Pháp cấm người lao động làm việc và nhận điện thoại từ sếp sau 6 giờ tối

Cơ sở pháp lý

1. Bộ luật Lao động Pháp (loại trừ năm 2016) quy định quyền ngắt kết nối kỹ thuật số (right to disconnect), cho phép người lao động không bắt buộc trả lời email, tin nhắn hay điện thoại công việc ngoài giờ làm việc.

2. Bộ luật Lao động Việt Nam 2019 quy định về thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi và làm thêm giờ tại Điều 105, Điều 106, Điều 107; quy định về nghỉ trong giờ làm việc và nghỉ chuyển ca tại Điều 109, Điều 110.

3. Công ước số 47 của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) về thời giờ làm việc (ban hành năm 1935) quy định nguyên tắc về thời giờ làm việc và nghỉ ngơi hợp lý.

4. Công ước số 161 của ILO về vệ sinh và an toàn lao động (ban hành năm 1981) đặt nền tảng bảo vệ sức khỏe người lao động tại nơi làm việc.

5. Công ước số 177 của ILO về làm việc tại nhà (ban hành năm 2002), có liên quan đến ranh giới giữa thời gian làm việc và thời gian cá nhân trong bối cảnh kỹ thuật số.

Nội dung chi tiết

Tại Pháp, quyền ngắt kết nối kỹ thuật số (droit à la déconnexion) được quy định trong Bộ luật Lao động từ năm 2016, theo đó người lao động không còn nghĩa vụ phải trả lời email, tin nhắn công việc hay nhận điện thoại từ cấp trên sau khi kết thúc giờ làm việc. Doanh nghiệp có nghĩa vụ thỏa thuận với người lao động về quy chế sử dụng thiết bị kỹ thuật số nhằm bảo vệ thời gian nghỉ ngơi và sức khỏe. Quyền này được áp dụng rộng rãi cho cả nhân viên văn phòng và người làm việc tại nhà.

Minh họa: Lao động & việc làm — Ảnh: amenoc · CC BY-SA 3.0

Ý nghĩa của quyền ngắt kết nối thể hiện ở việc giúp người lao động duy trì sự cân bằng giữa cuộc sống và công việc, giảm thiểu tình trạng kiệt sức (burnout), hạ thấp mức độ căng thẳng mãn tính, đồng thời nâng cao năng suất lao động khi trở lại làm việc. Nhiều nghiên cứu cho thấy việc liên tục bị gián đoạn bởi công việc ngoài giờ dẫn đến suy giảm chất lượng giấc ngủ và gia tăng nguy cơ bệnh lý liên quan đến stress.

Tại Việt Nam, Bộ luật Lao động 2019 đã quy định rõ về thời giờ làm việc tối đa (8 giờ/ngày, 48 giờ/tuần), nguyên tắc làm thêm giờ phải có thỏa thuận với người lao động và giới hạn số giờ làm thêm (không quá 30% tổng số giờ làm việc bình thường trong tuần). Tuy nhiên, Bộ luật chưa có quy định riêng về quyền ngắt kết nối kỹ thuật số. Doanh nghiệp tại Việt Nam nên chủ động xây dựng quy chế nội bộ hợp lý quy định rõ phạm vi liên lạc ngoài giờ làm việc.

Doanh nghiệp có trách nhiệm tôn trọng thời gian nghỉ ngơi của người lao động, bố trí thời giờ làm việc đúng quy định pháp luật, không sử dụng các phương tiện kỹ thuật số để yêu cầu người lao động thực hiện công việc ngoài khung thời gian đã thỏa thuận. Việc ép người lao động phải trực hoặc trả lời công việc mọi lúc trái ý muốn có thể bị xem là vi phạm quyền lợi người lao động.

Khuyến nghiệp người lao động và doanh nghiệp nên thỏa thuận rõ ràng trong hợp đồng lao động và nội quy lao động về phạm vi, thời điểm liên lạc qua email, điện thoại và các nền tảng nhắn tin công việc. Khi có tranh chấp liên quan đến thời gian làm việc, các quy định trong nội quy lao động đã được công bố và thỏa thuận sẽ là căn cứ quan trọng để giải quyết.

Quy trình thực hiện

1. Rà soát thời giờ làm việc hiện tại của doanh nghiệp theo quy định của Bộ luật Lao động Việt Nam 2019, xác định các trường hợp phát sinh công việc ngoài giờ.
2. Tham khảo kinh nghiệm quốc tế về quyền ngắt kết nối kỹ thuật số, đặc biệt từ mô hình Pháp, để đánh giá mức độ phù hợp với đặc thù ngành nghề và quy mô doanh nghiệp.
3. Xây dựng quy chế sử dụng email, điện thoại và thiết bị kỹ thuật số ngoài giờ làm việc, xác định rõ trường hợp ngoại lệ (sự cố khẩn cấp, ca trực bắt buộc) và quy trình xử lý.
4. Thỏa thuận quy chế với người lao động, đưa vào nội quy lao động đã được đăng tải theo quy định và lưu giữ bản có xác nhận của người lao động.
5. Đào tạo, phổ biến cho người lao động về nội dung quy chế, quyền được không trả lời công việc ngoài giờ và kênh phản ánh khi quyền bị xâm phạm.
6. Đánh giá định kỳ việc thực hiện quy chế, rà soát các trường hợp phát sinh, điều chỉnh cho phù hợp với thực tiễn vận hành và quy định pháp luật mới.

Lưu ý quan trọng

Bài viết này trình bày thông tin về pháp luật nước ngoài (Pháp) mang tính chất tham khảo, không cấu thành tư vấn pháp lý áp dụng trực tiếp tại Việt Nam. Người đọc cần phân biệt rõ bối cảnh pháp lý khác nhau giữa các quốc gia.

Tại Việt Nam, việc làm thêm giờ phải tuân thủ nghiêm ngặt các giới hạn và điều kiện thỏa thuận quy định tại Bộ luật Lao động 2019 (Điều 106, Điều 107). Doanh nghiệp không được phép ép người lao động làm thêm giờ trái quy định pháp luật, đặc biệt đối với các trường hợp thuộc diện cấm làm thêm giờ.

Mặc dù Việt Nam chưa có quy định riêng về quyền ngắt kết nối kỹ thuật số, doanh nghiệp vẫn cần cân nhắc lợi ích kinh doanh và quyền nghỉ ngơi, quyền riêng tư của người lao động. Việc tôn trọng thời gian cá nhân sẽ góp phần nâng cao sự gắn kết và năng suất lao động lâu dài.

Nội dung bài viết được xây dựng dựa trên tham khảo kinh nghiệm quốc tế và quy định pháp luật Việt Nam hiện hành, chỉ mang tính chất cung cấp thông tin tham khảo. Đối với các tình huống cụ thể, cần tham vấn luật sư hoặc chuyên gia pháp luật lao động.

Nguồn thông tin tham khảo: Bộ luật Lao động Pháp (2016), Bộ luật Lao động Việt Nam (2019), các Công ước của Tổ chức Lao động Quốc tế. Bài viết thuộc danh mục Lao động & việc làm.

Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn cụ thể cho từng trường hợp, vui lòng liên hệ với Luật An Dân Việt hoặc cơ quan có thẩm quyền.