Căn cứ pháp lý áp dụng
Ngày 24/8/2026, Quốc hội đã biểu quyết thông qua Nghị quyết số 37/2026/QH16, quy định cơ chế và chính sách mang tính đặc thù để xử lý các vi phạm pháp luật phát sinh trong lĩnh vực kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân, cũng như trong quá trình ứng dụng khoa học, công nghệ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đây là văn bản pháp lý đặt nền tảng cho việc cân nhắc tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự đối với một số trường hợp cụ thể, chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/9/2026.
Minh họa: Hình sự & an toàn pháp lý — Ảnh: The Tribune / SEARCH Foundation · CC BY 4.0
Các điều kiện để được xem xét tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự
Căn cứ Điều 7 Nghị quyết 37/2026/QH16, cơ quan tiến hành tố tụng có thẩm quyền được cân nhắc tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự đối với các vi phạm liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân, hoạt động ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, với điều kiện toàn bộ các yêu cầu sau đây phải được đáp ứng đồng thời:
Thứ nhất, việc tạm hoãn phải xuất phát từ mục tiêu phục vụ lợi ích chung, chứ không nhằm che giấu hoặc bao che cho hành vi vi phạm.
Thứ hai, hành vi vi phạm tuy có gây ra thất thoát hoặc lãng phí tài sản thuộc sở hữu nhà nước, nhưng không thuộc nhóm hành vi tham nhũng theo quy định pháp luật hiện hành. Đây là ranh giới quan trọng: chính sách này không áp dụng cho các vụ việc có dấu hiệu tham nhũng.
Thứ ba, các hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh, hoặc việc ứng dụng khoa học công nghệ, triển khai đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số vẫn đang trong quá trình thực hiện, chưa đi đến kết thúc, và hậu quả thiệt hại phát sinh do nguyên nhân khách quan chưa được khắc phục dứt điểm. Tuy nhiên, tổ chức hoặc cá nhân liên quan vẫn phải hội đủ điều kiện, năng lực thực tế và khả năng bảo đảm tính khả thi để tiếp tục khắc phục hậu quả, qua đó tạo ra hiệu quả kinh tế - xã hội thiết thực cho địa phương và đất nước. Song song đó, tổ chức, cá nhân liên quan cần có cam kết cụ thể, rõ ràng về việc sẽ khắc phục triệt để hậu quả thiệt hại đã gây ra.
Chỉ khi cả ba nhóm điều kiện nêu trên cùng được thỏa mãn, cơ quan tố tụng mới có cơ sở pháp lý để xem xét quyết định tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự.
Trình tự, thủ tục xem xét và ra quyết định
Việc áp dụng chính sách tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự theo Nghị quyết 37/2026/QH16 được tiến hành theo trình tự cơ bản như sau:
- Cơ quan tiến hành tố tụng rà soát, đối chiếu tình tiết cụ thể của vụ việc với các điều kiện được quy định tại Điều 7 Nghị quyết 37/2026/QH16.
- Trường hợp vụ việc đáp ứng đầy đủ các điều kiện nêu trên, cơ quan tiến hành tố tụng ban hành quyết định tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự đối với tổ chức, cá nhân có liên quan.
- Đối với những vụ việc đã có bản án hình sự, Tòa án tiếp tục xem xét khả năng hoãn chấp hành hình phạt tù nếu hồ sơ thể hiện đủ căn cứ theo quy định tại Điều 10 Nghị quyết 37/2026/QH16.
- Thời gian được hoãn chấp hành hình phạt tù tối đa là 02 năm; khoảng thời gian này không được tính vào thời hiệu thi hành bản án đã tuyên.
- Khi thời hạn hoãn kết thúc, Tòa án đánh giá lại kết quả khắc phục hậu quả thiệt hại để đưa ra hướng xử lý tiếp theo.
Hướng xử lý khi hết thời hạn hoãn chấp hành hình phạt
Sau khi thời hạn hoãn 02 năm đã hết, Tòa án căn cứ vào mức độ khắc phục hậu quả thiệt hại trên thực tế để quyết định theo một trong hai hướng:
- Nếu tổ chức, cá nhân đã khắc phục toàn bộ hậu quả thiệt hại đã gây ra, Tòa án ra quyết định miễn chấp hành hình phạt đã tuyên trước đó.
- Ngược lại, nếu hậu quả thiệt hại chưa được khắc phục trọn vẹn, người bị kết án vẫn phải tiếp tục thi hành bản án; tuy nhiên, Tòa án sẽ xem xét khả năng giảm mức hình phạt tương ứng với phần hậu quả đã khắc phục được.
Cơ chế hai chiều này vừa tạo động lực để tổ chức, cá nhân vi phạm chủ động khắc phục hậu quả trong thời hạn được hoãn, vừa bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật đối với phần hậu quả chưa được xử lý dứt điểm.
Phạm vi và ý nghĩa áp dụng của quy định
Chính sách tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự theo Nghị quyết 37/2026/QH16 chỉ áp dụng cho nhóm vi phạm gắn với hoạt động kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và quá trình ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số — không mở rộng sang các hành vi có dấu hiệu tham nhũng hoặc các loại tội phạm khác nằm ngoài phạm vi điều chỉnh của Nghị quyết. Mục tiêu của chính sách là tạo dư địa để các tổ chức, cá nhân đang triển khai dự án, hoạt động đầu tư sản xuất kinh doanh hoặc ứng dụng khoa học công nghệ có cơ hội khắc phục hậu quả do nguyên nhân khách quan, tiếp tục đóng góp giá trị kinh tế - xã hội, thay vì bị xử lý hình sự ngay khi phát sinh thiệt hại chưa khắc phục được. Việc quyết định tạm hoãn, hoãn chấp hành hình phạt, miễn chấp hành hình phạt hay giảm mức hình phạt đều thuộc thẩm quyền đánh giá của cơ quan tiến hành tố tụng và Tòa án dựa trên hồ sơ, chứng cứ cụ thể của từng vụ việc, không mang tính đương nhiên áp dụng cho mọi trường hợp có liên quan đến kinh tế nhà nước hay kinh tế tư nhân.
Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn cụ thể cho từng trường hợp, vui lòng liên hệ với Luật An Dân Việt hoặc cơ quan có thẩm quyền.
