Căn cứ pháp lý áp dụng
Hành vi đưa vào sử dụng phương tiện giao thông đường thủy không bảo đảm an toàn là một tội danh được quy định tại Điều 274 Bộ luật Hình sự năm 2015, đã được sửa đổi, bổ sung theo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự năm 2017. Song song với quy định về xử lý hình sự, tiêu chuẩn kỹ thuật và điều kiện hoạt động mà một phương tiện thủy nội địa bắt buộc phải đáp ứng trước khi được đưa vào khai thác được nêu tại Điều 24 Luật Giao thông đường thủy nội địa năm 2004, văn bản này sau đó đã được sửa đổi, bổ sung bởi Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giao thông đường thủy nội địa năm 2014. Hai nhóm quy định nêu trên có mối liên hệ chặt chẽ với nhau: các điều kiện an toàn kỹ thuật quy định tại Luật Giao thông đường thủy nội địa chính là thước đo để xác định một phương tiện có "bảo đảm an toàn" hay không, từ đó làm cơ sở xem xét trách nhiệm hình sự theo Điều 274 Bộ luật Hình sự khi có hậu quả xảy ra.
Minh họa: Hình sự & an toàn pháp lý — Ảnh: Unknown author Unknown author · Public domain
Dấu hiệu cấu thành tội phạm
Tội phạm quy định tại Điều 274 Bộ luật Hình sự nhằm xử lý những người có trách nhiệm quản lý, đăng kiểm, cấp phép hoặc trực tiếp quyết định đưa phương tiện giao thông đường thủy chưa đạt chuẩn an toàn kỹ thuật vào sử dụng, khai thác, vận hành trên thực tế, dẫn đến thiệt hại về tính mạng, sức khỏe hoặc tài sản của người khác. Yếu tố then chốt để truy cứu trách nhiệm hình sự là mối quan hệ nhân quả giữa việc đưa phương tiện không an toàn vào sử dụng với hậu quả thực tế xảy ra. Nếu phương tiện đã đáp ứng đầy đủ điều kiện an toàn theo quy định nhưng thiệt hại xảy ra do nguyên nhân khách quan khác, hành vi đó sẽ không cấu thành tội danh này.
Các khung hình phạt cụ thể
Căn cứ mức độ hậu quả gây ra, Điều 274 Bộ luật Hình sự phân định trách nhiệm hình sự theo ba khung hình phạt tăng dần:
-
Khung hình phạt cơ bản: áp dụng mức phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm, hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm, khi hành vi làm một người chết, gây thương tích hoặc tổn hại sức khỏe cho một người mà tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61% trở lên, hoặc gây thiệt hại về tài sản trong khoảng từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng.
-
Khung hình phạt tăng nặng thứ nhất: mức phạt tù được nâng lên từ 03 năm đến 10 năm nếu hậu quả nghiêm trọng hơn, cụ thể là làm chết 02 người, gây thương tích cho 02 người trở lên với tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 122% đến 200%, hoặc gây thiệt hại về tài sản từ 500.000.000 đồng đến dưới 1.500.000.000 đồng.
-
Khung hình phạt tăng nặng cao nhất: áp dụng phạt tù từ 07 năm đến 15 năm khi hậu quả đặc biệt nghiêm trọng, tức là làm chết từ 03 người trở lên, gây thương tích cho 03 người trở lên với tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 201% trở lên, hoặc gây thiệt hại về tài sản từ 1.500.000.000 đồng trở lên.
Bên cạnh hình phạt chính, người phạm tội còn có thể bị áp dụng thêm hình phạt bổ sung là cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc cấm làm công việc nhất định trong khoảng thời gian từ 01 năm đến 05 năm, nhằm ngăn ngừa nguy cơ tái phạm trong lĩnh vực có liên quan trực tiếp đến hành vi vi phạm.
Điều kiện an toàn phương tiện thủy nội địa cần tuân thủ
Theo Điều 24 Luật Giao thông đường thủy nội địa (bản đã được sửa đổi, bổ sung năm 2014), một phương tiện thủy nội địa chỉ được phép tham gia hoạt động giao thông khi đồng thời thỏa mãn các điều kiện sau: đã được đăng ký theo đúng thủ tục hành chính quy định; đã trải qua quá trình đăng kiểm và được cấp giấy chứng nhận an toàn kỹ thuật, bảo vệ môi trường còn hiệu lực; đồng thời trên phương tiện phải thể hiện rõ ràng các thông tin bắt buộc như sức chở tối đa, số lượng người được phép chuyên chở, vạch dấu mớn nước an toàn và các ký hiệu nhận diện khác theo quy chuẩn kỹ thuật. Việc thiếu bất kỳ điều kiện nào trong số này đều có thể bị coi là căn cứ để xác định phương tiện "không bảo đảm an toàn" khi xảy ra hậu quả.
Trình tự các bước bảo đảm tuân thủ quy định
- Rà soát, kiểm tra tổng thể để bảo đảm phương tiện đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn an toàn kỹ thuật theo quy chuẩn hiện hành trước khi đưa vào vận hành, khai thác thực tế.
- Hoàn tất thủ tục đăng ký phương tiện thủy nội địa tại cơ quan quản lý có thẩm quyền, đồng thời thực hiện đăng kiểm để được cấp giấy chứng nhận an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường.
- Ghi nhận đầy đủ, chính xác và công khai trên phương tiện các thông tin bắt buộc về sức chở, số lượng người được phép vận chuyển cùng những thông số kỹ thuật liên quan trực tiếp đến an toàn vận hành.
- Duy trì việc kiểm định, kiểm tra định kỳ theo đúng chu kỳ quy định, nhằm bảo đảm phương tiện luôn ở trong tình trạng kỹ thuật an toàn trong suốt vòng đời sử dụng, không để giấy chứng nhận hết hiệu lực mà vẫn tiếp tục khai thác.
Một số lưu ý quan trọng
Việc đưa vào sử dụng phương tiện giao thông đường thủy không bảo đảm an toàn tiềm ẩn nguy cơ gây ra hậu quả rất nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến tính mạng, sức khỏe con người cũng như thiệt hại tài sản trên diện rộng, đặc biệt trong điều kiện thời tiết bất lợi hoặc khi phương tiện chở quá tải. Quá trình điều tra, xác minh hậu quả và xử lý vi phạm trong lĩnh vực này thường kéo dài, đòi hỏi cơ quan chức năng phải giám định kỹ thuật, xác định tỷ lệ tổn thương cơ thể và mức độ thiệt hại tài sản một cách chặt chẽ. Vì vậy, tổ chức, cá nhân quản lý, khai thác phương tiện thủy nội địa cần chủ động lưu trữ đầy đủ, có hệ thống toàn bộ hồ sơ đăng ký, giấy chứng nhận an toàn kỹ thuật, biên bản kiểm định định kỳ và các tài liệu liên quan khác. Đây là những chứng cứ quan trọng giúp chứng minh việc tuân thủ quy định pháp luật, đồng thời hạn chế tối đa rủi ro bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 274 Bộ luật Hình sự khi có sự cố hoặc tai nạn xảy ra ngoài ý muốn.
Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn cụ thể cho từng trường hợp, vui lòng liên hệ với Luật An Dân Việt hoặc cơ quan có thẩm quyền.
