Quy định hình sự về cưỡng ép kết hôn và ly hôn
Luật pháp Việt Nam có những quy định nghiêm khắc nhằm bảo vệ quyền tự do hôn nhân của mỗi cá nhân. Các hành vi cưỡng ép, uy hiếp hoặc cản trở người khác trong những quyết định liên quan đến hôn nhân được coi là tội phạm hình sự và cũng bị xử phạt hành chính.
Minh họa: Hôn nhân & gia đình — Ảnh: Taken by unknown photographer Uploaded by · Public domain
Nội dung tội danh
Theo Điều 181 Bộ luật Hình sự 2015, hành vi buộc ép người khác gắn kết hôn nhân hoặc ngăn cản họ kết hôn theo ý muốn của bản thân được xem là tội phạm. Tương tự, những người cố gắng kìm hãm các mối quan hệ hôn nhân hợp pháp dựa trên sự đồng ý lẫn nhau cũng vi phạm quy định này. Ngoài ra, những hành vi như buộc ép ly hôn, cản trở quá trình ly hôn tự nguyện hoặc sử dụng các biện pháp như hành hạ, đối xử tàn bạo, làm tổn thương tâm lý, đe dọa tài sản hay các cách thức khác để ép buộc kết hôn hoặc ly hôn cũng bị pháp luật quy định là tội phạm.
Đặc biệt, nếu người thực hiện các hành vi này đã từng bị xử phạt hành chính vì vi phạm liên quan đến những hành động tương tự, nhưng tiếp tục tái phạm, họ sẽ đối diện với trách nhiệm hình sự. Mức hình phạt trong trường hợp này lên tới ba năm tù giam.
Xử phạt hành chính
Trước khi bước vào giai đoạn truy cứu hình sự, pháp luật quy định những mức phạt hành chính cho các vi phạm liên quan đến quyền lợi hôn nhân. Những quy định này được nêu rõ tại Điều 62 Nghị định 109/2026/NĐ-CP.
Đối với những hành vi như kết hôn trong khi vẫn duy trì hôn nhân khác, cản trở quá trình kết hôn của người khác, yêu sách tài sản hoặc vật chất trong quá trình kết hôn, hay ngăn chặn quy trình ly hôn tự nguyện, người vi phạm sẽ bị phạt tiền từ năm triệu đến mười triệu đồng.
Những hành vi nghiêm trọng hơn bao gồm việc sử dụng sức mạnh hoặc mưu đảo để ép buộc kết hôn, khiếp lợi dụng sự nanh ngà để lừa dối trong quá trình kết hôn, hay ép buộc ly hôn bất kỳ lý do nào. Ngoài ra, việc lợi dụng các thủ tục kết hôn hoặc ly hôn nhằm trốn tránh những trách nhiệm về tài sản pháp lý cũng được coi là vi phạm hành chính mức cao. Với các vi phạm này, mức phạt tiền dao động từ mười triệu đến hai mươi triệu đồng.
Các bước tiến hành khi phát hiện vi phạm
Khi nhận biết được những hành vi vi phạm pháp luật hôn nhân, người bị hại hoặc những người liên quan cần thực hiện những bước cụ thể để bảo vệ quyền lợi của mình.
Bước đầu tiên là ghi chép và xác định chính xác bản chất của hành vi vi phạm. Cần làm rõ liệu đây là hành vi ép buộc kết hôn, cản trở hôn nhân hay bất kỳ hình thức vi phạm nào khác được quy định tại Điều 181 Bộ luật Hình sự 2015.
Tiếp theo, cần tập hợp đầy đủ các bằng chứng liên quan như thư từ, ghi âm, nhân chứng, hoặc tài liệu khác chứng minh tính chất và mức độ vi phạm. Những chứng cứ này sẽ trở thành nền tảng cho các bước xử lý tiếp theo.
Sau khi chuẩn bị đầy đủ, người bị hại hoặc đại diện hợp pháp nên nộp đơn tố cáo hoặc đề nghị giải quyết trước cơ quan công an, viện kiểm sát hoặc toà án có thẩm quyền tùy theo từng trường hợp cụ thể.
Trong quá trình xử lý, người liên quan có thể được yêu cầu tham gia làm việc với cơ quan chức năng, cung cấp thêm thông tin hoặc tham gia các phiên điều tra nếu được triệu tập.
Bước cuối cùng là nhận kết luận từ cơ quan có thẩm quyền. Tùy theo tính chất vi phạm, cá nhân sẽ bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định pháp luật.
Lưu ý đặc biệt
Pháp luật về quyền tự do hôn nhân được xây dựng nhằm đảm bảo rằng mỗi cá nhân có quyền tự quyết định về những vấn đề liên quan đến hôn nhân của mình mà không bị ép buộc hay cản trở từ bất kỳ ai. Những quy định này áp dụng nhất quán và không ngoại lệ cho bất kỳ đối tượng nào.
Để hiểu rõ hơn về cách áp dụng pháp luật trong các tình huống cụ thể, người dân nên tìm kiếm sự hỗ trợ từ các chuyên gia pháp lý hoặc cơ quan có thẩm quyền.
Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn cụ thể cho từng trường hợp, vui lòng liên hệ với Luật An Dân Việt hoặc cơ quan có thẩm quyền.
