Căn cứ pháp lý cho chương trình hồi hương
Công tác quản lý, bảo vệ và hỗ trợ người lao động Việt Nam hoạt động ở nước ngoài dựa trên hệ thống pháp luật gồm:
-
Bộ Luật Lao Động năm 2019 (Luật số 45/2019/QH14) — các Điều 46–51 đề cập tới vị trí pháp lý của công dân nước ta lao động tại ngoài biên giới, với nội dung nhấn mạnh trách vụ chấp hành quy định của Việt Nam và quy định nước tiếp nhận.
-
Luật Lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng năm 2020 (Luật số 69/2020/QH14) — văn bản pháp luật chính điều chỉnh hoạt động tuyển dụng, đưa đi làm việc ở nước ngoài, có hiệu lực kể từ 01/01/2022.
-
Nghị định số 112/2021/NĐ-CP — quy định chi tiết cách thực hiện một số điều khoản và biện pháp thi hành luật về người lao động nước ta ở nước ngoài theo hợp đồng.
-
Các thỏa thuận hợp tác song phương về lao động và tái nhập cảnh giữa nước ta và các nước tiếp nhận — căn cứ pháp lý để triển khai các chương trình hỗ trợ công dân về nước.
-
Quy định của nước tiếp nhận đối với người nước ngoài cư trú không đúng thẩm quyền và các chính sách tự nguyện hồi hương dành cho lao động nước ngoài.
-
Tài liệu hướng dẫn của các bộ ngành (Ngoại Giao, Lao Động – Thương Binh – Xã Hội) về bảo vệ công dân Việt Nam nước ngoài và hỗ trợ lao động ở nước ngoài.
Minh họa: Lao động & việc làm — Ảnh: Uncredited photographer, from government · Public domain
Khái niệm và rủi ro của lao động bất hợp pháp
Lao động bất hợp pháp ở nước ngoài là công dân Việt Nam đang sống và công tác tại nước tiếp nhận nhưng thiếu giấy phép làm việc có hiệu lực, không có tư cách cư trú hợp lệ, hoặc hết thời hạn cấp phép lưu trú khoảng thời gian xác định. Hành vi này vi phạm pháp luật địa phương, dẫn tới các hệ quả nghiêm trọng: phạt tiền, tạm giam, trục xuất cưỡng bức. Ngoài ra, người lao động gặp phải nguy cơ mất việc, bị nợ tiền công, thiếu bảo vệ xã hội và rủi ro về sức khỏe, an toàn cá nhân.
Chương trình hồi hương tự nguyện và miễn phạt
Để giúp công dân về nước một cách an toàn và nhân đạo, một số quốc gia đã phối hợp với Việt Nam hoặc tự ban hành chương trình cho phép người cư trú bất hợp pháp đăng ký quay trở về. Theo chương trình này, người Việt Nam ở nước ngoài trong tình cảnh cư trú không đúng thẩm quyền, bất kể thời gian sống tại đó là bao lâu, nếu tự nguyện khai báo muốn về nước sẽ được miễn các khoản tiền phạt, tránh bị giam giữ, và được về nước đúng danh dự, tôn vinh người.
Tuy nhiên, cần hiểu rằng đây là chính sách hỗ trợ hồi hương của nước tiếp nhận hoặc được thực hiện qua hiệp định đôi bên, không phải cách hợp pháp hóa các hoạt động lao động trái pháp luật đã thực hiện ở nước ngoài. Tất cả trường hợp vẫn được cơ quan hành chính có thẩm quyền xem xét và xử lý theo quy định pháp luật hiện hành.
Điều kiện và yêu cầu tham gia
Để được hưởng chương trình hồi hương tự nguyện, người lao động cần đáp ứng các tiêu chí sau:
-
Còn sở hữu hộ chiếu hoặc giấy thông hành Việt Nam có thời hạn sử dụng chưa kết thúc, hoặc giấy tờ tùy thân khác được công nhận theo quy định pháp luật;
-
Chủ động đăng ký các thủ tục hành chính để về nước, không bị buộc thực hiện;
-
Tự lo kinh phí mua vé máy bay hoặc chuyên chở quốc tế phục vụ hành trình trở về;
-
Không thuộc đối tượng có hành vi phạm tội hình sự nghiêm trọng hoặc bị truy cứu trách nhiệm pháp luật đặc biệt tại nước sở tại.
