Nghỉ việc không hưởng lương vì Covid-19 có được tự đóng BHXH

Cơ sở pháp lý

1. Luật Bảo hiểm xã hội 2014 (Điều 2 quy định đối tượng áp dụng; Điều 73 đến Điều 80 quy định về chế độ bảo hiểm xã hội tự nguyện, bao gồm quyền tham gia, mức đóng, chế độ hưu trí và tử tuất).

2. Nghị định 115/2015/NĐ-CP (Điều 4 quy định đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, trong đó người lao động đang trong thời gian tạm hoãn hợp đồng lao động không thuộc đối tượng tham gia, trừ trường hợp có thỏa thuận đóng tiếp theo quy định).

3. Quyết định 595/QĐ-BHXH ngày 14/4/2017 của Bảo hiểm xã hội Việt Nam (quy định quy trình thu bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp; hướng dẫn thủ tục đăng ký tham gia và đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện).

4. Nghị quyết 68/NQ-CP ngày 01/7/2021 của Chính phủ (ban hành chính sách hỗ trợ người lao động và người sử dụng lao động gặp khó khăn do đại dịch Covid-19, trong đó có chính sách hỗ trợ người lao động tạm hoãn thực hiện hợp đồng lao động, nghỉ việc không hưởng lương).

5. Luật Việc làm 2013 (quy định về bảo hiểm thất nghiệp, căn cứ xác định quyền lợi của người lao động khi tạm dừng quan hệ lao động).

Nội dung chi tiết

Trong bối cảnh dịch Covid-19, nhiều doanh nghiệp buộc phải cho người lao động tạm hoãn thực hiện hợp đồng lao động hoặc nghỉ việc không hưởng lương theo thỏa thuận để cắt giảm chi phí. Trong thời gian này, người lao động không được trả lương và thường lo lắng về quyền lợi bảo hiểm xã hội của mình. Vậy người lao động nghỉ việc không hưởng lương vì Covid-19 có được tự đóng bảo hiểm xã hội để bảo lưu thời gian đóng không?

Minh họa: Lao động & việc làm — Ảnh: The government of the Democratic Republic · Public domain

Theo quy định tại Điều 4 Nghị định 115/2015/NĐ-CP, người lao động đang trong thời gian tạm hoãn thực hiện hợp đồng lao động không thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc. Thời gian tạm hoãn hợp đồng lao động này không được tính để hưởng bảo hiểm xã hội, trừ trường hợp giữa người lao động và người sử dụng lao động có thỏa thuận tiếp tục đóng bảo hiểm xã hội trong thời gian tạm hoãn theo quy định của pháp luật.

Đối với trường hợp nghỉ việc không hưởng lương theo thỏa thuận (không thuộc diện tạm hoãn hợp đồng lao động), người lao động cũng không được tính thời gian này vào thời gian đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc nếu hai bên không có thỏa thuận đóng tiếp. Tuy nhiên, khi không thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, người lao động hoàn toàn có quyền tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện theo quy định của Luật Bảo hiểm xã hội 2014. Việc tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện giúp người lao động bảo lưu và tiếp tục tích lũy thời gian đóng, làm căn cứ hưởng lương hưu hằng tháng và chế độ tử tuất khi đủ điều kiện.

Mức đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện do người lao động tự lựa chọn theo mức thu nhập làm căn cứ đóng, nhưng phải đảm bảo mức thu nhập tối thiểu bằng mức chuẩn nghèo của khu vực nông thôn và tối đa bằng 20 lần mức lương cơ sở tại thời điểm đóng. Nhà nước hỗ trợ một phần mức đóng cho người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện theo tỷ lệ quy định, căn cứ vào mức chuẩn nghèo của khu vực nông thôn và thời gian tham gia.

