Cơ sở Pháp Lý
Hoạt động thu thập ý kiến nhằm hoàn thiện những chính sách liên quan đến lĩnh vực lao động được hình thành dựa trên một hệ thống khung pháp luật đầy đủ. Bộ luật Lao động năm 2019 (số 45/2019/QH14) thiết lập nền tảng toàn diện cho các mối quan hệ giữa người lao động và người sử dụng lao động, đồng thời làm rõ các cơ chế tham vấn và đối thoại tại các đơn vị sản xuất kinh doanh, cũng như trách nhiệm của các cơ quan nhà nước trong việc phát triển những quy định phù hợp với hoàn cảnh cụ thể của từng vùng miền.
Nghị định số 145/2020/NĐ-CP ngày 14/12/2020 của Chính phủ cung cấp hướng dẫn chi tiết để thi hành nhiều nội dung của Bộ luật Lao động, bao quát vấn đề điều kiện làm việc, tính chất giao kèo lao động, phương thức đối thoại tại cơ sở, quá trình thương lượng theo tập thể cũng như các biện pháp phối hợp giữa các nhân tố trong mối quan hệ lao động.
Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội ban hành các thông tư hướng dẫn về cách thức tiến hành thu thập ý kiến khi xây dựng những chính sách lao động. Do các quy định này được điều chỉnh thường xuyên, người áp dụng cần tự tìm hiểu số hiệu và ngày công bố của thông tư đang có hiệu lực để bảo đảm tuân thủ đúng.
Luật Công đoàn năm 2012 (số 12/2012/QH13) xác định địa vị, quyền năng cũng như trách nhiệm của các tổ chức công đoàn trong việc tham gia vào quá trình xây dựng, phản biện chính sách và các chuẩn mực pháp luật tác động trực tiếp đến quyền hạn, nghĩa vụ và những lợi ích hợp pháp của những người có đơn vị lao động.
Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015 (số 80/2015/QH13, được điều chỉnh bổ sung năm 2020) ghi rõ bổn phận tư vấn pháp luật và thu thập ý kiến đối với các dự thảo quy phạm pháp luật, nhằm bảo đảm tính minh bạch, công khai trong mọi bước soạn thảo những chính sách mới.
Minh họa: Lao động & việc làm — Ảnh: Andre Hospers · CC BY-SA 4.0
Vai Trò Và Ý Nghĩa Của Quá Trình Lấy Ý Kiến
Việc thu thập phản hồi từ các bên liên quan là bước thiết yếu để những quy định hành chính về lao động được ban hành có mức độ thích ứng cao với thực tế quan hệ lao động tại các địa bàn khác nhau cũng như ở phạm vi toàn quốc. Qua hình thức này, những cơ quan chủ trì xây dựng chính sách có thể nắm rõ những nhu cầu, khó khăn, những điểm chưa rõ ràng từ phía những đối tượng có liên quan, và từ đó tinh chỉnh nội dung phương án ban đầu sao cho vừa khả thi, vừa hiệu quả, đồng thời phù hợp với tình hình kinh tế và xã hội trong từng thời kỳ.
Những nhóm đối tượng được mời đóng góp ý kiến bao gồm: những cá nhân lao động, những tổ chức hay cá nhân sử dụng lao động, các đơn vị đại diện cho người lao động (chẳng hạn Công đoàn cơ sở và Công đoàn các cấp cao hơn), những hiệp hội hay đoàn thể đại diện cho người sử dụng lao động, cơ quan quản lý hành chính về lao động, các bên thứ ba có liên hệ với vấn đề này, và những người có chuyên môn cao trong ngành công nghiệp lao động và tìm kiếm việc làm.
Nội dung cần thu thập phản hồi bao gồm: những quy định pháp luật trong lĩnh vực lao động liên quan đến quyền lợi, trách nhiệm và những lợi tức hợp pháp của cả hai bên trong quan hệ lao động; những chứng thư quy phạm pháp luật cũng như những hướng dẫn về tổ chức, thực hiện những quy định pháp luật lao động do Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân ban hành; những hướng đi nhằm nâng cao chất lượng quan hệ lao động tại mỗi tỉnh, thành phố; những cách thức phòng chống và xử lý những tranh chấp trong quan hệ lao động; báo cáo thường kỳ về tình hình lao động.
