Cách kê khai giảm trừ gia cảnh có lợi nhất cho người lao động

Cơ sở pháp lý

1. Luật Thuế thu nhập cá nhân số 04/2007/QH12 ngày 21/11/2007, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 26/2012/QH13 và Luật số 71/2014/QH13 (quy định về giảm trừ gia cảnh tại Điều 19, Điều 22).

2. Nghị quyết số 954/2020/UBTVQH14 ngày 02/6/2020 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh của thuế thu nhập cá nhân (mức giảm trừ cho bản thân là 11 triệu đồng/tháng, cho mỗi người phụ thuộc là 4,4 triệu đồng/tháng, áp dụng từ kỳ tính thuế từ ngày 01/7/2020).

3. Thông tư số 111/2013/TT-BTC ngày 15/8/2013 của Bộ Tài chính hướng dẫn thực hiện Luật Thuế thu nhập cá nhân, Nghị định số 65/2013/NĐ-CP (Điều 9 quy định chi tiết về giảm trừ gia cảnh).

4. Thông tư số 92/2015/TT-BTC ngày 15/6/2015 của Bộ Tài chính sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 111/2013/TT-BTC.

5. Các văn bản hướng dẫn của Tổng cục Thuế về thủ tục đăng ký người phụ thuộc giảm trừ gia cảnh qua tổ chức trả thu nhập và qua cổng giao dịch điện tử.

Nội dung chi tiết

Giảm trừ gia cảnh là khoản thu nhập được trừ trước khi tính thuế thu nhập cá nhân (TNCN), gồm hai phần: giảm trừ cho bản thân người nộp thuế và giảm trừ cho người phụ thuộc. Đây là quyền lợi của người lao động khi có thu nhập từ tiền lương, tiền công, giúp giảm số thuế phải nộp và chỉ được áp dụng với thu nhập từ kinh doanh, tiền lương, tiền công.

Minh họa: Lao động & việc làm — Ảnh: amenoc · CC BY-SA 3.0

Theo Nghị quyết số 954/2020/UBTVQH14, mức giảm trừ gia cảnh hiện hành là 11 triệu đồng/tháng (tương đương 132 triệu đồng/năm) cho bản thân người nộp thuế và 4,4 triệu đồng/tháng (tương đương 52,8 triệu đồng/năm) cho mỗi người phụ thuộc. Nhờ đó, người lao động có thu nhập tính thuế dưới ngưỡng này sẽ không phải nộp thuế TNCN.

Người phụ thuộc phải đáp ứng điều kiện theo quy định, bao gồm: là người mà người nộp thuế có nghĩa vụ nuôi dưỡng (con dưới 18 tuổi hoặc trên 18 tuổi nhưng bị khuyết tật không có khả năng lao động; cha mẹ già hết tuổi lao động không có thu nhập hoặc thu nhập thấp hơn mức quy định; vợ/chồng ngoài độ tuổi lao động hoặc trong độ tuổi nhưng không có khả năng lao động...); không có thu nhập hoặc thu nhập không vượt quá mức quy định (1 triệu đồng/tháng đối với thu nhập từ nhiều nguồn khác nhau); phải được đăng ký giảm trừ theo thủ tục quy định.

Nguyên tắc kê khai tối ưu: khi gia đình có nhiều người cùng phát sinh thu nhập chịu thuế, nên đăng ký người phụ thuộc cho người có thu nhập cao hơn. Thuế TNCN tính theo biểu thuế lũy tiến từng phần, thu nhập càng cao thì thuế suất áp dụng cho phần thu nhập tăng thêm (thuế suất biên) càng lớn. Khoản giảm trừ 4,4 triệu đồng/tháng sẽ mang lại giá trị giảm thuế lớn nhất khi được trừ vào nhóm thu nhập chịu thuế suất cao nhất.

Ví dụ minh họa: vợ và chồng cùng đi làm, chồng có thu nhập tính thuế 35 triệu đồng/tháng (rơi vào bậc thuế suất biên 25%) còn vợ có thu nhập tính thuế 20 triệu đồng/tháng (thuế suất biên 20%). Nếu chỉ có một người phụ thuộc, kê khai cho chồng sẽ giảm được 4,4 triệu x 25% = 1,1 triệu đồng thuế mỗi tháng, trong khi kê khai cho vợ chỉ giảm được 4,4 triệu x 20% = 880 nghìn đồng. Chênh lệch là 220 nghìn đồng/tháng, tương đương khoảng 2,64 triệu đồng mỗi năm — minh chứng rõ ràng cho việc lựa chọn người có thu nhập cao hơn để kê khai.