Trong trường hợp giấy tờ cá nhân bị mất tích hoặc đã hết thời hạn sử dụng, người lao động phải liên hệ ngay cơ quan đại diện ngoại giao Việt Nam (Đại sứ quán, Lãnh sự quán) tại vị trí nước sở tại để được hướng dẫn cấp giấy tờ mới thay thế hoặc được xác nhận danh tính tạm thời.
Quy trình thực hiện hồi hương
Người lao động muốn tham gia chương trình cần thực hiện các bước sau:
-
Liên hệ cơ quan chuyên trách: Tìm Ban Quản lý lao động Việt Nam hoặc cơ quan đại diện ngoại giao tại địa bàn nước sở tại để nhận tư vấn chi tiết về chương trình hồi hương đang có hiệu lực.
-
Đăng ký chính thức: Nộp đơn đăng ký theo mẫu quy định, cung cấp thông tin cá nhân, địa chỉ cư trú hiện tại và xác nhận bằng văn bản nguyện vọng tự nguyện về nước.
-
Chuẩn bị giấy tờ: Sắp xếp hộ chiếu hoặc giấy thông hành còn giá trị sử dụng; nếu giấy tờ bị thất lạc hoặc quá hạn, yêu cầu cơ quan đại diện cấp lại hoặc xác nhận hành vi thay thế.
-
Hoàn tất công việc xuất cảnh: Thực hiện các thủ tục xuất cảnh theo hướng dẫn của cơ quan quản lý chương trình và tự mua vé chuyên chở phù hợp với lịch trình dự kiến.
-
Thực hiện hành trình: Về nước vào thời gian đã cam kết, hoàn thành toàn bộ thủ tục nhập cảnh Việt Nam và giữ gìn các giấy tờ chứng minh sự tham gia chương trình để phục vụ khi cần.
-
Tiếp cận hỗ trợ tái hòa nhập: Liên hệ với sở, ban ngành Lao Động – Thương Binh – Xã Hội tại địa phương nơi cư trú để được tư vấn, giới thiệu cơ hội việc làm phù hợp, hướng nghiệp và thụ hưởng các chương trình tái hòa nhập cộng đồng của địa phương.
Những lưu ý quan trọng
-
Biến động theo thời gian: Chương trình hồi hương tự nguyện được áp dụng không cố định, thay đổi theo từng giai đoạn và từng nước. Vì vậy, điều kiện tham gia, thời hạn áp dụng và phạm vi miễn phạt có thể thay đổi linh động. Người lao động phải cập nhật thông tin mới nhất từ cơ quan chuyên trách trước khi quyết định tham gia.
-
Giới hạn đối tượng: Chương trình chỉ áp dụng với người cư trú bất hợp pháp thông thường. Những người có hành vi vi phạm pháp luật nặng nề, bị theo đuổi hình sự tại nước tiếp nhận, hoặc thuộc nhóm đối tượng quy định riêng biệt có thể không được hưởng chính sách miễn phạt và không bị tạm giam khi về nước.
-
Giữ gìn chứng minh: Phải lưu giữ toàn bộ giấy tờ chứng thực sự tham gia chương trình bao gồm phiếu đăng ký, xác nhận của cơ quan chức năng, vé chuyên chở quốc tế để tiện đối chiếu khi cần thiết và phục vụ thủ tục nhập cảnh.
-
Tin tưởng thông tin chính thức: Chỉ nên lắng nghe và tuân thủ thông tin từ cơ quan đại diện Việt Nam, Ban Quản lý lao động Việt Nam tại nước sở tại, và cơ quan chức năng nước tiếp nhận; cần cảnh báo cao đối với các dịch vụ trung gian không chính thức hoặc những lời hứa không rõ nguồn gốc.
Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn cụ thể cho từng trường hợp, vui lòng liên hệ với Luật An Dân Việt hoặc cơ quan có thẩm quyền.
