Căn cứ pháp lý về tội quảng cáo gian dối
Điều 197 Bộ luật Hình sự quy định về tội quảng cáo gian dối, áp dụng cho người thực hiện hành vi quảng cáo không trung thực về hàng hóa, dịch vụ trong hai tình huống: đã từng bị xử phạt vi phạm hành chính về chính hành vi này, hoặc đã từng bị kết án về tội danh này nhưng chưa được xóa án tích, mà vẫn tiếp tục tái phạm. Với các trường hợp nêu trên, chủ thể vi phạm có thể phải chịu mức phạt tiền dao động từ 10.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, hoặc bị áp dụng hình phạt cải tạo không giam giữ với thời hạn tối đa là 03 năm.
Ngoài hình phạt chính nêu trên, điều luật còn quy định khả năng áp dụng hình phạt bổ sung. Cụ thể, người phạm tội có thể bị phạt tiền bổ sung từ 5.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng, đồng thời bị cấm hành nghề hoặc cấm đảm nhiệm một số công việc nhất định trong khoảng thời gian từ 01 năm đến 05 năm. Quy định này nhằm hạn chế khả năng người từng vi phạm tiếp tục hoạt động trong lĩnh vực đã xảy ra sai phạm, qua đó góp phần bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và trật tự thị trường.
Minh họa: Hình sự & an toàn pháp lý — Ảnh: Published before 1945. · Public domain
Dấu hiệu nhận diện hành vi quảng cáo gian dối
Về bản chất, quảng cáo gian dối là việc đưa ra thông tin không đúng với thực tế, khiến người tiếp nhận quảng cáo hiểu sai lệch về năng lực kinh doanh, khả năng cung ứng sản phẩm, hàng hóa hoặc dịch vụ của tổ chức, cá nhân. Theo quy định của Luật Quảng cáo, hoạt động quảng cáo được hiểu là việc sử dụng các phương tiện, hình thức truyền tải nhằm giới thiệu tới công chúng về sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ cũng như về tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ đó.
Pháp luật xác định rõ: việc quảng cáo sai lệch hoặc gây hiểu nhầm cho người tiêu dùng về các yếu tố như số lượng, chất lượng, giá cả, công dụng, kiểu dáng, bao bì, nhãn hiệu, xuất xứ, chủng loại, phương thức phục vụ hay thời hạn bảo hành của sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ đã đăng ký hoặc đã công bố, đều thuộc nhóm hành vi bị pháp luật nghiêm cấm. Đây chính là cơ sở để phân biệt giữa quảng cáo thông thường — dù có yếu tố quảng bá, tô điểm — với quảng cáo mang tính gian dối, cố ý đánh lừa người tiếp nhận thông tin.
Chế tài xử lý: từ xử phạt hành chính đến trách nhiệm hình sự
Không phải mọi hành vi quảng cáo sai sự thật đều ngay lập tức bị xử lý hình sự. Đối với các vi phạm chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 197 Bộ luật Hình sự, pháp luật quy định chế tài xử phạt vi phạm hành chính tương ứng. Cụ thể, Điều 34 Nghị định 38/2021 quy định mức phạt tiền áp dụng cho các hành vi vi phạm quy định về những nội dung bị cấm trong hoạt động quảng cáo, với biên độ từ 1.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, tùy theo tính chất và mức độ của từng hành vi vi phạm cụ thể.
Song song với hình phạt tiền, Nghị định 38/2021 còn quy định các hình thức xử phạt bổ sung, trong đó có việc tước quyền sử dụng Giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố sản phẩm. Đồng thời, cơ quan có thẩm quyền có thể áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả như buộc tháo gỡ, buộc xóa bỏ nội dung quảng cáo vi phạm, hoặc buộc thu hồi sản phẩm đã đưa ra thị trường trên cơ sở nội dung quảng cáo gian dối. Chỉ khi hành vi vi phạm hội đủ các yếu tố cấu thành tội phạm theo Điều 197 — tức đã từng bị xử phạt hành chính hoặc đã từng bị kết án mà chưa xóa án tích, nay tiếp tục tái phạm — thì mới đặt ra vấn đề truy cứu trách nhiệm hình sự.
Trình tự xử lý khi phát hiện vi phạm
Việc xử lý một vụ việc quảng cáo gian dối thường trải qua các bước cơ bản sau. Trước tiên, cơ quan chức năng hoặc bên bị ảnh hưởng cần xác định rõ hành vi quảng cáo có dấu hiệu gian dối hay không, đồng thời thu thập các tài liệu, chứng cứ chứng minh nội dung quảng cáo không đúng với thực tế sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ.
Tiếp theo, căn cứ vào mức độ, tính chất của hành vi và các tình tiết liên quan, cơ quan có thẩm quyền sẽ quyết định hướng xử lý: xử phạt vi phạm hành chính theo Nghị định 38/2021 nếu vi phạm chưa đủ yếu tố cấu thành tội phạm, hoặc khởi tố vụ án hình sự theo Điều 197 Bộ luật Hình sự nếu đã đủ điều kiện truy cứu trách nhiệm hình sự.
Cuối cùng, bên vi phạm có trách nhiệm thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả theo quyết định xử lý, chẳng hạn như tháo gỡ, xóa bỏ nội dung quảng cáo sai phạm hoặc thu hồi sản phẩm liên quan, nhằm hạn chế thiệt hại tiếp diễn đối với người tiêu dùng và thị trường.
Một số lưu ý dành cho tổ chức, cá nhân kinh doanh
Tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực sản xuất, kinh doanh cần lưu ý rằng hành vi quảng cáo gian dối không chỉ dừng lại ở nguy cơ bị xử phạt vi phạm hành chính, mà trong những trường hợp tái phạm sau khi đã từng bị xử phạt hoặc từng bị kết án, hoàn toàn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 197 Bộ luật Hình sự.
Thời gian xử lý một vụ việc vi phạm có thể ngắn hoặc kéo dài, tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng của hành vi, số lượng người bị ảnh hưởng cũng như các tình tiết tăng nặng hoặc giảm nhẹ đi kèm. Do đó, để hạn chế rủi ro pháp lý, các đơn vị sản xuất, kinh doanh nên chủ động lưu giữ đầy đủ hồ sơ, tài liệu chứng minh tính chính xác, hợp pháp của nội dung quảng cáo mà mình đưa ra, đặc biệt là các thông tin về chất lượng, công dụng, xuất xứ và các cam kết liên quan đến sản phẩm, dịch vụ.
Việc xây dựng quy trình kiểm duyệt nội dung quảng cáo trước khi công bố, đối chiếu với hồ sơ công bố sản phẩm và các tài liệu kỹ thuật liên quan, cũng là biện pháp cần thiết giúp doanh nghiệp chủ động phòng ngừa vi phạm ngay từ khâu xây dựng nội dung, thay vì phải xử lý hậu quả sau khi hành vi vi phạm đã xảy ra và gây ảnh hưởng đến người tiêu dùng.
Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn cụ thể cho từng trường hợp, vui lòng liên hệ với Luật An Dân Việt hoặc cơ quan có thẩm quyền.
