Cơ sở pháp lý
Khung pháp lý cho hoạt động huấn luyện an toàn, vệ sinh lao động xuất phát từ Luật An toàn, vệ sinh lao động số 84/2015/QH13, được Quốc hội phê duyệt vào ngày 25 tháng 6 năm 2015 và bắt đầu áp dụng từ ngày 1 tháng 7 năm 2016. Luật này thiết lập các quyền và trách nhiệm cụ thể dành cho các chủ sử dụng lao động và những người lao động liên quan đến công tác an toàn, vệ sinh lao động, với nhấn mạnh đặc biệt trên bổn phận tổ chức huấn luyện (được quy định tại Điều 13, Điều 14 và các điều khoản liên quan).
Để chi tiết hóa các quy định này, Nghị định số 44/2016/NĐ-CP ngày 15 tháng 5 năm 2016 của Chính phủ đã ban hành hướng dẫn cụ thể bao gồm yêu cầu kỹ thuật đối với kiểm định an toàn lao động, tiêu chuẩn cho các lớp huấn luyện an toàn, vệ sinh lao động, cũng như các điều kiện giám sát môi trường làm việc. Trong đó, một phần riêng được dành cho việc tiến hành huấn luyện, bao gồm phân loại đối tượng tham gia, chương trình nội dung, khối lượng thời gian, và những điều kiện bắt buộc mà các tổ chức cung cấp dịch vụ huấn luyện phải tuân thủ.
Sửa đổi bổ sung tiếp theo thực hiện qua Nghị định số 140/2018/NĐ-CP ngày 8 tháng 10 năm 2018, trong đó Chính phủ điều chỉnh các quy định liên quan đến điều kiện để thực hiện kinh doanh dịch vụ trong phạm vi quản lý của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội. Đặc biệt, các nội dung tu chỉnh của Nghị định số 44/2016/NĐ-CP liên quan trực tiếp đến điều kiện hoạt động của các đơn vị cung cấp dịch vụ huấn luyện an toàn, vệ sinh lao động cũng được điều chỉnh.
Thông tư số 23/2016/TT-BLĐTBXH công bố ngày 28 tháng 6 năm 2016 do Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội ban hành đã cung cấp hướng dẫn chi tiết để các đơn vị triển khai công tác huấn luyện an toàn, vệ sinh lao động. Các thông tư sửa đổi, bổ sung và hướng dẫn bổ trợ liên quan được các cơ quan có thẩm quyền ban hành liên tục theo từng giai đoạn.
Về phương diện xử phạt, Nghị định số 12/2022/NĐ-CP ngày 17 tháng 1 năm 2022 của Chính phủ thiết lập các mức xử phạt hành chính đối với vi phạm trong lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội và công nhân làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng. Văn bản này cũng ghi rõ các hình thức xử phạt áp dụng khi các tổ chức, cá nhân không tuân thủ yêu cầu về huấn luyện an toàn, vệ sinh lao động.
Danh sách các tổ chức, đơn vị được công nhận đủ điều kiện hoạt động dịch vụ huấn luyện an toàn, vệ sinh lao động được cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền công bố định kỳ (trước đây do Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội quản lý, hiện do Bộ Nội vụ chịu trách nhiệm). Vì danh sách được kiểm soát, cập nhật và công bố lại theo từng thời kỳ, các chủ sử dụng lao động nên tham khảo phiên bản mới nhất thay vì dựa vào danh sách cũ.
Minh họa: Lao động & việc làm — Ảnh: The government of the Democratic Republic · Public domain
Yêu cầu pháp lý đối với huấn luyện
Pháp luật hiện hành gán cho chủ sử dụng lao động trách nhiệm chính trong việc tổ chức huấn luyện an toàn, vệ sinh lao động cho nhân viên của mình. Theo quy định, chủ sử dụng lao động có bổn phận tổ chức các khóa huấn luyện đầu tiên cho người lao động, học viên và những người tập nghề trước khi họ bắt đầu thực hiện các công việc được giao.
Phương thức triển khai huấn luyện bao gồm ba dạng chính: huấn luyện khởi đầu trước khi người lao động làm việc lần đầu tiên; huấn luyện định kỳ theo chu kỳ được luật quy định; và huấn luyện bổ sung khi có sự thay đổi liên quan đến vị trí công việc, máy móc thiết bị, quy trình kỹ thuật, hoặc khi người lao động chuyển sang vị trí mới có thành phần nguy hiểm, có hại tiềm ẩn.
Chi phí phát sinh từ các hoạt động huấn luyện hoàn toàn do chủ sử dụng lao động chịu trách nhiệm tài chính. Pháp luật rõ ràng cấm thu lệ phí hoặc bất kỳ khoản tiền nào từ người lao động dưới bất kỳ hình thức nào liên quan đến các khóa huấn luyện này.
