Khi hai vợ chồng đã cùng thống nhất muốn chấm dứt hôn nhân, nhiều người vẫn băn khoăn cần đáp ứng điều kiện gì, chuẩn bị giấy tờ ra sao và Tòa án giải quyết thế nào. Trường hợp cả hai bên tự nguyện đồng thuận được pháp luật gọi là thuận tình ly hôn, có cách giải quyết khác với trường hợp chỉ một bên yêu cầu. Bài viết nêu những nguyên tắc chung, mang tính tham khảo, giúp người đọc hình dung tổng quan trước khi liên hệ cơ quan có thẩm quyền.
Ly hôn thuận tình là gì
Theo Luật Hôn nhân và Gia đình, ly hôn là việc chấm dứt quan hệ vợ chồng theo bản án hoặc quyết định có hiệu lực pháp luật của Tòa án. Vợ, chồng hoặc cả hai người đều có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết việc ly hôn; trong một số trường hợp đặc biệt (một bên bị bệnh tâm thần hoặc mắc bệnh khác không thể nhận thức, làm chủ hành vi và đồng thời là nạn nhân của bạo lực gia đình do người kia gây ra), cha, mẹ hoặc người thân thích khác cũng có quyền yêu cầu thay. Riêng người chồng không có quyền tự mình yêu cầu ly hôn khi vợ đang mang thai, sinh con hoặc đang nuôi con dưới mười hai tháng tuổi — giới hạn này chỉ áp dụng cho quyền đơn phương yêu cầu, không ngăn cản việc hai vợ chồng cùng thuận tình yêu cầu ly hôn nếu cả hai đều tự nguyện.
Thuận tình khác ly hôn theo yêu cầu của một bên ở chỗ: cả hai vợ chồng cùng ký đơn, cùng thể hiện ý chí tự nguyện thật sự muốn chấm dứt hôn nhân, và đã đạt thỏa thuận về những vấn đề hệ trọng nhất — việc chia tài sản chung (nếu có) và việc trông nom, nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục con chung. Điều kiện quan trọng nhất là thỏa thuận phải bảo đảm quyền lợi chính đáng của vợ và của con; nếu Tòa án xét thấy thỏa thuận chưa bảo đảm quyền lợi này, hoặc hai bên không thỏa thuận được, vụ việc sẽ không giải quyết theo thủ tục thuận tình mà chuyển sang giải quyết như một vụ án ly hôn thông thường. Pháp luật cũng khuyến khích hòa giải ở cơ sở trước khi đưa vụ việc ra Tòa án; trong quá trình thụ lý, việc hòa giải để vợ chồng đoàn tụ vẫn luôn được tiến hành theo quy định của pháp luật tố tụng.
Hồ sơ cần chuẩn bị
Khi nộp yêu cầu công nhận thuận tình ly hôn, vợ chồng cần chuẩn bị hồ sơ thể hiện đầy đủ thông tin và thỏa thuận của hai bên, thường gồm:
- Đơn yêu cầu do cả hai vợ chồng cùng ký tên hoặc điểm chỉ, nêu rõ nguyện vọng chấm dứt hôn nhân, kèm nội dung thỏa thuận về con chung và tài sản (nếu có).
- Giấy tờ nhân thân của hai vợ chồng (giấy tờ tùy thân còn hiệu lực, giấy tờ xác nhận nơi cư trú).
- Giấy chứng nhận kết hôn (bản chính, nếu còn giữ); nếu bị mất, người yêu cầu có thể trình bày và xin xác nhận từ cơ quan đã đăng ký kết hôn.
- Giấy khai sinh của con chung (nếu có), làm căn cứ xem xét độ tuổi của con khi giải quyết vấn đề nuôi dưỡng.
- Tài liệu liên quan đến tài sản chung, nếu có tài sản cần phân chia hoặc ghi nhận trong thỏa thuận.
Nội dung thỏa thuận về con và tài sản cần trình bày rõ ràng, cụ thể, vì đây là căn cứ để Tòa án đánh giá thỏa thuận có bảo đảm quyền lợi chính đáng của vợ và con hay không. Khoản thu liên quan đến việc giải quyết yêu cầu tại Tòa án áp dụng theo biểu phí hiện hành; người yêu cầu nên hỏi trực tiếp bộ phận tiếp nhận hồ sơ để được hướng dẫn cho từng trường hợp, kể cả trường hợp được miễn hoặc giảm.
