Căn cứ pháp lý
Tội cố ý công bố thông tin sai lệch hoặc che giấu thông tin trong hoạt động chứng khoán được quy định tại Điều 209 Bộ luật Hình sự năm 2015, đã được sửa đổi, bổ sung theo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự năm 2017. Đây là một trong các tội danh thuộc nhóm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế, hướng đến bảo vệ tính minh bạch, trung thực của thị trường chứng khoán cũng như quyền lợi hợp pháp của nhà đầu tư.
Minh họa: Hình sự & an toàn pháp lý — Ảnh: The Tribune / SEARCH Foundation · CC BY 4.0
Hành vi bị coi là phạm tội
Điều luật xác định hành vi khách quan cấu thành tội này là việc chủ thể cố ý công bố những thông tin không đúng sự thật, hoặc cố tình che giấu những thông tin đáng lẽ phải công khai, trong quá trình chào bán, niêm yết, giao dịch, kinh doanh, đầu tư chứng khoán, cung cấp dịch vụ về chứng khoán và thị trường chứng khoán. Yếu tố "cố ý" là dấu hiệu bắt buộc để cấu thành tội phạm — người thực hiện hành vi phải nhận thức rõ thông tin mình đưa ra là sai sự thật, hoặc thông tin bị giấu đi là thông tin bắt buộc phải công bố, nhưng vẫn cố tình thực hiện nhằm đạt được mục đích nhất định như trục lợi, gây nhiễu loạn thị trường hoặc làm sai lệch nhận thức của nhà đầu tư.
Các khung hình phạt áp dụng
Bộ luật Hình sự phân định mức xử lý hành vi nêu trên thành nhiều khung, tương ứng với tính chất, mức độ nghiêm trọng và hậu quả thực tế gây ra.
Ở khung hình phạt cơ bản, người phạm tội có thể bị phạt tiền từ 100.000.000 đồng đến 500.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm, hoặc bị phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm, nếu thuộc một trong các trường hợp sau: gây thiệt hại cho nhà đầu tư ở mức từ 1.000.000.000 đồng đến dưới 3.000.000.000 đồng; thu lợi bất chính từ 500.000.000 đồng đến dưới 1.000.000.000 đồng; hoặc người phạm tội trước đó đã từng bị xử phạt vi phạm hành chính về chính hành vi công bố thông tin sai lệch, che giấu thông tin trong lĩnh vực chứng khoán mà vẫn tiếp tục tái phạm.
Khung hình phạt tăng nặng quy định mức phạt tiền từ 500.000.000 đồng đến 2.000.000.000 đồng, hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm, áp dụng khi hành vi được thực hiện có tổ chức; số tiền thu lợi bất chính đạt từ 1.000.000.000 đồng trở lên; thiệt hại gây ra cho nhà đầu tư từ 3.000.000.000 đồng trở lên; hoặc người phạm tội thuộc trường hợp tái phạm nguy hiểm. Theo đó, mức phạt tù cao nhất có thể áp dụng đối với cá nhân phạm tội danh này là 05 năm.
Bên cạnh hình phạt chính, cá nhân phạm tội còn có thể bị áp dụng hình phạt bổ sung là phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng, đồng thời bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc cấm làm một số công việc nhất định trong thời hạn từ 01 năm đến 05 năm.
Trường hợp chủ thể vi phạm là pháp nhân thương mại, mức phạt tiền được ấn định từ 500.000.000 đồng đến 5.000.000.000 đồng, tùy theo tính chất và mức độ vi phạm cụ thể; ngoài ra, pháp nhân còn có thể bị cấm kinh doanh trong một số lĩnh vực nhất định hoặc bị cấm huy động vốn trong thời hạn từ 01 năm đến 03 năm.
Trình tự xử lý khi phát hiện dấu hiệu vi phạm
Khi có căn cứ cho rằng một tổ chức hoặc cá nhân đã công bố thông tin sai lệch hoặc che giấu thông tin trong hoạt động chứng khoán, quá trình xử lý trên thực tế thường trải qua các bước cơ bản sau:
- Ghi nhận, thu thập tài liệu, chứng cứ thể hiện rõ nội dung thông tin bị công bố sai sự thật hoặc bị che giấu, cùng thời điểm và phương thức thực hiện hành vi.
- Trình báo, cung cấp thông tin cho cơ quan quản lý nhà nước về chứng khoán hoặc cơ quan điều tra có thẩm quyền để được xem xét, xử lý theo quy định pháp luật.
- Chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, bao gồm tài liệu chứng minh hành vi vi phạm và các thiệt hại thực tế đã xảy ra đối với nhà đầu tư, nếu có.
- Phối hợp, cung cấp thông tin, tài liệu theo yêu cầu của cơ quan chức năng trong suốt quá trình xác minh, điều tra.
- Theo dõi kết luận và quyết định xử lý cuối cùng của cơ quan có thẩm quyền, có thể là xử phạt vi phạm hành chính, truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc áp dụng các biện pháp khác theo quy định pháp luật hiện hành.
Một số điểm cần lưu ý
Quy định pháp luật về chứng khoán và các chế tài hình sự liên quan có thể được sửa đổi, bổ sung theo thời gian, do đó cần thường xuyên cập nhật văn bản pháp luật hiện hành cũng như theo dõi hướng dẫn từ cơ quan quản lý nhà nước về chứng khoán. Người thực hiện hành vi công bố thông tin sai lệch hoặc che giấu thông tin trong hoạt động chứng khoán không chỉ đối diện với trách nhiệm hình sự mà còn có thể phải gánh chịu hậu quả nặng nề về tài chính, uy tín cá nhân hoặc doanh nghiệp, cùng những hạn chế trong hoạt động nghề nghiệp về sau. Đối với từng trường hợp cụ thể, việc xác định đúng khung hình phạt áp dụng còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như mức độ thiệt hại thực tế, số tiền thu lợi bất chính, cũng như các tình tiết tăng nặng hoặc giảm nhẹ trách nhiệm hình sự theo hồ sơ vụ việc cụ thể.
Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn cụ thể cho từng trường hợp, vui lòng liên hệ với Luật An Dân Việt hoặc cơ quan có thẩm quyền.