Phân loại đối tượng và nội dung huấn luyện
Những người cần tham gia huấn luyện được chia thành nhiều nhóm khác nhau, tương ứng với mức độ trách nhiệm và mức độ rủi ro mà họ phải đối mặt trong công việc hàng ngày:
Nhóm thứ nhất gồm những người quản lý phụ trách khối lượng công tác an toàn, vệ sinh lao động ở cấp tổ chức. Nhóm thứ hai bao gồm những chuyên viên và cán bộ thực hiện công tác an toàn, vệ sinh lao động trực tiếp. Nhóm thứ ba tập hợp những người lao động làm việc trong các ngành nghề có yêu cầu nghiêm ngặt đặc biệt về an toàn, vệ sinh lao động. Nhóm thứ tư là những người lao động làm công việc không yêu cầu tiêu chuẩn an toàn, vệ sinh lao động cao nhất. Thêm vào đó còn nhóm những nhân viên y tế làm việc tại các cơ sở và những cán bộ an toàn, vệ sinh chuyên trách.
Nội dung chương trình, khối lượng giờ học, và chu kỳ huấn luyện được quy định không giống nhau cho mỗi nhóm. Mẫu mực chung là tiến hành huấn luyện định kỳ mỗi hai năm một lần, tuy nhiên những nhóm làm công việc có yêu cầu nghiêm ngặt cao có thể phải huấn luyện lại trong khoảng thời gian ngắn hơn.
Lựa chọn và quản lý đơn vị huấn luyện
Khi doanh nghiệp không sở hữu đủ năng lực hoặc điều kiện tổ chức huấn luyện bằng lực lượng nội bộ, chủ sử dụng lao động được phép ký hợp đồng với các tổ chức cung cấp dịch vụ huấn luyện an toàn, vệ sinh lao động. Điều kiện tiên quyết là tổ chức dịch vụ này phải được cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền công nhận và công bố là đủ điều kiện hoạt động.
Những tổ chức dịch vụ huấn luyện mang trách nhiệm quản bảo đối với chất lượng toàn diện của khóa học, bao gồm tính phù hợp của nội dung chương trình, trình độ và kinh nghiệm của đội ngũ giảng viên, cơ sở vật chất và trang thiết bị đào tạo, cũng như việc cấp phát giấy chứng nhận cho những người hoàn tất khóa học đúng theo quy định hiện hành.
Danh sách các tổ chức được công nhận và công bố theo từng thời kỳ là tài liệu cơ bản giúp chủ sử dụng lao động xác định được các đối tác kinh doanh hợp pháp, đồng thời giảm thiểu nguy cơ khi cơ quan kiểm tra, thanh tra thực hiện kiểm soát công tác an toàn, vệ sinh lao động tại doanh nghiệp.
Để tuyển chọn được đơn vị uy tín và phù hợp, người sử dụng lao động nên tiến hành các bước: (1) xác minh tên gọi tổ chức so với danh sách công bố hiện có hiệu lực; (2) kiểm tra phạm vi hoạt động được phép và loại hình khóa huấn luyện mà tổ chức được cấp phép cung cấp; (3) đánh giá kinh nghiệm giảng dạy của đội ngũ và độ phù hợp của chương trình với ngành nghề cụ thể; (4) tham khảo nhận xét từ những doanh nghiệp khác đã sử dụng dịch vụ của tổ chức này.
Hợp đồng ký kết giữa hai bên cần ghi chép rõ ràng về khối lượng, lịch trình thực hiện, nội dung chi tiết của chương trình huấn luyện, cũng như phân định trách nhiệm giữa các bên đối với việc cấp giấy chứng nhận hoàn tất khóa học.
Các bước thực hiện huấn luyện tại doanh nghiệp
Trước tiên, doanh nghiệp cần rà soát và xác định chính xác những nhóm đối tượng cần tham gia huấn luyện. Bước này bao gồm phân tích từng vị trí công việc, đánh giá mức độ yêu cầu an toàn, vệ sinh lao động theo từng vị trí, tính toán số lượng người quản lý công tác an toàn, người thực hiện công tác an toàn, vệ sinh lao động, nhân viên y tế, và những cán bộ an toàn, vệ sinh viên. Từ đó, xác định danh sách những ai cần huấn luyện lần đầu, những ai cần huấn luyện định kỳ, và những ai cần huấn luyện bổ sung.
Tiếp theo, doanh nghiệp tiến hành lựa chọn đơn vị cung cấp dịch vụ huấn luyện theo các tiêu chí nêu trên. Sau khi xác định được đơn vị phù hợp, ký kết hợp đồng dịch vụ với các nội dung rõ ràng về thời gian, khối lượng, chương trình nội dung và phân công trách nhiệm.
Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn cụ thể cho từng trường hợp, vui lòng liên hệ với Luật An Dân Việt hoặc cơ quan có thẩm quyền.