Trình tự giải quyết tại Tòa án
Quá trình giải quyết một yêu cầu công nhận thuận tình ly hôn thường trải qua các bước sau, theo nguyên tắc chung của pháp luật tố tụng dân sự hiện hành:
- Nộp đơn: vợ chồng nộp đơn yêu cầu cùng giấy tờ, tài liệu liên quan đến Tòa án nhân dân có thẩm quyền theo nơi cư trú hoặc nơi làm việc của một trong hai bên.
- Xem xét, thụ lý: Tòa án kiểm tra tính hợp lệ của hồ sơ; nếu còn thiếu, yêu cầu sửa đổi, bổ sung trong thời hạn nhất định, sau đó thụ lý vụ việc.
- Chuẩn bị xét đơn: Tòa án xem xét tài liệu, chứng cứ; nếu cần, có thể yêu cầu các bên bổ sung thông tin hoặc tiến hành xác minh, thu thập chứng cứ.
- Hòa giải: trước khi ra quyết định, Thẩm phán hòa giải nhằm giúp vợ chồng đoàn tụ nếu còn khả năng, đồng thời giải thích quyền, nghĩa vụ của vợ chồng và cha mẹ đối với con. Nếu đoàn tụ thành, Tòa án đình chỉ việc giải quyết yêu cầu.
- Ra quyết định: nếu hòa giải đoàn tụ không thành và hai bên thật sự tự nguyện, đã thỏa thuận bảo đảm quyền lợi chính đáng của vợ và con, Tòa án ra quyết định công nhận thuận tình ly hôn; ngược lại, chuyển sang giải quyết theo thủ tục một vụ án ly hôn thông thường.
- Gửi và thi hành quyết định: Tòa án gửi quyết định cho các bên và cho cơ quan đã đăng ký kết hôn để cập nhật sổ hộ tịch. Quan hệ hôn nhân chấm dứt kể từ thời điểm quyết định có hiệu lực pháp luật.
Thời gian giải quyết phụ thuộc tính chất từng vụ việc nên không có con số cố định; đương sự nên chủ động phối hợp cung cấp thông tin khi Tòa án yêu cầu để tránh kéo dài thời gian.
Con chung và tài sản cần thỏa thuận
Đối với con chung, vợ chồng tự thỏa thuận người trực tiếp nuôi con, quyền và nghĩa vụ của mỗi bên sau ly hôn. Con từ đủ bảy tuổi trở lên thì nguyện vọng của con được xem xét; con dưới ba mươi sáu tháng tuổi thường được giao cho mẹ trực tiếp nuôi, trừ khi người mẹ không đủ điều kiện chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con hoặc cha mẹ có thỏa thuận khác phù hợp lợi ích của con. Người không trực tiếp nuôi con có nghĩa vụ cấp dưỡng và quyền thăm nom mà không ai được cản trở trái pháp luật; người trực tiếp nuôi con có nghĩa vụ tạo điều kiện để người kia thực hiện quyền, nghĩa vụ đó. Về sau, nếu hoàn cảnh thay đổi và có căn cứ theo quy định, người liên quan có thể yêu cầu Tòa án xem xét thay đổi người trực tiếp nuôi con hoặc mức cấp dưỡng.
Đối với tài sản, vợ chồng có quyền tự thỏa thuận phân chia tài sản chung, xác định tài sản riêng; nếu trước đó có thỏa thuận về chế độ tài sản thì áp dụng theo thỏa thuận đã xác lập. Trường hợp không thỏa thuận được hoặc thỏa thuận không rõ ràng, việc phân chia do Tòa án xem xét theo nguyên tắc chung của pháp luật hôn nhân và gia đình, dựa trên hoàn cảnh, công sức đóng góp và quyền lợi chính đáng của mỗi bên, ưu tiên bảo vệ quyền lợi của con chưa thành niên hoặc con đã thành niên nhưng không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình.