Thủ tục đăng ký tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện được thực hiện đơn giản: người lao động nộp tờ khai tham gia tại cơ quan bảo hiểm xã hội cấp huyện nơi cư trú hoặc thông qua các đại lý thu bảo hiểm xã hội tự nguyện. Người tham gia được linh hoạt lựa chọn phương thức đóng: đóng hằng tháng, đóng 3 tháng một lần, đóng 6 tháng một lần, đóng 12 tháng một lần hoặc đóng một lần cho nhiều năm về sau. Bên cạnh đó, đối với người lao động tạm hoãn hợp đồng lao động, nghỉ việc không hưởng lương do Covid-19, trong từng giai đoạn dịch bệnh, Chính phủ đã ban hành các chính sách hỗ trợ theo nguy cơ và mức độ ảnh hưởng (chẳng hạn Nghị quyết 68/NQ-CP hỗ trợ tiền mặt từ 1 triệu đến 3,5 triệu đồng tùy đối tượng), cần theo dõi văn bản áp dụng cho từng thời kỳ cụ thể.

Quy trình thực hiện

1. Xác định tình trạng nghỉ việc của mình là tạm hoãn thực hiện hợp đồng lao động hay nghỉ việc không hưởng lương theo thỏa thuận, đồng thời kiểm tra xem hai bên đã có thỏa thuận đóng tiếp bảo hiểm xã hội trong thời gian nghỉ hay chưa.
2. Kiểm tra điều kiện tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện: người lao động không thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc và không trong thời gian chờ hưởng lương hưu hoặc trợ cấp mất sức lao động.
3. Chuẩn bị giấy tờ cá nhân gồm căn cước công dân hoặc chứng minh nhân dân còn giá trị, sổ bảo hiểm xã hội (nếu đã có) và các giấy tờ liên quan khác theo yêu cầu của cơ quan bảo hiểm xã hội.
4. Đăng ký tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện tại cơ quan bảo hiểm xã hội cấp huyện nơi cư trú hoặc tại đại lý thu bảo hiểm xã hội tự nguyện bằng tờ khai tham gia, đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện theo mẫu quy định.
5. Lựa chọn mức thu nhập làm căn cứ đóng phù hợp với khả năng tài chính và lựa chọn phương thức đóng linh hoạt (hằng tháng, 3 tháng, 6 tháng, 12 tháng hoặc một lần cho nhiều năm).
6. Theo dõi quá trình đóng qua cơ quan bảo hiểm xã hội hoặc ứng dụng VssID, kiểm tra việc cập nhật thời gian đóng trên sổ bảo hiểm xã hội và đối chiếu quyền lợi hưu trí, tử tuất khi đủ điều kiện.

Lưu ý quan trọng

Thời gian tạm hoãn thực hiện hợp đồng lao động không được tính hưởng bảo hiểm xã hội bắt buộc, trừ trường hợp người lao động và người sử dụng lao động có thỏa thuận đóng tiếp theo quy định của pháp luật.

Tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện trong thời gian nghỉ việc không hưởng lương giúp người lao động bảo lưu và tiếp tục tích lũy thời gian đóng, tạo điều kiện thuận lợi để đủ điều kiện hưởng lương hưu khi hết tuổi lao động.

Mức đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện do người lao động tự lựa chọn trong khung quy định, từ mức chuẩn nghèo khu vực nông thôn đến tối đa 20 lần mức lương cơ sở, nên cần cân nhắc khả năng tài chính để lựa chọn mức đóng phù hợp và ổn định.

Nhà nước hỗ trợ một phần mức đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện cho người tham gia theo tỷ lệ quy định, do đó người lao động nên chủ động tìm hiểu mức hỗ trợ áp dụng cho đối tượng của mình.

Người lao động cần đóng đúng hạn, đủ số tiền theo phương thức đã đăng ký để thời gian đóng được ghi nhận liên tục, bảo đảm quyền lợi lương hưu và chế độ tử tuất sau này.

Nội dung trên chỉ mang tính tham khảo, tùy từng giai đoạn và chính sách hỗ trợ Covid-19 cụ thể mà quyền lợi có thể thay đổi; người lao động nên liên hệ cơ quan bảo hiểm xã hội nơi cư trú hoặc luật sư để được tư vấn chính xác cho trường hợp của mình.

Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn cụ thể cho từng trường hợp, vui lòng liên hệ với Luật An Dân Việt hoặc cơ quan có thẩm quyền.