Cơ sở pháp lý
Việc tách vụ án hình sự trong trường hợp có bị can, bị cáo là người chưa thành niên được quy định tại Điều 143 Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024. Để cụ thể hóa quy định này, Thông tư liên tịch số 12/2025/TTLT-VKSNDTC-TANDTC-BCA-BQP đã được ban hành nhằm hướng dẫn sự phối hợp giữa Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Tòa án nhân dân tối cao, Bộ Công an và Bộ Quốc phòng trong quá trình triển khai một số nội dung của đạo luật nêu trên, trong đó có nội dung về tách vụ án. Đây là cơ sở pháp lý trực tiếp điều chỉnh trình tự, điều kiện và trách nhiệm của các cơ quan tố tụng khi phát sinh tình huống một vụ án hình sự có đồng thời bị can là người thành niên và bị can là người chưa thành niên.
Minh họa: Hình sự & an toàn pháp lý — Ảnh: Published before 1945. · Public domain
Nguyên tắc và các trường hợp tách vụ án
Điều 9 của Thông tư liên tịch 12/2025/TTLT-VKSNDTC-TANDTC-BCA-BQP xác lập nguyên tắc chung: khi một vụ án hình sự có nhiều bị can mà trong số đó có người chưa thành niên, cơ quan tiến hành tố tụng phải cân nhắc việc tách riêng phần vụ án liên quan đến bị can chưa thành niên để giải quyết theo thủ tục tố tụng dành riêng cho người chưa thành niên. Việc tách vụ án được xử lý theo hai nhóm tình huống khác nhau, tùy vào mức độ phức tạp của chứng cứ và hành vi phạm tội.
Với những vụ án mà chứng cứ đã đầy đủ, rõ ràng và tính chất hành vi phạm tội không phức tạp, Cơ quan điều tra có thể ra quyết định tách vụ án ngay sau thời điểm khởi tố đối với bị can chưa thành niên, không cần chờ đến khi kết thúc điều tra toàn bộ vụ án.
Ngược lại, đối với những vụ án có tình tiết phức tạp — chẳng hạn cần tiếp tục thu thập, củng cố thêm tài liệu, chứng cứ — thì quyết định tách vụ án chỉ được ban hành sau khi Cơ quan điều tra đã hoàn tất việc bổ sung hồ sơ, và việc này phải được thực hiện trước thời điểm kết thúc điều tra.
Một điểm cần lưu ý là trường hợp bị can chưa thành niên lại giữ vai trò cầm đầu, chủ mưu, hoặc có liên quan mật thiết đến nhiều bị can khác trong cùng vụ án. Ở tình huống này, quy định yêu cầu việc xem xét tách vụ án phải được thực hiện thận trọng, kỹ lưỡng hơn, nhằm tránh làm ảnh hưởng đến quá trình làm rõ toàn bộ vụ án cũng như bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các bị can liên quan.
Ngoài giai đoạn điều tra, quy định cũng đặt ra tình huống phát sinh ở giai đoạn truy tố và xét xử: nếu trong quá trình này mới xuất hiện tài liệu, chứng cứ xác định bị can hoặc bị cáo là người chưa thành niên mà trước đó chưa được xác định, Viện kiểm sát hoặc Tòa án — tùy theo giai đoạn tố tụng đang thụ lý — có thẩm quyền ra quyết định trả hồ sơ để yêu cầu điều tra bổ sung, làm cơ sở cho việc tách vụ án theo đúng thủ tục dành cho người chưa thành niên.
Trình tự, thủ tục thực hiện
Quy trình tách vụ án hình sự có bị can chưa thành niên, theo hướng dẫn tại Thông tư liên tịch nêu trên, có thể khái quát qua các bước sau:
Bước một, Cơ quan điều tra rà soát và xác định trong vụ án đang thụ lý có bị can nào là người chưa thành niên hay không, dựa trên các tài liệu về nhân thân, độ tuổi thu thập được.
Bước hai, nếu vụ án thuộc trường hợp đơn giản, chứng cứ đã rõ, Cơ quan điều tra ban hành ngay quyết định tách vụ án; quyết định này phải được gửi đến Viện kiểm sát cùng cấp trong thời hạn 24 giờ kể từ khi ký ban hành.
Bước ba, nếu vụ án thuộc trường hợp phức tạp, Cơ quan điều tra tiếp tục thu thập, bổ sung chứng cứ cần thiết, đồng thời trao đổi bằng văn bản với Viện kiểm sát để thống nhất quan điểm trước khi chính thức ra quyết định tách vụ án.
Bước bốn, trong giai đoạn truy tố, nếu phát sinh tài liệu mới xác định tư cách người chưa thành niên của bị can, bị cáo, cơ quan có thẩm quyền của giai đoạn đó — Viện kiểm sát hoặc Tòa án — ra quyết định trả hồ sơ, yêu cầu điều tra bổ sung làm căn cứ tách vụ án.
Bước năm, sau khi quyết định tách vụ án có hiệu lực, Cơ quan điều tra có trách nhiệm sao y toàn bộ tài liệu, chứng cứ cần thiết trong hồ sơ vụ án gốc để chuyển giao, phục vụ việc giải quyết vụ án đã được tách ra một cách độc lập, bảo đảm tính liên tục và đầy đủ của chứng cứ.
Vai trò kiểm sát và những điểm cần lưu ý khi áp dụng
Trong toàn bộ quy trình nêu trên, Viện kiểm sát giữ vai trò kiểm sát tính có căn cứ và hợp pháp của quyết định tách vụ án. Nếu xét thấy quyết định tách vụ án được ban hành không có căn cứ theo quy định, Viện kiểm sát có quyền hủy bỏ quyết định đó. Về thời hạn phản hồi của Viện kiểm sát đối với quyết định tách vụ án, tùy theo tính chất của từng trường hợp cụ thể mà thời hạn này được ấn định ở mức 24 giờ hoặc 3 ngày.
Do gắn liền với thời hạn tố tụng nghiêm ngặt, các cơ quan tiến hành tố tụng cần chuẩn bị đầy đủ, chính xác hồ sơ, tài liệu, chứng cứ liên quan trước khi ban hành quyết định tách vụ án, tránh tình trạng quyết định bị hủy do thiếu căn cứ, gây kéo dài thời gian giải quyết vụ án và ảnh hưởng đến quyền lợi của các bên liên quan, đặc biệt là bị can, bị cáo chưa thành niên — đối tượng mà pháp luật tố tụng dành nhiều cơ chế bảo vệ đặc thù. Việc phối hợp chặt chẽ, trao đổi thông tin kịp thời giữa Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án trong suốt quá trình tố tụng, vì vậy, là yếu tố then chốt để bảo đảm việc tách vụ án diễn ra đúng trình tự, đúng thời hạn luật định, đồng thời góp phần bảo vệ quyền lợi chính đáng của người chưa thành niên trong tố tụng hình sự.
Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn cụ thể cho từng trường hợp, vui lòng liên hệ với Luật An Dân Việt hoặc cơ quan có thẩm quyền.