Thông qua quá trình tham gia góp ý, các chủ thể có thể thực thi quyền tự quyết định, trực tiếp đề xuất hoặc yêu cầu cân nhắc những nội dung liên quan đến quyền lợi và lợi ích của chính họ. Những ý kiến có sự hỗ trợ từ các căn cứ pháp lý, số liệu rút từ thực tiễn thực tế và kèm theo những phương án cụ thể sẽ có tính tham khảo cao hơn, dễ dàng được những cơ quan chủ động xem xét và tiếp nhận hơn.
Phương Thức Và Quy Trình Thực Hiện
Những cách thức thu thập ý kiến rất đa dạng, có thể kể đến: tổ chức những cuộc họp, hội thảo hoặc tọa đàm trực tiếp để lắng nghe những phản hồi từ các bên; gửi văn bản yêu cầu lấy ý kiến tới những đối tượng liên quan; công bố nội dung dự thảo trên những nền tảng thông tin điện tử của các cơ quan quản lý; phát hành phiếu khảo sát hoặc thực hiện những cuộc tham vấn có chuyên sâu với các bên tham gia quan hệ lao động.
Trình tự thực hiện gồm nhiều giai đoạn. Trước tiên, cần xác định rõ chính sách hoặc dự thảo văn bản mà cần thu thập phản hồi, đồng thời kiểm tra lại những cơ sở pháp luật, phạm vi ảnh hưởng cũng như những đối tượng có liên quan của chính sách đó. Tiếp theo, lập ra một kế hoạch chi tiết về cách thức thu thập ý kiến, danh sách các bên cần được mời tham gia, thời gian dự kiến thực hiện, cách thức tổ chức cũng như tài nguyên cần thiết.
Bước thứ ba là công khai nội dung dự thảo và tổ chức quá trình thu thập ý kiến bằng nhiều cách thức khác nhau (như cuộc họp, văn bản hoặc cổng thông tin), nhằm bảo đảm rằng thông tin được công bố một cách đầy đủ, rõ ràng, dễ tiếp cận với tất cả các bên. Sau đó, cần tập hợp, sắp xếp theo thứ tự tất cả những ý kiến nhận được, phân chia theo từng khía cạnh cụ thể và từng nhóm người đóng góp, nhằm xác định những điểm trùng lặp hoặc những đề xuất đáng được quan tâm.
Giai đoạn tiếp theo liên quan đến việc xem xét, giải thích các ý kiến ghi nhận và hoàn thiện nội dung phương án chính sách trước khi được gửi lên cấp cơ quan có thẩm quyền quyết định. Cuối cùng, cần công bố kết quả quá trình lấy ý kiến, những nội dung được tiếp nhận cũng như tiến hành theo dõi và đánh giá việc thực hiện chính sách sau khi nó được chính thức ban hành.
Những Điểm Cần Chú Ý Trong Quá Trình Thực Hiện
Những ý kiến được ghi nhận có tính chất tham khảo quan trọng nhưng không mang lại sự ràng buộc tuyệt đối; cơ quan đứng đầu việc xây dựng chính sách vẫn giữ quyền tự quyết định những ý kiến nào được tiếp nhận và cách điều chỉnh nội dung phương án để phù hợp với các yêu cầu pháp lý và tình huống thực tế.
Thời gian dành cho quá trình lấy ý kiến phải tuân theo các quy định cụ thể áp dụng cho từng loại chứng thư. Đối với những chứng thư quy phạm pháp luật, thời hạn lấy ý kiến tuân thủ theo Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Trường hợp liên quan đến các chương trình, kế hoạch hoặc dự án trong lĩnh vực lao động, thời hạn được cơ quan chủ trì quyết định và công bố công khai.
Một yếu tố quan trọng khác là bảo đảm tính đại diện thực thụ của các bên khi tổ chức quá trình thu thập, bao gồm cả những người lao động, những người sử dụng lao động, các đơn vị đại diện và các cơ quan quản lý. Điều này giúp tránh tình huống mà ý kiến thu thập chỉ đại diện cho một phần nhất định mà bỏ qua những phần khác có vai trò quan trọng.
Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn cụ thể cho từng trường hợp, vui lòng liên hệ với Luật An Dân Việt hoặc cơ quan có thẩm quyền.
