Căn cứ pháp luật và khung quy định
Phán quyết Obergefell v. Hodges (2015) của Tòa án Tối cao Hoa Kỳ là mốc quan trọng, quy định rằng Tu chính án thứ 14 của Hiến pháp Mỹ yêu cầu tất cả các bang công nhận và cấp giấy chứng nhận hôn nhân cho những cặp vợ chồng cùng giới tính trên toàn thể lãnh thổ.
Trước khi có phán quyết này, các bang tại Hoa Kỳ đã thực hiện những bước tiến độc lập. Một số tòa án bang đã đưa ra những quyết định cho phép hôn nhân đồng giới dựa trên luật pháp của chính bang, hoặc các cơ quan lập pháp bang đã thông qua những bộ luật để công nhận hình thức hôn nhân này. Hawaii được xem là bang thứ 13 hỗ trợ quyền này, trải qua các giai đoạn phát triển pháp luật từ năm 1998 theo hướng bảo vệ quyền hôn nhân.
Tại Việt Nam, Bộ luật Dân sự 2015, cụ thể Điều 8, nêu rõ những yêu cầu cần thiết để vào cuộc kết hôn, trong đó quy định rằng không được kết hôn nếu rơi vào những trường hợp bị cấm bởi pháp luật. Điều khoản này tạo ra một nền tảng pháp luật mở cho những xem xét về những loại hôn nhân khác nhau.
Công ước Quốc tế về Quyền Dân sự và Chính trị (ICCPR), tài liệu pháp luật mà Việt Nam là bên ký kết, ghi nhận quyền kết hôn và thành lập gia đình mà không phân biệt dựa trên chủng tộc, giới tính hoặc quốc tịch, đặt ra một tiêu chuẩn chung cho cộng đồng quốc tế khi xây dựng những quy định về hôn nhân.
Minh họa: Hôn nhân & gia đình — Ảnh: Phương Huy ( thảo luận ) · Public domain
Bối cảnh pháp luật Mỹ và diễn tiến hợp pháp hóa
Hoa Kỳ vận hành theo hệ thống liên bang được phân chia, trong đó mỗi bang độc lập quản lý những quy định liên quan đến hôn nhân và tính hợp pháp của nó. Từ những năm cuối thế kỷ 20, các công tác thúc đẩy quyền bình đẳng trong hôn nhân bắt đầu triển khai, khi Hawaii trở thành đơn vị đầu tiên xem xét và ghi nhận lợi ích pháp luật của những cặp tình yêu cùng giới tính. Sau đó, hàng loạt bang khác cũng lần lượt hoặc chấp nhận những tuyên bố từ các cơ quan tòa án, hoặc phê duyệt những văn bản luật để công nhận tình trạng này. Sự tiến triển của từng bang là độc lập nhưng cùng hướng tới mục tiêu bình đẳng và công nhận quyền con người.
Hôn nhân đồng giới được hiểu là công ước pháp luật liên kết hai cá nhân có cùng giới tính, được pháp luật chính thức thừa nhận theo những quy định của từng bang riêng hoặc toàn liên bang. Khái niệm này bao quát không chỉ việc ghi danh và thiết lập công ước hôn nhân, mà còn bao gồm những lợi ích pháp luật như quyền kế thừa tài sản, quản lý tài sản chung, hưởng những quyền lợi từ bảo hiểm sức khỏe, và quyền hành động thay mặt trong những quyết định y tế.
Điểm cao nhất của cuộc đấu tranh bình đẳng này đã đến vào năm 2015 khi Tòa án Tối cao Mỹ tuyên bố rằng từ chối cấp phép kết hôn vi phạm những lợi ích được bảo vệ bởi Tu chính án 14 về bình đẳng trước pháp luật và được cấp cho tất cả công dân Mỹ.
Bối cảnh pháp luật Việt Nam
Tại Việt Nam, Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 (được sửa đổi, bổ sung có hiệu lực từ 01/01/2022) quy định những điều kiện để vào cuộc kết hôn giữa người mang giới tính nam và người mang giới tính nữ. Hiện tại, pháp luật nước ta chưa công nhận hoặc cho phép việc lập hôn nhân giữa hai người mang cùng một giới tính. Tuy vậy, xu hướng toàn cầu về bảo vệ và mở rộng những quyền cơ bản của con người đang dần được thảo luận trên diễn đàn quốc tế, tạo ra những áp lực và cơ hội cho các quốc gia xem xét lại những vị trí của mình đối với vấn đề này.
Giá trị pháp luật của việc thừa nhận hôn nhân đồng giới nằm trong việc khẳng định nguyên tắc bình đẳng giới, tôn trọng sự tự quyết định của mỗi cá nhân, và điều chỉnh những quy định hiện hành cho phù hợp với những chuẩn mực quốc tế về những quyền căn bản của nhân loại.
Quy trình đăng ký và yêu cầu pháp luật
Những cặp cá nhân mong muốn vào cuộc kết hôn cần chu cấp những giấy tờ cần thiết, gồm những chứng chỉ nhân thân như CMND hoặc CCCD (hoặc hộ chiếu đối với công dân nước ngoài), giấy chứng nhận lần đầu ra đời, những tài liệu xác nhận về tình trạng độc thân hoặc đã từng kết hôn, cùng với những chứng cứ khác chứng minh rằng hai bên thỏa mãn những yêu cầu về pháp luật.
Các tài liệu này được nộp lên tại Ủy ban Nhân dân ở mức quận hoặc huyện nơi mà ít nhất một trong hai bên thường xuyên cư trú. Quá trình nộp có thể thực hiện trực tiếp tại cơ quan hoặc qua dịch vụ bưu điện.
Cơ quan đăng ký kết hôn sẽ tiến hành kiểm soát để đảm bảo rằng cả hai bên thỏa mãn những điều kiện cần thiết, bao gồm độ tuổi phù hợp, khả năng pháp luật đầy đủ, và không nằm trong những trường hợp bị pháp luật cấm. Sau khi những yêu cầu này được thỏa mãn, cơ quan có thẩm quyền sẽ phát hành giấy chứng nhận kết hôn chính thức cho hai bên làm bằng chứng pháp luật của tình trạng hôn nhân.
Buổi ghi danh kết hôn chính thức diễn ra tại cơ quan có thẩm quyền, tại đó cả hai bên ký xác nhận trên biên bản ghi chép, và nhận được giấy chứng nhận kết hôn làm bằng chứng pháp luật cho tình trạng hôn nhân của họ.
Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn cụ thể cho từng trường hợp, vui lòng liên hệ với Luật An Dân Việt hoặc cơ quan có thẩm quyền.
