Phiên tòa xử tội giết người mời... vẹt đến làm chứng

Căn cứ pháp lý

Tại Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam, việc xử lý các hành vi tước đoạt tính mạng người khác được điều chỉnh bởi Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13 ký ngày 27 tháng 11 năm 2015, kèm theo những sửa đổi, bổ sung theo Luật số 12/2017/QH14 đưa ra ngày 20 tháng 6 năm 2017. Các quy định chính bao gồm:

• Điều 123 — Quy định về tội phạm giết người: xác định mức độ xử phạt cho những hành vi có tính cách cố ý lấy mất sự sống của người khác không tuân thủ pháp luật.
• Điều 125 — Quy định khi người thực hiện hành vi phạm tội trong tình trạng cảm xúc bị châm ngửi bởi những hành động sai trái của nạn nhân.
• Điều 126 — Quy định đối với trường hợp vượt quá giới hạn chính đáng khi tự vệ hoặc vượt quá khả năng cần thiết trong quá trình bắt giữ người có hành vi phạm tội.

Minh họa: Hình sự & an toàn pháp lý — Ảnh: Published before 1945. · Public domain

Những đặc điểm của tội danh

Hành vi tước đoạt tính mạng người khác theo ý định, ngoài khung pháp luật là tội phạm được xếp vào mức độ hết sức nguy hiểm trong các tội phạm tấn công vào tính mạng, sức khoẻ thể chất và tinh thần con người. Người thực hiện những hành động như thế sẽ chịu những hình phạt vô cùng nghiêm.

Theo quy định của Điều 123 Bộ luật Hình sự, những trường hợp có tính chất làm tăng nặng trách nhiệm như giết hại từ hai người trở lên, giết hại người chưa đủ mười sáu tuổi, giết hại nhân viên đang thi hành công vụ, thực hiện hành động vì mục đích thấp hèn, hoặc thể hiện tính chất côn đồ hay có yếu tố tổ chức, thì mức hình phạt được áp dụng từ mười hai năm cho tới hai mươi năm lao động, tù trọn đời hoặc tử hình. Những trường hợp không có các yếu tố làm tăng nặng được nêu trên sẽ bị xử phạt từ bảy năm đến mười lăm năm lao động tù. Người chuẩn bị thực hiện hành vi này cũng phải chịu trách nhiệm với mức phạt từ một năm cho tới năm năm.

Vai trò của những người làm chứng và các bằng chứng tại phiên tòa

Trong các vụ xử lý tội phạm liên quan đến tước đoạt tính mạng, những lời khai của những người được biết những chi tiết liên quan, bao gồm hàng xóm hay người thân quyến của các bên, đóng vai trò rất quan trọng để làm sáng tỏ từng chi tiết của vụ việc. Những thông tin như thời điểm phát sinh tiếng động, những bất đồng xảy ra trước đó giữa các đối tượng, tình hình hiện trường đều được sử dụng để các cơ quan điều tra và tòa án tiến hành so sánh, kiểm tra chéo.

Quá trình đánh giá lời khai phải được thực hiện một cách trung lập, toàn diện, dựa trên sự tương ứng của nó với các vật chứng, tư liệu khác mà hồ sơ vụ án chứa đựng. Các nguồn bằng chứng trong tố tụng hình sự bao gồm lời khai của các bên liên quan, vật chứng, kết quả từ những chuyên gia, và những tư liệu liên quan khác mà tòa án xem xét trong quá trình xác định sự thật.

Thực tế năm 2015, tại bang Michigan thuộc Hợp chúng quốc Mỹ, có một vụ xử lý tội giết người đã gây chú ý rộng rãi khi tòa án xem xét một "bằng chứng sống" có tính chất rất đặc thù: một con vẹt xám lục địa châu Phi tên Bud, được nuôi dưỡng bởi gia đình của người bị truy tố. Theo những thành viên gia đình của nạn nhân, sau sự kiện xảy ra, con vật này liên tục nhắc lại phát biểu "Đừng bắn" và có khả năng tái tạo lại giọng nói cả nam lẫn nữ. Điều này đã thúc đẩy đội ngũ công tố viên quyết định đưa nó vào phòng xử để cung cấp thông tin.