Quy trình thực hiện

1. Xác định người phụ thuộc đủ điều kiện theo quy định (quan hệ gia đình, độ tuổi, tình trạng thu nhập) và chuẩn bị giấy tờ chứng minh quan hệ như giấy khai sinh, giấy chứng nhận kết hôn, sổ hộ khẩu hoặc xác nhận của chính quyền địa phương.
2. Đăng ký người phụ thuộc theo mẫu tờ khai ĐK-NPT-TNCN qua tổ chức trả thu nhập (công ty, đơn vị sử dụng lao động) hoặc trực tiếp trên cổng giao dịch điện tử của cơ quan thuế (HTKK, etax, ứng dụng eTax Mobile).
3. Xác định người có thu nhập cao hơn trong gia đình (vợ/chồng hoặc người lao động tự khai thuế) để kê khai người phụ thuộc nhằm tối ưu số thuế được giảm, đồng thời chỉ kê khai một lần tại một nơi.
4. Nộp hồ sơ đăng ký giảm trừ và cam kết chịu trách nhiệm về tính chính xác của thông tin người phụ thuộc theo hướng dẫn của cơ quan thuế.
5. Theo dõi kết quả xác nhận mã số thuế (MST) của người phụ thuộc được cấp từ cơ quan thuế để bảo đảm hồ sơ hợp lệ, hoàn tất đăng ký.
6. Áp dụng giảm trừ khi tổ chức trả thu nhập tạm khấu trừ thuế hàng tháng và khi quyết toán thuế năm; nếu có thay đổi về người phụ thuộc thì đăng ký lại theo quy định.

Lưu ý quan trọng

Mỗi người phụ thuộc chỉ được đăng ký giảm trừ gia cảnh tại một nơi trong một kỳ tính thuế. Trường hợp hai vợ chồng cùng kê khai cùng một người phụ thuộc mà không thỏa thuận rõ ràng sẽ dẫn đến việc cơ quan thuế kiểm tra, điều chỉnh và có thể phải nộp bổ sung thuế.

Phải có đầy đủ giấy tờ chứng minh quan hệ người phụ thuộc và lưu giữ hồ sơ tại nơi nộp thuế. Nếu sau này cơ quan thuế yêu cầu xuất trình tài liệu mà không có, người lao động có thể bị loại trừ quyền giảm trừ và phải truy thu thuế, phạt vi phạm hành chính.

Hiệu lực giảm trừ được tính từ tháng phát sinh nghĩa vụ nuôi dưỡng người phụ thuộc, không tính trước thời điểm đăng ký. Vì vậy, khi con sinh ra hoặc phát sinh người phụ thuộc mới, cần đăng ký càng sớm càng tốt để được giảm trừ đầy đủ trong năm.

Khi người phụ thuộc không còn đủ điều kiện (con đủ 18 tuổi và đi làm, cha mẹ có thu nhập vượt mức quy định...) hoặc khi chuyển nơi làm việc, phải đăng ký lại hoặc chấm dứt giảm trừ kịp thời để tránh kê khai sai dẫn đến truy thu thuế và xử phạt.

Nên thực hiện kê khai qua tổ chức trả thu nhập hoặc cổng thuế điện tử để được hỗ trợ và theo dõi trạng thái hồ sơ; không kê khai trùng lặp, không kê khai người phụ thuộc không đủ điều kiện nhằm trục lợi giảm trừ.

Khi gặp vướng mắc về thủ tục đăng ký người phụ thuộc, xác nhận mã số thuế hoặc quyết toán thuế, người lao động nên liên hệ cơ quan thuế quản lý trực tiếp hoặc tổng đài hỗ trợ của ngành Thuế để được hướng dẫn chính xác theo từng trường hợp cụ thể.

Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn cụ thể cho từng trường hợp, vui lòng liên hệ với Luật An Dân Việt hoặc cơ quan có thẩm quyền.