Một số lưu ý
Thuận tình ly hôn không đồng nghĩa mọi trường hợp đều được chấp thuận ngay; Tòa án vẫn kiểm tra sự tự nguyện thật sự của hai bên cũng như tính hợp pháp, hợp lý của thỏa thuận, đặc biệt phần liên quan đến con chưa thành niên. Vợ chồng nên trao đổi, thống nhất kỹ trước khi nộp đơn, chuẩn bị đầy đủ giấy tờ ngay từ đầu để hạn chế việc bổ sung nhiều lần, đồng thời tham gia đầy đủ các buổi làm việc theo giấy triệu tập của Tòa án. Mỗi vụ việc có tình tiết khác nhau nên cách giải quyết cụ thể có thể khác nhau; nội dung trên chỉ là nguyên tắc chung, không thay thế việc tìm hiểu quy định áp dụng cho từng trường hợp cụ thể.
Câu hỏi thường gặp
Vợ chồng cùng muốn ly hôn nhưng chưa thống nhất được việc chia tài sản thì có làm thủ tục thuận tình được không? Không. Thủ tục thuận tình chỉ áp dụng khi hai bên đã thỏa thuận được về tài sản (nếu có) và việc nuôi dưỡng con, bảo đảm quyền lợi chính đáng của vợ và con. Nếu chưa thống nhất, hai bên nên tiếp tục trao đổi hoặc trình bày với Tòa án để được hướng dẫn hướng giải quyết phù hợp.
Một bên muốn ly hôn nhưng bên còn lại không đồng ý thì có xin công nhận thuận tình ly hôn được không? Không. Thuận tình ly hôn đòi hỏi cả hai vợ chồng cùng yêu cầu và cùng tự nguyện thật sự. Khi chỉ một bên có nhu cầu, người đó có thể tìm hiểu thủ tục ly hôn theo yêu cầu của một bên, với cách giải quyết khác thủ tục thuận tình.
Vợ chồng chưa đăng ký kết hôn nhưng sống chung, nay muốn "ly hôn thuận tình" thì có được không? Không. Sống chung như vợ chồng mà không đăng ký kết hôn thì không phát sinh quan hệ vợ chồng theo pháp luật, nên không áp dụng thủ tục công nhận thuận tình ly hôn. Nếu có tranh chấp về con chung hoặc tài sản, các bên có thể yêu cầu cơ quan có thẩm quyền giải quyết theo quy định tương ứng cho trường hợp không đăng ký kết hôn.
Sau khi có quyết định công nhận thuận tình ly hôn, có thể thay đổi lại thỏa thuận về nuôi con không? Có thể, nếu sau này hoàn cảnh thay đổi và có căn cứ theo quy định, ví dụ cha mẹ thỏa thuận lại phù hợp lợi ích của con, hoặc người đang trực tiếp nuôi con không còn đủ điều kiện chăm sóc, nuôi dưỡng con. Khi đó, bên liên quan có thể đề nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét thay đổi.
Căn cứ pháp lý
- Luật Hôn nhân và Gia đình số 52/2014/QH13: Điều 3 (khoản 14 — định nghĩa ly hôn), Điều 51 (quyền yêu cầu giải quyết ly hôn), Điều 52 (khuyến khích hòa giải ở cơ sở), Điều 53 (thụ lý đơn yêu cầu ly hôn), Điều 54 (hòa giải tại Tòa án), Điều 55 (thuận tình ly hôn), Điều 56 (ly hôn theo yêu cầu của một bên), Điều 57 (thời điểm chấm dứt hôn nhân), Điều 59 (nguyên tắc giải quyết tài sản của vợ chồng khi ly hôn), Điều 81 (trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con sau ly hôn), Điều 82 (nghĩa vụ, quyền của cha, mẹ không trực tiếp nuôi con), Điều 83 (nghĩa vụ, quyền của cha, mẹ trực tiếp nuôi con), Điều 84 (thay đổi người trực tiếp nuôi con sau ly hôn).
Nội dung trên mang tính chất tham khảo pháp luật phổ thông, không thay thế ý kiến tư vấn pháp lý cho một vụ việc cụ thể.
