Căn cứ pháp lý
Bài viết được biên soạn dựa trên các quy định pháp luật hiện hành sau đây:
- Khoản 8 Điều 4 Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025: xác định nhóm thu nhập được miễn thuế thu nhập cá nhân (TNCN), trong đó có tiền lương làm việc vào ban đêm, tiền lương làm thêm giờ, cùng khoản tiền lương, tiền công chi trả cho những ngày người lao động không nghỉ phép theo quy định của pháp luật.
- Điều 8 và Điều 21 Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025: đặt ra phương pháp xác định số thuế TNCN phải nộp, áp dụng riêng cho hai nhóm đối tượng là cá nhân cư trú và cá nhân không cư trú.
- Điều 9 Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025: quy định Biểu thuế lũy tiến từng phần, là căn cứ để tính thuế đối với thu nhập từ tiền lương, tiền công của cá nhân cư trú.
Minh họa: Lao động & việc làm — Ảnh: Marinus van Reymerswaele · Public domain
Chính sách miễn thuế đối với tiền làm thêm giờ, làm việc ban đêm
Căn cứ khoản 8 Điều 4 Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025, khoản chênh lệch tiền lương trả thêm cho thời gian làm thêm giờ và thời gian làm việc vào ban đêm sẽ không bị tính vào thu nhập chịu thuế TNCN. Thời điểm áp dụng chính sách này được phân định theo từng nhóm đối tượng nộp thuế:
- Đối với cá nhân cư trú: chính sách miễn thuế được áp dụng trong toàn bộ kỳ tính thuế năm 2026, tức là khoảng thời gian từ ngày 1/1/2026 đến hết ngày 31/12/2026.
- Đối với cá nhân không cư trú: quy định miễn thuế bắt đầu có hiệu lực muộn hơn, kể từ ngày 1/7/2026.
Như vậy, cùng là khoản tiền lương làm thêm giờ hoặc làm đêm, nhưng mốc thời gian được hưởng ưu đãi thuế của hai nhóm đối tượng là không đồng nhất, người lao động và bộ phận nhân sự - kế toán cần phân biệt rõ để tính toán chính xác nghĩa vụ thuế phát sinh trong năm 2026.
Các khoản thu nhập khác cũng thuộc diện miễn thuế trong năm 2026
Bên cạnh tiền lương làm thêm giờ và làm việc ban đêm, khoản 8 Điều 4 Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025 còn liệt kê thêm một số nguồn thu nhập từ tiền lương, tiền công khác cũng được loại trừ khỏi thu nhập chịu thuế trong năm 2026, bao gồm:
- Khoản lương hưu do cơ quan Bảo hiểm xã hội chi trả cho người thụ hưởng.
- Thu nhập từ tiền lương, tiền công của thuyền viên mang quốc tịch Việt Nam, làm việc cho hãng tàu biển nước ngoài hoặc cho hãng tàu biển Việt Nam có hoạt động vận tải quốc tế.
- Thu nhập từ tiền lương, tiền công phát sinh khi cá nhân thực hiện các nhiệm vụ thuộc lĩnh vực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
- Thu nhập từ tiền lương, tiền công của chuyên gia người nước ngoài tham gia thực hiện các chương trình, dự án ODA viện trợ không hoàn lại tại Việt Nam.
- Chính sách miễn thuế kéo dài 5 năm áp dụng cho thu nhập từ tiền lương, tiền công của nhân lực công nghệ số chất lượng cao và nhân lực công nghệ cao, khi những đối tượng này trực tiếp thực hiện hoạt động nghiên cứu và phát triển công nghệ cao.
Điểm chung của các trường hợp nêu trên là đều thuộc phạm vi điều chỉnh của cùng một điều khoản miễn thuế, song mỗi nhóm đối tượng lại gắn với điều kiện áp dụng và tính chất công việc riêng biệt, không thể suy diễn áp dụng chéo cho nhau.
Trình tự xác định nghĩa vụ thuế thu nhập cá nhân
Việc tính toán số thuế TNCN phải nộp đối với thu nhập từ tiền lương, tiền công (sau khi đã loại trừ phần được miễn theo quy định nêu trên) được thực hiện theo các bước sau:
- Bước 1 - Xác định tổng thu nhập: Tổng hợp toàn bộ khoản thu nhập từ tiền lương, tiền công mà cá nhân nhận được trong kỳ tính thuế, sau khi đã tách riêng phần thu nhập thuộc diện miễn thuế.
- Bước 2 - Xác định thu nhập chịu thuế: Lấy tổng thu nhập nêu trên trừ đi các khoản đóng góp bắt buộc gồm bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp, cùng các khoản giảm trừ khác theo quy định pháp luật (giảm trừ gia cảnh, khoản đóng góp từ thiện, nhân đạo, khuyến học...).
- Bước 3 - Tính thuế đối với cá nhân cư trú: Áp dụng Biểu thuế lũy tiến từng phần quy định tại Điều 9 Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025 lên phần thu nhập chịu thuế đã xác định, để tính ra số thuế phải nộp theo từng bậc thuế suất tương ứng.
- Bước 4 - Tính thuế đối với cá nhân không cư trú: Số thuế TNCN phải nộp được xác định bằng cách lấy tổng số tiền lương, tiền công nhân với mức thuế suất cố định 20%, không áp dụng biểu thuế lũy tiến từng phần như đối với cá nhân cư trú.
Việc phân biệt đúng nhóm đối tượng (cư trú hay không cư trú) ngay từ bước đầu có ý nghĩa quyết định đến toàn bộ kết quả tính thuế, bởi phương pháp tính, mốc thời gian miễn thuế và mức thuế suất áp dụng cho hai nhóm này là khác nhau.
Một số điểm cần lưu ý khi áp dụng
Người lao động và đơn vị chi trả thu nhập cần lưu ý một số vấn đề sau để bảo đảm thực hiện đúng và đủ quy định pháp luật:
- Chính sách miễn thuế theo khoản 8 Điều 4 Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025 chỉ áp dụng cho những khoản thu nhập cụ thể được liệt kê, không đương nhiên mở rộng sang các khoản thu nhập khác có tính chất tương tự nhưng không nằm trong danh mục.
- Mốc thời gian áp dụng miễn thuế là khác nhau giữa hai nhóm đối tượng: cá nhân cư trú được áp dụng trọn kỳ tính thuế từ 1/1/2026 đến 31/12/2026, trong khi cá nhân không cư trú chỉ được áp dụng kể từ 1/7/2026.
- Để bảo vệ quyền lợi hợp pháp và tránh rủi ro khi cơ quan thuế đối chiếu, kiểm tra, cá nhân và đơn vị chi trả thu nhập nên chủ động lưu giữ đầy đủ chứng từ, tài liệu chứng minh nguồn gốc thu nhập được miễn thuế cũng như căn cứ của các khoản giảm trừ đã kê khai.
- Trường hợp phát sinh tình huống chưa rõ về việc một khoản thu nhập cụ thể có thuộc diện miễn thuế hay không, hoặc cách xác định thời điểm phát sinh thu nhập để áp dụng đúng mốc hiệu lực, cá nhân nên chủ động rà soát kỹ quy định và, nếu cần, tham vấn ý kiến của người có chuyên môn trước khi thực hiện kê khai, quyết toán thuế.
Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn cụ thể cho từng trường hợp, vui lòng liên hệ với Luật An Dân Việt hoặc cơ quan có thẩm quyền.
