Đóng BHXH như thế nào nếu ký hợp đồng lao động ở hai công ty

Cơ sở pháp lý

1. Luật Bảo hiểm xã hội 2014 — Điều 2 về đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc và Điều 21 về trách nhiệm của người sử dụng lao động trong việc đóng bảo hiểm xã hội cho người lao động.

2. Luật Việc làm 2013 — quy định về đối tượng tham gia, mức đóng, trách nhiệm đóng bảo hiểm thất nghiệp của người sử dụng lao động và người lao động.

3. Luật Bảo hiểm y tế 2008 (đã được sửa đổi, bổ sung) — quy định đối tượng tham gia, trách nhiệm đóng và mức đóng bảo hiểm y tế của người sử dụng lao động đối với người lao động.

4. Nghị định 115/2015/NĐ-CP — Điều 24 và Điều 25 về trách nhiệm đóng, phương thức đóng và việc xác định đơn vị đóng bảo hiểm xã hội khi người lao động làm việc theo hợp đồng lao động tại nhiều nơi.

5. Quyết định 595/QĐ-BHXH của Bảo hiểm xã hội Việt Nam — hướng dẫn thứ tự xác định đơn vị tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc khi người lao động giao kết nhiều hợp đồng lao động.

6. Bộ luật Lao động 2019 — quy định về hợp đồng lao động và quyền, nghĩa vụ của các bên, làm cơ sở xác định quan hệ lao động tại từng công ty.

Nội dung chi tiết

Nguyên tắc chung của pháp luật bảo hiểm xã hội là mỗi người lao động chỉ tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc tại một đơn vị duy nhất, dù trên thực tế họ có thể giao kết và thực hiện nhiều hợp đồng lao động với nhiều người sử dụng lao động khác nhau. Bảo hiểm xã hội là quan hệ gắn với một mã số duy nhất cho mỗi người lao động, nên về nguyên tắc không có chuyện cùng một lúc đóng hai nơi với hai sổ bảo hiểm xã hội riêng biệt. Đây là điểm khác biệt căn bản so với thuế thu nhập cá nhân, vốn được tính theo tổng thu nhập từ tất cả các nguồn.

Minh họa: Hợp đồng & dân sự — Ảnh: Cabinet Secretariat · CC BY 4.0

Thứ tự xác định đơn vị tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc được thực hiện theo quy định tại Quyết định 595/QĐ-BHXH. Cụ thể, người lao động làm việc theo hợp đồng lao động tại nhiều nơi thì tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc tại nơi có hợp đồng lao động dài hạn nhất. Trường hợp các hợp đồng lao động có thời hạn bằng nhau, việc tham gia được xác định tại nơi đăng ký tham gia đầu tiên. Với tình huống người lao động làm việc ở công ty A và công ty B, nếu công ty A đã đóng bảo hiểm xã hội và thuộc diện ưu tiên theo thứ tự nêu trên thì công ty B không phải đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc cho người lao động này nữa.

Tại nơi không tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, doanh nghiệp vẫn có thể phải thực hiện các nghĩa vụ bảo hiểm khác nếu người lao động thuộc đối tượng. Theo Luật Việc làm 2013, bảo hiểm thất nghiệp được đóng trên cơ sở từng hợp đồng lao động đủ điều kiện; theo Luật Bảo hiểm y tế 2008 sửa đổi, người sử dụng lao động có trách nhiệm đóng bảo hiểm y tế cho người lao động thuộc diện tham gia. Trên thực tế, ba loại hình bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và bảo hiểm thất nghiệp thường được cơ quan bảo hiểm xã hội thu cùng một đầu mối, nên doanh nghiệp B cần đối chiếu hồ sơ cụ thể và xác nhận với cơ quan bảo hiểm xã hội cấp huyện nơi đăng ký.

Về câu hỏi công ty B có trốn nghĩa vụ đóng bảo hiểm xã hội hay không, câu trả lời phụ thuộc vào thứ tự ưu tiên nói trên. Nếu công ty A đã tham gia đúng thứ tự và người lao động chỉ thuộc một đầu mối bảo hiểm xã hội, việc công ty B không đóng bảo hiểm xã hội không bị coi là hành vi trốn đóng. Ngược lại, nếu công ty B mới là nơi có hợp đồng lao động dài hạn nhất hoặc là nơi đăng ký đầu tiên mà vẫn không thực hiện thủ tục tham gia, thì đây là hành vi vi phạm. Ngoài ra, việc không đóng bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp cho người lao động thuộc đối tượng vẫn bị xử lý như hành vi vi phạm pháp luật về bảo hiểm.

