Khung pháp lý điều chỉnh
Tội phá hoại cơ sở vật chất - kỹ thuật của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam được quy định tại Điều 114 Bộ luật Hình sự, văn bản đã được sửa đổi, bổ sung và chính thức áp dụng từ năm 2025. Đây là một trong nhóm tội xâm phạm an ninh quốc gia, hướng đến việc bảo vệ nền tảng vật chất - kỹ thuật thiết yếu phục vụ hoạt động của đất nước trên nhiều lĩnh vực. Điều luật xác định rõ: hành vi cấu thành tội phạm phải xuất phát từ mục đích chống lại chính quyền nhân dân, thể hiện qua việc phá hoại cơ sở vật chất - kỹ thuật thuộc các lĩnh vực chính trị, quốc phòng, an ninh, kinh tế, khoa học - kỹ thuật, văn hóa và xã hội. Yếu tố mục đích chống chính quyền nhân dân là dấu hiệu bắt buộc để phân biệt tội danh này với những hành vi phá hoại tài sản thông thường vốn được xử lý theo các điều luật khác.
Minh họa: Hình sự & an toàn pháp lý — Ảnh: The Tribune / SEARCH Foundation · CC BY 4.0
Các khung hình phạt cụ thể
Điều 114 Bộ luật Hình sự chia mức xử lý thành nhiều khung tương ứng với tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội:
- Đối với hành vi phạm tội ở mức nghiêm trọng (khung cơ bản), người thực hiện hành vi phá hoại cơ sở vật chất - kỹ thuật nhằm chống chính quyền nhân dân sẽ đối diện mức án tù có thời hạn từ 12 năm đến 20 năm, hoặc bị áp dụng hình phạt tù chung thân.
- Trường hợp hành vi phạm tội được xác định là ít nghiêm trọng hơn, khung hình phạt được giảm xuống còn từ 5 năm đến 15 năm tù.
- Đối với người mới ở giai đoạn chuẩn bị thực hiện tội phạm này, tức chưa bắt tay vào hành vi phá hoại thực tế, pháp luật quy định mức phạt tù từ 1 năm đến 5 năm.
Như vậy, mức hình phạt nghiêm khắc nhất mà một người có thể phải gánh chịu khi phạm tội này, theo quy định hiện hành, là tù chung thân - đây cũng chính là trần hình phạt tối đa được luật cho phép áp dụng đối với tội danh này.
Điều chỉnh quan trọng từ lần sửa đổi năm 2025
Một thay đổi đáng chú ý của lần sửa đổi Bộ luật Hình sự, có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2025, là việc loại bỏ hoàn toàn hình phạt tử hình vốn từng được quy định đối với tội phá hoại cơ sở vật chất - kỹ thuật. Theo giải trình của Bộ Công an - cơ quan chủ trì soạn thảo, việc bỏ khung hình phạt cao nhất này dựa trên hai căn cứ chính.
Thứ nhất, xét về thực tiễn áp dụng pháp luật trong thời gian qua, hình phạt tử hình gần như không được tòa án tuyên áp dụng đối với các vụ việc thuộc nhóm tội danh này, trong khi hiệu quả răn đe, phòng ngừa tội phạm vẫn được duy trì ở mức tương đối khả quan thông qua các khung hình phạt tù có thời hạn và tù chung thân.
Thứ hai, khi đặt trong tương quan so sánh với những tội danh khác cũng thuộc nhóm xâm phạm an ninh quốc gia, như tội khủng bố hoặc tội bạo loạn, hành vi phá hoại cơ sở vật chất - kỹ thuật không mang tính chất đặc biệt tàn bạo, cũng không trực tiếp gây nguy hiểm, đe dọa đến tính mạng con người. Do đó, việc duy trì mức án tử hình cho tội danh này được đánh giá là không còn cần thiết, phù hợp với xu hướng thu hẹp dần phạm vi áp dụng hình phạt tử hình trong hệ thống pháp luật hình sự.
Nội dung sửa đổi nêu trên đã được Quốc hội khóa XV biểu quyết thông qua tại Kỳ họp thứ 9. Đáng lưu ý, đây không phải là trường hợp cá biệt: cùng đợt sửa đổi này, tổng cộng 8 tội danh trong Bộ luật Hình sự được loại bỏ hình phạt tử hình, và tội phá hoại cơ sở vật chất - kỹ thuật là một trong số đó.
Trình tự xử lý khi có dấu hiệu vi phạm
Khi phát hiện hoặc nghi ngờ một hành vi có dấu hiệu cấu thành tội phá hoại cơ sở vật chất - kỹ thuật theo Điều 114 Bộ luật Hình sự, quá trình xử lý thường được tiến hành theo trình tự sau:
- Xác định và đối chiếu hành vi thực tế với các yếu tố cấu thành tội phạm được quy định tại Điều 114, đặc biệt là mục đích chống chính quyền nhân dân và lĩnh vực cơ sở vật chất - kỹ thuật bị xâm hại.
- Chủ động thu thập, bảo quản chứng cứ, tài liệu, hiện vật liên quan trực tiếp đến hành vi và hậu quả của vụ việc, làm cơ sở cho các bước xử lý tiếp theo.
- Liên hệ với cơ quan có thẩm quyền (cơ quan công an, viện kiểm sát) hoặc tổ chức hành nghề luật sư để được hướng dẫn, tư vấn hướng xử lý phù hợp với tính chất của từng vụ việc cụ thể.
- Tuân thủ đầy đủ các bước, thủ tục tố tụng hình sự theo quy định của pháp luật, từ giai đoạn điều tra, truy tố cho đến xét xử.
Một số lưu ý khi tìm hiểu quy định
Do tính chất nghiêm trọng và khung hình phạt cao của tội danh này, việc xác định chính xác một hành vi có cấu thành tội phạm theo Điều 114 hay không đòi hỏi phải xem xét kỹ nhiều yếu tố: mục đích thực sự của người thực hiện hành vi, lĩnh vực cơ sở vật chất - kỹ thuật bị tác động, mức độ thiệt hại xảy ra trên thực tế, cũng như bối cảnh cụ thể của từng vụ việc. Bên cạnh đó, quy định của pháp luật hình sự có thể tiếp tục được điều chỉnh, hướng dẫn chi tiết thêm trong thời gian tới. Vì vậy, khi cần áp dụng vào một trường hợp cụ thể, người đọc nên chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, tài liệu liên quan và chủ động cập nhật văn bản pháp luật hiện hành tại thời điểm sự việc xảy ra.
Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn cụ thể cho từng trường hợp, vui lòng liên hệ với Luật An Dân Việt hoặc cơ quan có thẩm quyền.
