Giải đáp về trường hợp ly hôn nhưng vắng mặt

Cơ sở pháp lý

Tình huống em gái anh Nguyễn Văn Tri (tỉnh Đồng Tháp) và chồng đang lao động tại Đài Loan, cùng tự nguyện ký đơn xin ly hôn nhưng chỉ một người có thể về Việt Nam tham gia tố tụng, được giải quyết theo các căn cứ pháp luật hiện hành sau đây:

• Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, Điều 55 (Thuận tình ly hôn): trong trường hợp vợ chồng cùng yêu cầu ly hôn, nếu xét thấy hai bên thật sự tự nguyện ly hôn và đã thỏa thuận về việc chia tài sản, việc trông nom, nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục con trên cơ sở bảo đảm quyền lợi chính đáng của vợ và con thì Tòa án công nhận thuận tình ly hôn.
• Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, Điều 51 và Điều 56: quy định về quyền yêu cầu giải quyết ly hôn và các trường hợp ly hôn theo yêu cầu của một bên, làm căn cứ phân biệt thuận tình ly hôn với ly hôn đơn phương khi một bên vắng mặt nhưng không còn thống nhất ý chí.
• Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, Điều 227 và Điều 228: quy định về sự có mặt của đương sự và xét xử trong trường hợp đương sự vắng mặt, bao gồm trường hợp đương sự có đơn đề nghị Tòa án xét xử vắng mặt.
• Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, Điều 397 đến Điều 399: quy định về thủ tục công nhận thuận tình ly hôn, hòa giải đoàn tụ và ra quyết định công nhận thuận tình ly hôn khi hòa giải đoàn tụ không thành.
• Quy định về hợp pháp hóa lãnh sự đối với giấy tờ gửi từ nước ngoài về Việt Nam: các văn bản, giấy tờ do người đang lao động ở nước ngoài lập và gửi về Việt Nam phải được chứng thực, hợp pháp hóa theo quy định và có xác nhận của cơ quan đại diện ngoại giao, cơ quan lãnh sự Việt Nam tại nước sở tại thì mới có giá trị pháp lý khi nộp cho Tòa án.

Toàn văn các văn bản nêu trên được tra cứu tại Cổng thông tin điện tử Chính phủ — vanban.chinhphu.vn.

Nội dung chi tiết

1. Tóm tắt vụ việc. Em gái của anh Nguyễn Văn Tri và chồng hiện đang lao động tại Đài Loan. Quan hệ vợ chồng đã phát sinh mâu thuẫn nghiêm trọng, cả hai cùng đồng ý ly hôn và cùng ký vào đơn xin ly hôn. Tháng 6 em gái anh về Việt Nam để làm thủ tục, nhưng người chồng chưa hết thời hạn lao động nên chưa thể về Việt Nam có mặt tại Tòa án. Câu hỏi đặt ra: thủ tục thực hiện ra sao khi một người vắng mặt, có giống ly hôn đơn phương hay không, và có cần đơn xin xử vắng mặt của người chồng hay không.

Minh họa: Hôn nhân & gia đình — Ảnh: TungBeng.G586 · CC BY-SA 4.0

Minh họa: Hôn nhân & gia đình — Ảnh: TungBeng.G586 · CC BY-SA 4.0

2. Khi nào được xem là thuận tình ly hôn. Theo tư vấn của Luật sư Nguyễn Thạch Thảo — Trưởng Văn phòng Luật sư Nguyễn Thạch Thảo, nếu cả hai vợ chồng đều đồng ý và thống nhất được ba nhóm vấn đề sau thì được xem là thuận tình ly hôn theo Điều 55 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014: thứ nhất, cùng tự nguyện chấm dứt quan hệ hôn nhân; thứ hai, thỏa thuận được việc phân chia tài sản chung và nợ chung; thứ ba, thỏa thuận được việc trông nom, nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục con và mức trợ cấp trên cơ sở bảo đảm quyền lợi chính đáng của vợ và con.

3. Thuận tình ly hôn có một bên vắng mặt không phải là ly hôn đơn phương. Đối với thuận tình ly hôn, thủ tục đơn giản hơn nhiều so với ly hôn đơn phương. Sau khi các bên thống nhất được các vấn đề và đã được Tòa án tiến hành hòa giải đoàn tụ nhưng không thành, Tòa án sẽ ra quyết định công nhận thuận tình ly hôn. Việc một bên không thể về Việt Nam vì lý do công tác, lao động ở nước ngoài không tự động chuyển vụ việc thành ly hôn đơn phương, miễn là ý chí tự nguyện và các thỏa thuận vẫn được giữ nguyên và thể hiện hợp lệ bằng văn bản.

