Tội hủy hoại nguồn lợi thủy sản theo Điều 242 Bộ luật Hình sự

Căn cứ pháp lý

Hành vi hủy hoại nguồn lợi thủy sản bị xử lý hình sự theo Điều 242 Bộ luật Hình sự năm 2015, đã được sửa đổi, bổ sung bởi Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự năm 2017. Điều luật này thiết lập ba khung hình phạt tương ứng với tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi và hậu quả thực tế xảy ra, đồng thời quy định riêng trách nhiệm hình sự áp dụng cho pháp nhân thương mại khi chủ thể vi phạm là tổ chức kinh tế.

Minh họa: Hình sự & an toàn pháp lý — Ảnh: Tôn Nhơn phủ (尊人府) · Public domain

Nhóm hành vi cấu thành tội phạm ở khung cơ bản

Khung hình phạt nhẹ nhất được áp dụng cho người thực hiện một trong các hành vi xâm hại nguồn lợi thủy sản dưới đây, với mức phạt tiền dao động từ 100.000.000 đồng đến 600.000.000 đồng, hoặc phạt cải tạo không giam giữ tối đa 03 năm, hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm:

• Dùng chất độc, chất nổ, hóa chất, dòng điện (kích điện) hoặc sử dụng công cụ, phương tiện đánh bắt bị nghiêm cấm để khai thác thủy sản;
• Đánh bắt thủy sản tại những khu vực đã bị cấm khai thác;
• Khai thác các loài thủy sản thuộc danh mục bị cấm;
• Xâm phạm, phá vỡ môi trường sống, nơi cư trú của các loài thủy sản quý hiếm cần được bảo tồn;
• Gây thương tích hoặc làm tổn hại sức khỏe của một người mà tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61% trở lên;
• Gây thương tích cho từ hai người trở lên với tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể trong khoảng từ 61% đến 121%;
• Có hành vi khác vi phạm quy định của pháp luật về bảo vệ nguồn lợi thủy sản.

Khung tăng nặng khi hậu quả nghiêm trọng hơn

Khi hành vi phạm tội gây ra hậu quả nặng nề hơn, người phạm tội phải chịu mức phạt tiền từ 600.000.000 đồng đến 2.000.000.000 đồng hoặc bị phạt tù từ 03 năm đến 05 năm. Khung này được áp dụng trong các trường hợp sau:

• Giá trị thiệt hại gây ra nằm trong khoảng từ 500.000.000 đồng đến dưới 1.500.000.000 đồng;
• Hành vi phạm tội làm một người chết;
• Gây thương tích cho từ hai người trở lên với tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 122% đến 200%.

Ở mức độ nghiêm trọng nhất, khung hình phạt tù từ 05 năm đến 10 năm được áp dụng nếu thuộc một trong các trường hợp:

• Giá trị thiệt hại từ 1.500.000.000 đồng trở lên;
• Hành vi phạm tội làm từ hai người trở lên chết;
• Gây thương tích cho từ ba người trở lên với tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 201% trở lên.

Hình phạt bổ sung đối với cá nhân phạm tội

Bên cạnh hình phạt chính tương ứng với từng khung nêu trên, người phạm tội còn có thể phải chịu thêm hình phạt bổ sung là phạt tiền từ 40.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng, đồng thời bị cấm đảm nhiệm chức vụ hoặc cấm hành nghề, cấm làm công việc nhất định trong thời hạn từ 01 năm đến 05 năm. Quy định về hình phạt bổ sung này hướng tới việc ngăn ngừa khả năng tái phạm, nhất là đối với những trường hợp lợi dụng vị trí công tác hoặc lĩnh vực ngành nghề đang đảm nhiệm để thực hiện hành vi xâm hại nguồn lợi thủy sản.

Trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại

Trường hợp chủ thể thực hiện hành vi vi phạm là pháp nhân thương mại, Điều 242 quy định mức phạt tiền tương ứng với tính chất và mức độ của hành vi, dao động từ 600.000.000 đồng đến 10.000.000.000 đồng. Ngoài hình phạt tiền, tùy theo mức độ nghiêm trọng của hậu quả, pháp nhân thương mại vi phạm còn có thể bị đình chỉ hoạt động trong một thời hạn nhất định. Quy định này thể hiện rõ chủ trương xử lý nghiêm những doanh nghiệp, tổ chức kinh tế lợi dụng danh nghĩa sản xuất, kinh doanh để khai thác thủy sản trái phép, gây tổn hại lâu dài đến hệ sinh thái và nguồn lợi thủy sản của quốc gia.

Các bước cần thực hiện khi phát hiện vi phạm

Khi phát hiện hoặc có căn cứ nghi ngờ về hành vi hủy hoại nguồn lợi thủy sản, cá nhân, tổ chức liên quan nên thực hiện theo trình tự sau đây:

1. Xác định cụ thể hành vi vi phạm — phương tiện, công cụ được sử dụng, khu vực khai thác, loài thủy sản bị xâm hại — và bước đầu đánh giá mức độ thiệt hại đã hoặc có nguy cơ xảy ra.
2. Thu thập, lưu giữ chứng cứ, tài liệu, hình ảnh, video ghi nhận hành vi vi phạm nhằm phục vụ cho việc trình báo.
3. Trình báo và cung cấp thông tin, chứng cứ cho cơ quan có thẩm quyền — công an, lực lượng kiểm ngư, chính quyền địa phương — để được tiếp nhận, xem xét xử lý theo đúng quy định.
4. Phối hợp, hỗ trợ cơ quan chức năng trong quá trình xác minh, điều tra khi được yêu cầu.
5. Theo dõi tiến trình xử lý và nhận kết quả, quyết định xử lý cuối cùng từ cơ quan có thẩm quyền theo quy định của pháp luật.

Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn cụ thể cho từng trường hợp, vui lòng liên hệ với Luật An Dân Việt hoặc cơ quan có thẩm quyền.