Căn cứ pháp lý
Việc người lao động chủ động chấm dứt quan hệ lao động được điều chỉnh bởi Bộ luật Lao động năm 2019, trong đó hai quy định then chốt cần đối chiếu là Điều 35 về quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động của người lao động, và Điều 40 về trách nhiệm bồi thường khi việc đơn phương chấm dứt hợp đồng rơi vào trường hợp trái pháp luật. Đây chính là khung căn cứ để xây dựng và sử dụng mẫu quyết định, thông báo nghỉ việc sao cho phù hợp với quy định hiện hành, tránh phát sinh tranh chấp hoặc nghĩa vụ tài chính ngoài dự kiến.
Minh họa: Lao động & việc làm — Ảnh: USN · Public domain
Quyền nghỉ việc và thời hạn báo trước bắt buộc
Theo Điều 35 Bộ luật Lao động 2019, người lao động có quyền tự mình chấm dứt hợp đồng lao động, nhưng đi kèm với quyền này là nghĩa vụ thông báo trước cho người sử dụng lao động trong một khoảng thời gian nhất định, được ấn định khác nhau tùy theo loại hợp đồng đã giao kết:
- Đối với hợp đồng lao động không xác định thời hạn: phải báo trước ít nhất 45 ngày;
- Đối với hợp đồng lao động xác định thời hạn từ đủ 12 tháng đến 36 tháng: phải báo trước ít nhất 30 ngày;
- Đối với hợp đồng lao động xác định thời hạn dưới 12 tháng: phải báo trước ít nhất 3 ngày làm việc.
Việc xác định đúng mốc thời gian nêu trên là điều kiện tiên quyết để việc nghỉ việc được coi là hợp pháp. Khi lập mẫu quyết định hoặc đơn xin nghỉ việc, người lao động cần ghi rõ ngày lập văn bản và ngày dự kiến nghỉ việc chính thức, bảo đảm khoảng cách giữa hai mốc này không ngắn hơn thời hạn luật định tương ứng với loại hợp đồng đang áp dụng.
Các trường hợp được nghỉ việc ngay, không phải báo trước
Không phải mọi tình huống chấm dứt hợp đồng đều buộc người lao động tuân thủ đầy đủ thời hạn báo trước như trên. Pháp luật cho phép nghỉ việc ngay lập tức, không cần báo trước, khi thuộc một trong các trường hợp đặc biệt, chẳng hạn: người sử dụng lao động không bố trí đúng công việc, địa điểm làm việc hoặc không bảo đảm điều kiện làm việc đã thỏa thuận; không được trả đủ lương hoặc trả lương không đúng thời hạn; người lao động bị ngược đãi, bị đánh đập hoặc có lời nói, hành vi xúc phạm ảnh hưởng đến sức khỏe, nhân phẩm, danh dự; bị cưỡng bức lao động; bị quấy rối tình dục tại nơi làm việc; hoặc đã đủ tuổi nghỉ hưu theo quy định. Trong những trường hợp này, quyết định nghỉ việc có thể có hiệu lực ngay tại thời điểm thông báo mà không làm phát sinh nghĩa vụ bồi thường do không báo trước.
Hậu quả pháp lý khi chấm dứt hợp đồng trái quy định
Nếu người lao động nghỉ việc mà không tuân thủ thời hạn báo trước nêu trên, đồng thời không thuộc các trường hợp được miễn nghĩa vụ báo trước, hành vi đó sẽ bị xem là đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động trái pháp luật. Hệ quả pháp lý trong trường hợp này được quy định tại Điều 40 Bộ luật Lao động 2019, theo đó người lao động phải gánh chịu các nghĩa vụ sau:
- Không được nhận trợ cấp thôi việc, dù trước đó có đủ điều kiện hưởng;
- Bồi thường cho người sử dụng lao động một khoản tiền tương đương nửa tháng tiền lương theo hợp đồng lao động;
- Bồi thường thêm một khoản tương ứng với tiền lương của những ngày đã không thực hiện việc báo trước;
- Hoàn trả chi phí đào tạo nghề cho người sử dụng lao động, nếu trước đó hai bên có ký kết hợp đồng hoặc thỏa thuận đào tạo.
Chính vì vậy, trước khi ký và nộp mẫu quyết định nghỉ việc, người lao động nên rà soát kỹ loại hợp đồng đang giao kết cùng thời điểm dự kiến nghỉ, để không vô tình rơi vào diện chấm dứt hợp đồng trái luật và phải gánh chịu các khoản bồi thường nêu trên.
Trình tự thực hiện thủ tục nghỉ việc
Trên thực tế, quy trình nghỉ việc theo mẫu quyết định chuẩn thường gồm các bước cơ bản như sau:
Bước một, người lao động soạn thảo văn bản thông báo hoặc đơn xin nghỉ việc, trong đó nêu rõ lý do nghỉ, ngày dự kiến chấm dứt hợp đồng và căn cứ áp dụng (nếu thuộc diện được miễn báo trước thì cần nêu rõ căn cứ cụ thể kèm theo).
Bước hai, gửi văn bản này tới người sử dụng lao động, thường thông qua bộ phận nhân sự hoặc người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp, bảo đảm thời điểm gửi tính đến ngày nghỉ việc chính thức đáp ứng đủ thời hạn báo trước tương ứng.
Bước ba, trong thời gian chờ đến ngày nghỉ việc chính thức, hai bên phối hợp thực hiện việc bàn giao công việc, đối chiếu và hoàn tất các nghĩa vụ còn tồn đọng nếu có.
Bước bốn, tại thời điểm hợp đồng lao động chính thức chấm dứt, người sử dụng lao động có trách nhiệm thanh toán đầy đủ các khoản quyền lợi liên quan (tiền lương, trợ cấp thôi việc nếu đủ điều kiện...), đồng thời người lao động thực hiện các nghĩa vụ bồi thường hoặc hoàn trả chi phí đào tạo tương ứng, nếu việc nghỉ việc thuộc trường hợp trái pháp luật.
Những điểm cần lưu ý khi soạn và sử dụng mẫu quyết định nghỉ việc
Khi soạn và sử dụng mẫu quyết định nghỉ việc, người lao động cần đặc biệt chú ý đến thời hạn báo trước tương ứng với loại hợp đồng đang ký kết, bởi tính sai hoặc bỏ sót mốc thời gian này có thể khiến việc nghỉ việc bị coi là trái pháp luật, kéo theo nghĩa vụ bồi thường và nguy cơ mất một số quyền lợi đáng lẽ được hưởng, chẳng hạn trợ cấp thôi việc. Nếu việc nghỉ việc dựa trên căn cứ được miễn báo trước, nên chuẩn bị và lưu giữ tài liệu, chứng cứ chứng minh căn cứ đó là có thật, nhằm tránh tranh chấp phát sinh về sau. Bên cạnh đó, quyết định hoặc thông báo nghỉ việc nên được lập thành văn bản rõ ràng, ghi đầy đủ ngày lập, ngày có hiệu lực và có chữ ký xác nhận của người lao động, để bảo đảm giá trị pháp lý khi cần đối chiếu hoặc giải quyết tranh chấp. Do mỗi trường hợp thực tế có thể phát sinh tình tiết riêng, việc tham khảo ý kiến chuyên môn pháp lý trước khi thực hiện thủ tục nghỉ việc là cần thiết để quyền và nghĩa vụ của các bên được xử lý đúng quy định pháp luật.
Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn cụ thể cho từng trường hợp, vui lòng liên hệ với Luật An Dân Việt hoặc cơ quan có thẩm quyền.
