Dịch bệnh có được xem là trường hợp bất khả kháng trong giao dịch dân sự không

Cơ sở pháp lý

1. Bộ luật Dân sự 2015 (Điều 156) quy định “sự kiện bất khả kháng” là sự kiện xảy ra một cách khách quan không thể lường trước được và không thể khắc phục được dù đã áp dụng mọi biện pháp cần thiết và khả năng cho phép; Điều 351 quy định bên vi phạm nghĩa vụ do sự kiện bất khả kháng sẽ không chịu trách nhiệm dân sự; Điều 420 quy định các bên có thể đàm phán lại hợp đồng khi hoàn cảnh thay đổi cơ bản.

2. Bộ luật Dân sự 2005 (quy định cũ) cũng nêu chung các nguyên tắc về sự kiện bất khả kháng, miễn trách nhiệm và thay đổi hoàn cảnh trong giao dịch dân sự.

3. Các văn bản hướng dẫn về Covid-19 (Thông tư, công văn) nêu chung các quy định liên quan đến việc áp dụng sự kiện bất khả kháng trong thời đại đại dịch.

4. Luật Thương mại 2005 (Điều 294) quy định các trường hợp miễn trách nhiệm trong giao dịch thương mại khi có sự kiện bất khả kháng.

Nội dung chi tiết

Sự kiện bất khả kháng theo Điều 156 BLDS 2015 là tình huống vượt ngoài tầm kiểm soát, không thể dự đoán và không thể khắc phục được, dù các bên đã áp dụng tất cả biện pháp cần thiết và khả năng cho phép để tránh xảy ra.

Minh họa: Hợp đồng & dân sự — Ảnh: Senior Airman Ryan Sparks · Public domain

Dịch bệnh có thể được xem là bất khả kháng nếu đáp ứng ba điều kiện: (1) xảy ra khách quan, (2) không thể lường trước dù đã có biện pháp phòng ngừa, (3) không thể khắc phục được dù đã áp dụng mọi biện pháp; tuy nhiên, nếu có thể thực hiện nghĩa vụ bằng biện pháp khác (ví dụ: chuyển giao, hoãn thời gian), thì không phải là trường hợp bất khả kháng.

Hậu quả pháp lý: bên vi phạm được miễn trách nhiệm dân sự nếu chứng minh được sự kiện bất khả kháng; các bên có thể thỏa thuận xử lý lại hợp đồng; trường hợp hoàn cảnh thay đổi cơ bản theo Điều 420 cho phép các bên đàm phán sửa đổi điều khoản hợp đồng.

Phân biệt giữa sự kiện bất khả kháng và trở ngại khách quan: trở ngại khách quan là hoàn cảnh khách quan do cơ quan nhà nước hạn chế (ví dụ: phong tỏa dịch bệnh, quyết định cách ly) – cùng được điều chỉnh theo Điều 156 BLDS 2015.

Quy trình thực hiện

1. Xác định ảnh hưởng của dịch bệnh đến việc thực hiện nghĩa vụ trong hợp đồng.
2. Đối chiếu điều kiện của sự kiện bất khả kháng theo Điều 156 BLDS 2015.
3. Thu thập chứng cứ đầy đủ (văn bản chỉ đạo, phong tỏa, quyết định cách ly, báo cáo y tế).
4. Thông báo kịp thời cho bên kia về sự kiện bất khả kháng.
5. Thương lượng, thỏa thuận lại hợp đồng để đáp ứng hoàn cảnh mới.
6. Nếu không thống nhất, khởi kiện hoặc yêu cầu giải quyết tranh chấp theo quy định pháp lý.

Lưu ý quan trọng

Không phải trường hợp nào dịch bệnh cũng là bất khả kháng – phải chứng minh đủ điều kiện theo Điều 156 BLDS 2015.

Phải thông báo kịp thời cho bên kia về sự kiện bất khả kháng để tránh vi phạm nghĩa vụ.

Việc miễn trách không tự động – cần thỏa thuận hoặc được tòa án quyết định sau khi có chứng cứ đầy đủ.

Chứng cứ phải đầy đủ, chính xác và kịp thời, không được trốn tránh để lợi dụng dịch bệnh tránh nghĩa vụ.

Nội dung tham khảo và liên hệ luật sư khi cần thiết để đảm bảo quyền lợi hợp đồng.

Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn cụ thể cho từng trường hợp, vui lòng liên hệ với Luật An Dân Việt hoặc cơ quan có thẩm quyền.