Căn cứ pháp lý
Vấn đề chấm dứt hợp đồng lao động khi doanh nghiệp thay đổi cơ cấu, công nghệ hoặc gặp khó khăn về kinh tế được điều chỉnh tập trung tại Bộ luật Lao động, cụ thể là các Điều 42, Điều 44, Điều 47 và Điều 63. Bên cạnh đó, Nghị định 145/2020/NĐ-CP hướng dẫn chi tiết một số nội dung liên quan đến điều kiện lao động và quan hệ lao động cũng là văn bản cần đối chiếu khi triển khai trên thực tế.
Minh họa: Lao động & việc làm — Ảnh: Nguyen Thanh Lam · CC BY 2.0
Các trường hợp được coi là thay đổi cơ cấu, công nghệ hoặc lý do kinh tế
Theo Điều 42, doanh nghiệp được xem là thay đổi cơ cấu, công nghệ khi rơi vào một trong các tình huống: tổ chức lại bộ máy, sắp xếp lại lực lượng lao động; thay đổi quy trình sản xuất, đổi mới máy móc, thiết bị hoặc công nghệ; hoặc điều chỉnh sản phẩm, cơ cấu sản phẩm đang kinh doanh. Song song đó, lý do kinh tế được ghi nhận trong hai trường hợp: nền kinh tế rơi vào khủng hoảng, suy thoái, hoặc doanh nghiệp buộc phải điều chỉnh hoạt động để tuân theo chính sách, pháp luật của Nhà nước. Việc xác định đúng mình đang thuộc trường hợp nào có ý nghĩa quan trọng, vì đây là tiền đề để áp dụng các bước xử lý tiếp theo.
Xây dựng phương án sử dụng lao động và tổ chức đối thoại
Khi thuộc một trong các trường hợp nêu trên, Điều 44 buộc người sử dụng lao động phải lập phương án sử dụng lao động. Nội dung phương án phải thể hiện rõ: những người lao động được tiếp tục bố trí công việc, những người được cho nghỉ hưu, những người phải chấm dứt hợp đồng lao động, đồng thời nêu cụ thể quyền và trách nhiệm tương ứng của từng bên trong quá trình xử lý. Việc xây dựng phương án không thể thực hiện đơn phương — Điều 63 quy định doanh nghiệp có nghĩa vụ tổ chức đối thoại tại nơi làm việc đối với các vụ việc phát sinh từ thay đổi cơ cấu, công nghệ hoặc lý do kinh tế, qua đó trao đổi, lấy ý kiến tổ chức đại diện người lao động trước khi ra quyết định cuối cùng.
Trợ cấp mất việc làm cho người lao động bị ảnh hưởng
Đối với người lao động đã có thời gian làm việc thực tế từ đủ 12 tháng trở lên nhưng buộc phải chấm dứt hợp đồng do các nguyên nhân nêu trên, Điều 47 quy định họ được hưởng trợ cấp mất việc làm. Mức chi trả được tính theo công thức 01 tháng tiền lương cho mỗi năm làm việc; tuy nhiên, dù thời gian công tác thực tế ngắn hơn mức tính toán này, khoản trợ cấp người lao động nhận được vẫn không được thấp hơn 02 tháng tiền lương.
Trình tự triển khai trên thực tế
Việc thực hiện quy trình chấm dứt hợp đồng trong các trường hợp này thường trải qua năm bước cơ bản:
- Doanh nghiệp xác định và có căn cứ chứng minh mình đang thuộc trường hợp thay đổi cơ cấu, công nghệ hoặc gặp lý do kinh tế theo Điều 42.
- Xây dựng phương án sử dụng lao động theo Điều 44, đồng thời trao đổi, lấy ý kiến của tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở.
- Công khai phương án sử dụng lao động cho toàn thể người lao động được biết, thời hạn thông báo không quá 15 ngày kể từ ngày phương án được thông qua.
- Tiến hành chấm dứt hợp đồng lao động đối với những trường hợp không thể tiếp tục bố trí công việc, đồng thời chi trả đầy đủ trợ cấp mất việc làm theo Điều 47.
- Duy trì việc tổ chức đối thoại tại nơi làm việc theo quy định tại Điều 63 xuyên suốt quá trình xử lý, không chỉ ở giai đoạn xây dựng phương án.
Một số điểm doanh nghiệp và người lao động cần lưu ý
Thời hạn thông báo phương án sử dụng lao động cùng trình tự các bước nêu trên cần được tuân thủ chặt chẽ, vì sai sót về thủ tục có thể khiến việc chấm dứt hợp đồng bị coi là trái quy định, kéo theo rủi ro pháp lý cho doanh nghiệp. Hồ sơ nên được chuẩn bị đầy đủ, bao gồm văn bản phương án sử dụng lao động, danh sách người lao động thuộc diện chấm dứt hợp đồng, biên bản trao đổi với tổ chức đại diện người lao động và các tài liệu chứng minh lý do thay đổi cơ cấu, công nghệ hoặc lý do kinh tế. Ngoài ra, do quy định pháp luật có thể được sửa đổi, bổ sung theo thời gian, cả người lao động lẫn người sử dụng lao động nên thường xuyên cập nhật các văn bản hướng dẫn hiện hành, trong đó có Nghị định 145/2020/NĐ-CP, để áp dụng đúng và đầy đủ cho từng tình huống cụ thể phát sinh trong thực tế.
Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn cụ thể cho từng trường hợp, vui lòng liên hệ với Luật An Dân Việt hoặc cơ quan có thẩm quyền.
