Cơ sở pháp lý xác định tội danh
Tội cản trở giao thông đường thủy được quy định tại Điều 273 Bộ luật Hình sự năm 2015, đã được sửa đổi, bổ sung theo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự năm 2017. Quy định này là căn cứ chính để xác định trách nhiệm hình sự đối với người có hành vi xâm phạm an toàn giao thông đường thủy nội địa, gây thiệt hại về tính mạng, sức khỏe hoặc tài sản của người khác. Song song với chế tài hình sự, những hành vi cản trở giao thông đường thủy chưa đủ yếu tố cấu thành tội phạm còn có thể bị xử lý theo Nghị định 139/2021/NĐ-CP, văn bản quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ công trình thuộc kết cấu hạ tầng đường thủy nội địa. Hai văn bản này tạo thành một hệ thống chế tài liên hoàn, tương ứng với mức độ nguy hiểm khác nhau của hành vi vi phạm, giúp phân định rõ ranh giới giữa xử lý hành chính và truy cứu trách nhiệm hình sự.
Minh họa: Hình sự & an toàn pháp lý — Ảnh: The Tribune / SEARCH Foundation · CC BY 4.0
Các khung hình phạt tương ứng với mức độ hậu quả
Điều 273 Bộ luật Hình sự phân định trách nhiệm hình sự của người phạm tội theo ba khung, căn cứ chủ yếu vào tính chất và mức độ hậu quả thực tế đã xảy ra.
Khung thứ nhất được áp dụng khi hậu quả thuộc một trong các trường hợp: có một người thiệt mạng; có một người bị thương hoặc tổn hại sức khỏe với tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61% trở lên; có từ hai người trở lên bị thương hoặc tổn hại sức khỏe với tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể trong khoảng 61% đến 121%; hoặc thiệt hại về tài sản nằm trong khoảng từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng. Với các trường hợp này, chế tài đặt ra là phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm, hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm.
Khi mức độ hậu quả tăng lên, khung thứ hai được viện dẫn, với chế tài là phạt tù từ 03 năm đến 10 năm. Khung này áp dụng cho các tình huống: có hai người thiệt mạng; có từ hai người trở lên bị thương hoặc tổn hại sức khỏe với tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 122% đến 200%; hoặc thiệt hại tài sản từ 500.000.000 đồng đến dưới 1.500.000.000 đồng.
Khung thứ ba mang mức chế tài nghiêm khắc nhất trong điều luật, phạt tù từ 07 năm đến 15 năm, dành cho những vụ việc gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng: từ ba người trở lên thiệt mạng; từ ba người trở lên bị thương hoặc tổn hại sức khỏe với tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 201% trở lên; hoặc thiệt hại tài sản từ 1.500.000.000 đồng trở lên.
Trường hợp hành vi có nguy cơ dẫn đến hậu quả nghiêm trọng
Bên cạnh các khung hình phạt gắn với hậu quả đã xảy ra trên thực tế, Điều 273 Bộ luật Hình sự còn dự liệu tình huống hành vi cản trở giao thông đường thủy tuy chưa trực tiếp gây ra hậu quả cụ thể nhưng có khả năng dẫn tới hậu quả nghiêm trọng nếu không được phát hiện, ngăn chặn kịp thời. Đối với trường hợp này, người vi phạm có thể bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 01 năm. Quy định mang tính dự phòng này cho phép cơ quan chức năng xử lý sớm đối với các hành vi tiềm ẩn rủi ro cho an toàn giao thông đường thủy nội địa, thay vì chỉ can thiệp sau khi hậu quả thực tế đã xảy ra.
Xử phạt hành chính đối với hành vi chưa đến mức truy cứu hình sự
Đối với những hành vi cản trở giao thông đường thủy nhưng chưa đủ yếu tố để truy cứu trách nhiệm hình sự, Nghị định 139/2021/NĐ-CP quy định một chế tài hành chính riêng, tương xứng với mức độ vi phạm thấp hơn. Cụ thể, người có hành vi cố ý đặt, tạo vật chướng ngại trên luồng đường thủy nội địa khiến hoạt động giao thông bị cản trở, nhưng mức độ chưa đủ để bị truy cứu trách nhiệm hình sự, có thể phải chịu mức phạt tiền từ 60.000.000 đồng đến 75.000.000 đồng theo quy định xử phạt vi phạm hành chính. Việc phân định ranh giới giữa xử lý hành chính và xử lý hình sự phụ thuộc chủ yếu vào hậu quả thực tế mà hành vi gây ra, cũng như tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi đối với trật tự, an toàn giao thông đường thủy nội địa nói chung.
Trình tự xử lý khi phát hiện hành vi vi phạm
Khi phát hiện hoặc có căn cứ nghi ngờ về hành vi cản trở giao thông đường thủy, cá nhân, tổ chức liên quan nên thực hiện tuần tự các bước sau để việc xử lý được tiến hành đúng quy định.
Trước tiên, cần xác định rõ hành vi cụ thể có dấu hiệu cản trở giao thông đường thủy hay không, chẳng hạn như việc tạo vật chướng ngại trên luồng, lấn chiếm hành lang bảo vệ luồng hoặc các hành vi khác xâm phạm đến công trình thuộc kết cấu hạ tầng đường thủy nội địa. Tiếp theo, cần chủ động thu thập và lưu giữ chứng cứ, tài liệu liên quan đến hành vi vi phạm cũng như hậu quả đã hoặc có thể xảy ra, ví dụ hình ảnh, video, biên bản hiện trường, thông tin về thiệt hại đối với người và tài sản. Sau khi đã có đủ cơ sở ban đầu, người bị ảnh hưởng hoặc người phát hiện vi phạm nên liên hệ với cơ quan quản lý đường thủy nội địa, cơ quan công an hoặc cơ quan có thẩm quyền khác để trình báo, cung cấp thông tin và đề nghị xử lý theo đúng quy định pháp luật. Cuối cùng, cần tiếp tục theo dõi, phối hợp cung cấp thông tin bổ sung khi cơ quan chức năng yêu cầu, trong suốt quá trình xác minh, điều tra và ra quyết định xử lý đối với hành vi vi phạm được phản ánh.
Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn cụ thể cho từng trường hợp, vui lòng liên hệ với Luật An Dân Việt hoặc cơ quan có thẩm quyền.