Trường hợp này minh họa rằng trong quá trình xử lý các vụ việc pháp lý, các bên liên quan luôn cố gắng tìm kiếm mọi loại nguồn tin có thể, kể cả những nguồn tin lạ thường, nhằm làm sáng tỏ những gì đã xảy ra. Tuy nhiên, từng quốc gia có những quy định riêng biệt về cách đánh giá giá trị của các bằng chứng và những lời khai.

Những yêu cầu đối với người làm chứng tại Việt Nam

Trong hệ thống tố tụng hình sự Việt Nam, chỉ những cá nhân có kiến thức về các tình huống liên quan đến vụ án mới có quyền và trách nhiệm trình bày những gì mình biết trước các cơ quan tiến hành tố tụng. Những phát biểu của người làm chứng được đánh giá cùng với các bộ phận bằng chứng khác như vật chứng, những kết luận sau kiểm tra chuyên môn, và những tư liệu khác; không có bất kỳ loại bằng chứng nào được xem trọng hơn loại khác.

Người làm chứng phải tuân thủ trách nhiệm trình bày những thông tin họ biết một cách chính xác, không biến tướng. Việc cố ý trình bày nội dung không đúng sự thật có thể dẫn tới hậu quả pháp lý theo quy định hiện hành.

Trình tự xử lý vụ án giết người

Khi một vụ việc có tính chất tước đoạt tính mạng xảy ra, quá trình tố tụng thường tuân theo những giai đoạn chính sau:

1. Phát hiện và thông báo: Người phát hiện hoặc biết được sự kiện cần phải thông báo với cơ quan công an ở địa điểm gần nhất, đồng thời giữ gìn hiện trường, tránh di dời các vật dụng, tránh làm thay đổi những dấu tích.

2. Tiếp nhận và xác minh: Cơ quan có thẩm quyền tiếp nhận thông tin, kiểm tra tính chính xác và phát hành quyết định khởi tố khi có những dấu hiệu của hành vi phạm tội.

3. Thu thập chứng cứ: Cơ quan điều tra tiến hành lấy những phát biểu từ những người bị tình nghi, những người làm chứng, những người bị thiệt hại, thực hiện kiểm tra kỹ lưỡng hiện trường, yêu cầu những chuyên gia cung cấp đánh giá, và tập hợp tất cả những tư liệu liên quan.

4. Quy trình truy tố: Viện kiểm sát xem xét toàn bộ hồ sơ, đưa ra quyết định truy tố người bị tình nghi theo tội danh cụ thể nếu đủ những căn cứ cần thiết.

5. Phiên xử: Tòa án mở phiên xử công khai, xem xét toàn bộ bằng chứng, nghe những ý kiến từ viện kiểm sát, bị cáo, những đại diện pháp lý, và những người khác tham gia, sau đó tuyên bố hình phạt.

6. Thực hiện bản án: Khi bản án có hiệu lực pháp luật, những cơ quan có thẩm quyền tiến hành thi hành theo nội dung quyết định của tòa án.

Những lưu ý cần biết

Tất cả những cá nhân tham gia vào quá trình xử lý, đặc biệt là những người làm chứng, cần phải cung cấp những thông tin họ biết một cách trung thực, đầy đủ, không tự suy đoán hoặc thêm bớt các yếu tố. Việc cố ý khai báo những nội dung không đúng thực tế sẽ bị đưa ra xem xét theo những quy định pháp lý.

Quá trình xác định tội danh và mức độ xử phạt cho bất kỳ vụ việc cụ thể nào đều phụ thuộc vào toàn bộ bằng chứng và những tư liệu đã được kiểm tra công khai tại phòng xử. Không nên rút ra kết luận về tội danh hay hình phạt dựa trên những thông tin chỉ từ một phía như các phương tiện truyền thông hoặc những lời đồn thổi.

Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn cụ thể cho từng trường hợp, vui lòng liên hệ với Luật An Dân Việt hoặc cơ quan có thẩm quyền.