Căn cứ pháp lý
Hành vi xâm phạm các quy định về quản lý khu bảo tồn thiên nhiên bị xử lý hình sự theo Điều 245 Bộ luật Hình sự. Điều luật này xác lập bốn nhóm nội dung chính: khung hình phạt chính áp dụng cho cá nhân theo mức độ hậu quả gây ra, hình phạt bổ sung có thể kèm theo đối với cá nhân phạm tội, và trách nhiệm hình sự tương ứng khi chủ thể vi phạm là pháp nhân thương mại, trong đó có trường hợp dẫn chiếu sang Điều 79 của Bộ luật này.
Minh họa: Hình sự & an toàn pháp lý — Ảnh: Vietnam Council on Foreign Relations · Public domain
Khung hình phạt áp dụng đối với cá nhân
Ở mức độ vi phạm cơ bản, người thực hiện hành vi trái quy định về quản lý khu bảo tồn thiên nhiên có thể bị áp dụng một trong ba loại chế tài: phạt tiền trong khoảng 100.000.000 đồng đến 600.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ với thời hạn tối đa 03 năm, hoặc phạt tù có thời hạn từ 06 tháng đến 03 năm. Khung xử lý này được đặt ra khi hành vi rơi vào một trong các tình huống sau đây:
- Gây thiệt hại về tài sản ở mức từ 50.000.000 đồng nhưng chưa đến 200.000.000 đồng;
- Làm ảnh hưởng, xâm hại đến diện tích khu bảo tồn ở mức dưới 500 mét vuông;
- Người vi phạm trước đó từng bị xử phạt hành chính về chính hành vi này nhưng vẫn tiếp tục tái diễn, hoặc từng bị kết án về tội danh này mà án tích chưa được xóa lại tiếp tục có hành vi vi phạm.
Khi hậu quả của hành vi vi phạm nghiêm trọng hơn, khung hình phạt sẽ tăng nặng lên mức phạt tù từ 03 năm đến 07 năm, áp dụng đối với một trong các trường hợp:
- Thiệt hại về tài sản từ 200.000.000 đồng trở lên;
- Diện tích khu bảo tồn bị xâm hại từ 500 mét vuông trở lên;
- Hành vi vi phạm được thực hiện có tổ chức;
- Người vi phạm sử dụng công cụ, phương tiện hoặc áp dụng những biện pháp mà pháp luật nghiêm cấm sử dụng trong lĩnh vực này;
- Người vi phạm thuộc trường hợp tái phạm nguy hiểm.
Hình phạt bổ sung đối với cá nhân vi phạm
Bên cạnh hình phạt chính nêu trên, người phạm tội còn có thể phải gánh chịu thêm hình phạt bổ sung. Cụ thể, mức phạt tiền bổ sung dao động từ 20.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng. Ngoài ra, người vi phạm có thể bị cấm đảm nhiệm những chức vụ nhất định, cấm hành nghề, hoặc bị cấm thực hiện một số công việc cụ thể trong khoảng thời gian từ 01 năm đến 05 năm. Đây là loại chế tài mang tính phòng ngừa, hướng đến việc hạn chế khả năng người vi phạm tiếp tục tái diễn những hành vi tương tự trong tương lai, đặc biệt với những người có điều kiện tiếp cận hoặc quản lý các khu vực bảo tồn.
Trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại
Trường hợp chủ thể thực hiện hành vi vi phạm là pháp nhân thương mại, Bộ luật Hình sự quy định các mức xử lý tương ứng với từng khung hành vi như sau:
- Nếu hành vi vi phạm thuộc các trường hợp được liệt kê tại khoản 1 của điều luật, pháp nhân thương mại sẽ bị phạt tiền từ 600.000.000 đồng đến 2.000.000.000 đồng;
- Nếu hành vi vi phạm thuộc các trường hợp tại khoản 2, mức phạt tiền áp dụng là từ 2.000.000.000 đồng đến 6.000.000.000 đồng; song song đó, pháp nhân còn có thể bị đình chỉ hoạt động có thời hạn từ 06 tháng đến 03 năm;
- Trường hợp hành vi vi phạm rơi vào các tình huống được quy định tại Điều 79 của Bộ luật Hình sự, pháp nhân thương mại sẽ phải chịu chế tài nghiêm khắc nhất là bị đình chỉ hoạt động vĩnh viễn.
Cùng với các hình phạt chính vừa nêu, pháp nhân thương mại vi phạm còn có thể bị áp dụng thêm hình phạt bổ sung, bao gồm phạt tiền từ 100.000.000 đồng đến 1.000.000.000 đồng, đồng thời có thể bị cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực nhất định, hoặc bị cấm huy động vốn trong thời hạn từ 01 năm đến 03 năm.
Các bước xử lý khi phát hiện hành vi vi phạm
Khi phát hiện có dấu hiệu vi phạm quy định về quản lý khu bảo tồn thiên nhiên, việc xử lý trên thực tế thường được tiến hành theo trình tự sau:
- Xác minh, đánh giá thực trạng của hành vi vi phạm, bao gồm mức độ thiệt hại về tài sản và phạm vi diện tích khu bảo tồn bị ảnh hưởng, làm cơ sở xác định khung xử lý phù hợp.
- Thu thập, chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, tài liệu liên quan đến vụ việc, trong đó có các chứng cứ chứng minh thiệt hại thực tế cũng như hành vi vi phạm cụ thể của các bên liên quan.
- Thực hiện các thủ tục xử lý theo đúng trình tự mà pháp luật quy định — tùy theo tính chất và mức độ nghiêm trọng, việc xử lý có thể dừng ở mức xử phạt vi phạm hành chính hoặc phải chuyển sang truy cứu trách nhiệm hình sự.
- Áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả tương ứng trong trường hợp hành vi vi phạm đã gây ra thiệt hại thực tế đối với hệ sinh thái hoặc tài sản trong khu bảo tồn.
Việc nắm rõ các khung hình phạt cũng như trình tự xử lý nêu trên giúp cá nhân, tổ chức đang hoạt động trong hoặc gần các khu bảo tồn thiên nhiên chủ động phòng tránh vi phạm, đồng thời ý thức rõ hơn về hậu quả pháp lý có thể phải gánh chịu nếu để xảy ra vi phạm liên quan đến việc quản lý, bảo vệ khu bảo tồn.
Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn cụ thể cho từng trường hợp, vui lòng liên hệ với Luật An Dân Việt hoặc cơ quan có thẩm quyền.