Khi đơn vị không đóng đúng nghĩa vụ, hậu quả pháp lý bao gồm bị xử phạt vi phạm hành chính, bắt buộc đóng đủ số tiền còn thiếu cộng với tiền lãi chậm đóng, và phải bồi hoàn cho người lao động các quyền lợi bị ảnh hưởng. Đáng chú ý, hành vi trốn đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp với số tiền lớn hoặc tái phạm còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự. Vì vậy, doanh nghiệp B nên chủ động rà soát, tra cứu tình trạng tham gia bảo hiểm của người lao động và lưu giữ đầy đủ hồ sơ, chứng từ chứng minh đã thực hiện đúng phần nghĩa vụ của mình.

Quy trình thực hiện

1. Rà soát toàn bộ hợp đồng lao động mà người lao động đang giao kết, xác định rõ loại hợp đồng (không xác định thời hạn, xác định thời hạn, thời vụ) và thời hạn của từng hợp đồng.
2. Xác định nơi thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc theo thứ tự quy định: nơi có hợp đồng lao động dài hạn nhất, nếu thời hạn bằng nhau thì nơi đăng ký tham gia đầu tiên.
3. Đối chiếu tình trạng đã tham gia bảo hiểm xã hội của người lao động tại đơn vị thuộc diện tham gia, đồng thời kiểm tra xem người lao động có thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp tại đơn vị còn lại hay không.
4. Đơn vị còn lại thực hiện thủ tục tham gia bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp cho người lao động nếu thuộc đối tượng, kê khai đúng hồ sơ theo biểu mẫu hiện hành và gửi cơ quan bảo hiểm xã hội theo phân cấp.
5. Người lao động chủ động thông báo cho cả hai đơn vị về việc mình đang tham gia bảo hiểm xã hội ở đâu, cung cấp bản chụp hợp đồng lao động và các giấy tờ liên quan để các bên kê khai chính xác, tránh trùng hoặc sót.
6. Theo dõi quá trình đóng và ghi nhận quá trình đóng trên ứng dụng VssID; khi cần xác nhận hoặc có sai lệch, liên hệ trực tiếp cơ quan bảo hiểm xã hội nơi đơn vị đăng ký để được kiểm tra và điều chỉnh.

Lưu ý quan trọng

Không phải mọi đơn vị đều phải đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc cho người lao động. Nếu người lao động đã tham gia ở một đơn vị khác đúng theo thứ tự ưu tiên do pháp luật quy định, đơn vị còn lại không bị coi là trốn đóng khi không thực hiện nghĩa vụ này.

Tuy nhiên, nghĩa vụ đối với bảo hiểm y tế và bảo hiểm thất nghiệp cần được xem xét riêng. Nếu người lao động thuộc đối tượng tham gia theo từng hợp đồng lao động, doanh nghiệp vẫn phải thực hiện đầy đủ, không được mặc định rằng đã có đơn vị khác đóng là xong mọi nghĩa vụ.

Hành vi trốn đóng hoặc chậm đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp đều bị xử phạt vi phạm hành chính, buộc đóng đủ số tiền thiếu và chịu tiền lãi chậm đóng; trường hợp nghiêm trọng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Người lao động cần chủ động nắm quyền lợi của mình, không giao phó hoàn toàn cho doanh nghiệp. Việc hiểu rõ mình tham gia bảo hiểm ở đâu, với mức lương nào giúp tránh mất quyền lợi khi ốm đau, thai sản, thất nghiệp hay khi giải quyết chế độ hưu trí sau này.

Ứng dụng VssID là công cụ hữu ích để tra cứu quá trình đóng, đơn vị đang đóng và các chế độ đã hưởng. Khi phát hiện sai lệch về thời gian hoặc mức đóng, người lao động nên phản ánh sớm để được điều chỉnh kịp thời.

Trường hợp có nhiều hợp đồng lao động với thời hạn phức tạp hoặc doanh nghiệp và người lao động không thống nhất được đầu mối tham gia, các bên nên liên hệ cơ quan bảo hiểm xã hội để được hướng dẫn, hoặc tham khảo thêm ý kiến luật sư. Nội dung bài viết mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến tư vấn chính thức cho từng vụ việc cụ thể.

Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn cụ thể cho từng trường hợp, vui lòng liên hệ với Luật An Dân Việt hoặc cơ quan có thẩm quyền.