Căn cứ pháp lý và phạm vi điều chỉnh
Ngày 15/7/2026, Chính phủ đã ký ban hành Nghị định số 283/2026/NĐ-CP, quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội và hoạt động đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng. Văn bản này sẽ chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 10/9/2026. Trong đó, Điều 11 của Nghị định tập trung điều chỉnh nhóm hành vi vi phạm liên quan đến công tác tuyển dụng và quản lý lao động của người sử dụng lao động, với các khung tiền phạt được phân theo mức độ nghiêm trọng của từng hành vi.
Minh họa: Lao động & việc làm — Ảnh: Dainis Matisons · CC BY 2.0
Nhóm hành vi vi phạm về khai trình và hồ sơ quản lý lao động
Ở mức xử phạt thấp nhất, dao động từ 1.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng, Điều 11 nhắm đến những người sử dụng lao động có một trong các vi phạm mang tính thủ tục hành chính sau đây. Đó là việc không thực hiện khai trình sử dụng lao động theo đúng quy định pháp luật; thu tiền của ứng viên trong quá trình tham gia tuyển dụng; không cập nhật hoặc ghi chép đầy đủ thông tin của người lao động vào sổ quản lý lao động kể từ thời điểm người đó bắt đầu làm việc; và không xuất trình được sổ quản lý lao động khi cơ quan nhà nước có thẩm quyền tiến hành kiểm tra, yêu cầu cung cấp.
Nhóm hành vi về đào tạo, phân biệt đối xử và báo cáo biến động lao động
Khung phạt tiền kế tiếp, từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng, áp dụng cho tổ chức hoặc cá nhân thực hiện một trong bốn nhóm hành vi sau. Thứ nhất là có sự phân biệt đối xử trong quan hệ lao động. Thứ hai là bố trí lao động chưa qua đào tạo hoặc chưa được cấp chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia vào làm những công việc, ngành nghề bắt buộc phải sử dụng lao động đã qua đào tạo. Thứ ba là không thực hiện báo cáo về tình hình biến động lao động theo quy định hiện hành. Thứ tư là không lập sổ quản lý lao động, hoặc có lập nhưng không đúng thời hạn, hoặc nội dung sổ không đáp ứng đầy đủ các yêu cầu cơ bản mà pháp luật lao động đặt ra.
Mức phạt nặng nhất: hành vi lôi kéo, dụ dỗ, lừa gạt người lao động
Đáng chú ý nhất trong Điều 11 là khung xử phạt cao nhất, từ 50.000.000 đồng đến 75.000.000 đồng, dành cho nhóm hành vi có tính chất nghiêm trọng hơn hẳn so với các vi phạm hành chính thông thường nêu trên. Đó là việc dùng lời lẽ lôi kéo, dụ dỗ, đưa ra những hứa hẹn không có thật, thực hiện quảng cáo gian dối hoặc áp dụng các thủ đoạn khác nhằm mục đích lừa gạt người lao động; hoặc tuyển dụng người lao động nhằm mục đích bóc lột sức lao động, cưỡng bức lao động, nhưng mức độ vi phạm chưa đủ nghiêm trọng để bị xem xét truy cứu trách nhiệm hình sự. Đây là mức chế tài hành chính cao nhất được quy định tại điều khoản này, thể hiện quan điểm xử lý nghiêm khắc của cơ quan quản lý nhà nước đối với các hành vi xâm phạm quyền, lợi ích chính đáng của người lao động ngay từ khâu tuyển dụng.
Biện pháp khắc phục hậu quả đi kèm
Song song với các mức phạt tiền nêu trên, Nghị định 283/2026/NĐ-CP còn quy định biện pháp khắc phục hậu quả bắt buộc áp dụng đối với hành vi thu tiền của người lao động trong quá trình tuyển dụng. Theo đó, người sử dụng lao động vi phạm buộc phải hoàn trả lại toàn bộ số tiền đã thu của người lao động. Quy định này nhằm bảo đảm quyền lợi vật chất của người lao động được khôi phục, chứ không chỉ dừng lại ở việc xử phạt mang tính răn đe đối với bên vi phạm.
Trình tự, thủ tục xử lý vi phạm
Việc xử lý các hành vi vi phạm quy định tại Điều 11 thường được tiến hành theo các bước cơ bản sau. Trước tiên, hành vi vi phạm cần được phát hiện, có thể do chính người lao động phản ánh hoặc do cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền kiểm tra, phát hiện trong quá trình thanh tra, giám sát. Sau khi phát hiện, cơ quan có thẩm quyền tiến hành lập biên bản vi phạm hành chính theo đúng trình tự pháp luật quy định. Trên cơ sở biên bản đã lập, quyết định xử phạt sẽ được ban hành, căn cứ theo các mức phạt tương ứng tại Nghị định 283/2026/NĐ-CP. Cuối cùng, đối với những trường hợp thuộc diện phải áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả, cơ quan xử phạt sẽ buộc bên vi phạm thực hiện nghĩa vụ hoàn trả theo đúng quy định.
Thời điểm áp dụng và một số lưu ý
Nghị định 283/2026/NĐ-CP có hiệu lực thi hành kể từ ngày 10/9/2026. Kể từ thời điểm này, mọi hành vi vi phạm quy định về tuyển dụng và quản lý lao động, đặc biệt là hành vi lôi kéo, dụ dỗ, hứa hẹn nhằm lừa gạt người lao động, đều sẽ bị xem xét xử lý theo các mức phạt nêu tại Điều 11. Người sử dụng lao động cần chủ động rà soát lại quy trình tuyển dụng, việc lập và lưu trữ sổ quản lý lao động, cũng như chế độ báo cáo biến động lao động, để tránh bị xử phạt khi quy định mới chính thức được áp dụng. Về phía người lao động, khi phát hiện hoặc nghi ngờ bị lôi kéo, dụ dỗ bằng những lời hứa hẹn, quảng cáo không đúng sự thật trong quá trình tuyển dụng, cần kịp thời phản ánh tới cơ quan quản lý nhà nước về lao động tại địa phương để được xem xét, bảo vệ quyền lợi theo đúng quy định pháp luật.
Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn cụ thể cho từng trường hợp, vui lòng liên hệ với Luật An Dân Việt hoặc cơ quan có thẩm quyền.