4. Đơn xin xét xử vắng mặt và giá trị pháp lý của giấy tờ từ nước ngoài. Trong trường hợp người chồng vì lý do công tác không về Việt Nam được thì có thể làm đơn xin xét xử vắng mặt, nêu rõ ý kiến về việc đồng ý thuận tình ly hôn, đồng ý về tài sản chung, nợ chung, con chung và cấp dưỡng. Lưu ý quan trọng: mọi văn bản, giấy tờ gửi từ nước ngoài về Việt Nam đều phải có xác nhận của cơ quan lãnh sự Việt Nam tại nước đó thì mới có giá trị pháp lý khi nộp cho Tòa án. Vì vậy đơn xin vắng mặt, văn bản thỏa thuận và các giấy tờ tùy thân do người chồng lập tại Đài Loan cần được chứng thực và hợp pháp hóa lãnh sự đầy đủ trước khi gửi về.

Quy trình thực hiện

Để Tòa án công nhận thuận tình ly hôn trong trường hợp một bên đang ở nước ngoài và xin xét xử vắng mặt, gia đình thực hiện theo các bước sau:

1. Thống nhất và lập văn bản thỏa thuận: hai vợ chồng cùng ký đơn yêu cầu công nhận thuận tình ly hôn, văn bản thỏa thuận về tài sản chung, nợ chung, quyền trực tiếp nuôi con, mức trợ cấp và quyền thăm nom con sau ly hôn.
2. Người ở nước ngoài lập đơn xin xét xử vắng mặt: người chồng tại Đài Loan lập đơn đề nghị Tòa án giải quyết vắng mặt mình, ghi rõ đồng ý thuận tình ly hôn và đồng ý toàn bộ nội dung thỏa thuận về tài sản và con chung.
3. Hợp pháp hóa lãnh sự giấy tờ từ nước ngoài: mang đơn xin vắng mặt, văn bản thỏa thuận và bản sao giấy tờ tùy thân đến cơ quan đại diện, cơ quan lãnh sự Việt Nam tại Đài Loan để chứng thực, xác nhận; sau đó gửi bản gốc về Việt Nam để nộp cùng hồ sơ.
4. Chuẩn bị hồ sơ nộp tại Tòa án: gồm đơn yêu cầu công nhận thuận tình ly hôn có chữ ký của cả hai vợ chồng, giấy chứng nhận đăng ký kết hôn bản chính, bản sao căn cước công dân, xác nhận cư trú của cả hai bên, giấy khai sinh của con chung (nếu có), giấy tờ về tài sản chung và đơn xin xét xử vắng mặt đã hợp pháp hóa lãnh sự của người chồng.
5. Nộp hồ sơ và nộp tạm ứng lệ phí: người vợ nộp hồ sơ tại Tòa án nhân dân cấp huyện nơi một trong hai bên cư trú; sau khi thụ lý, Tòa án thông báo nộp tạm ứng lệ phí công nhận thuận tình ly hôn theo quy định.
6. Tham gia hòa giải đoàn tụ tại Tòa án: Tòa án mở phiên hòa giải đoàn tụ theo Điều 397 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015; người vợ tham gia trực tiếp, người chồng được xét vắng mặt theo đơn đã nộp; nếu hòa giải đoàn tụ không thành, Tòa án lập biên bản ghi nhận tự nguyện và thỏa thuận.
7. Nhận quyết định công nhận thuận tình ly hôn: trong thời hạn luật định sau khi lập biên bản hòa giải thành, Tòa án ra quyết định công nhận thuận tình ly hôn và sự thỏa thuận của các đương sự; quyết định có hiệu lực pháp luật ngay sau khi ban hành và quan hệ hôn nhân chấm dứt kể từ ngày quyết định có hiệu lực.

Lưu ý quan trọng

Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn cụ thể cho từng trường hợp, vui lòng liên hệ với Luật An Dân Việt hoặc cơ quan có thẩm quyền.

• Giữ nguyên bản chất thuận tình: nếu trong quá trình giải quyết một bên thay đổi ý kiến về ly hôn, tài sản hoặc con chung thì vụ việc không còn là thuận tình và Tòa án sẽ chuyển sang giải quyết theo thủ tục ly hôn đơn phương.
• Đơn xin xét xử vắng mặt phải thể hiện rõ họ tên, số giấy tờ tùy thân, nội dung đồng ý ly hôn và toàn bộ thỏa thuận; chữ ký phải khớp với giấy tờ tùy thân và đã qua chứng thực, hợp pháp hóa lãnh sự.
• Kiểm tra hiệu lực của Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 và Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 tại vanban.chinhphu.vn trước khi nộp hồ sơ, vì biểu mẫu và mức lệ phí có thể được hướng dẫn chi tiết khác nhau tại từng Tòa án.
• Trường hợp có tranh chấp về tài sản ở nước ngoài, nợ chung hoặc quyền nuôi con chưa thỏa thuận được thì nên nhờ luật sư tư vấn trước để tránh phải chuyển hướng sang vụ án ly hôn có tranh chấp kéo dài.
• Nội dung tổng hợp tham khảo, không thay thế ý kiến tư vấn pháp lý cho vụ việc cụ thể.