Căn cứ pháp lý
Các trường hợp thu hồi đất nhằm mục đích quốc phòng và an ninh được quy định chi tiết tại Điều 34 của dự thảo Luật Đất đai năm 2026. Bên cạnh đó, các quy định hiện hành liên quan đến việc này cũng được ghi nhận tại Điều 78 của Luật Đất đai năm 2024, kèm theo những bổ sung được thực hiện theo Nghị quyết 254/2025/QH15 khoản 1 Điều 3. Những quy định pháp lý này tạo thành khung pháp lý toàn diện cho việc thu hồi đất vì các nhu cầu quốc phòng, an ninh quốc gia.
Minh họa: Đất đai & nhà ở — Ảnh: U.S. Navy photo by Petty Officer 1st Clas · Public domain
Mười trường hợp thu hồi đất vì nhu cầu quốc phòng và an ninh
Dự thảo Luật Đất đai 2026 liệt kê mười trường hợp cụ thể mà Nhà nước có thể tiến hành thu hồi đất phục vụ cho mục đích quốc phòng và an ninh. Những trường hợp này bao gồm:
Thứ nhất, sử dụng đất để xây dựng khu quân sự, nơi đóng quân, hoặc trụ sở hoạt động của các cơ quan quân sự. Thứ hai, dành đất để thành lập các căn cứ quân sự có tính chất chiến lược hoặc chiến thuật.
Thứ ba, xây dựng các công trình phòng thủ cấp quốc gia, bao gồm những công trình có mục đích đặc biệt liên quan đến quốc phòng và an ninh, cũng như các trận địa phòng vệ. Thứ tư, xây dựng các ga, cảng, hoặc công trình liên lạc và thông tin dành cho quân đội.
Thứ năm, xây dựng các nhà máy sản xuất, cơ sở nghiên cứu và phát triển công nghệ, hoặc cơ sở văn hóa thể thao, miễn là chúng phục vụ trực tiếp cho nhu cầu quốc phòng hoặc an ninh. Thứ sáu, dành đất để xây dựng kho tàng, kho chứa của các lực lượng vũ trang nhân dân.
Thứ bảy, xây dựng các trường bắn, thao trường quân sự, hoặc các bãi dành cho thử nghiệm, kiểm định, và tiêu huỷ vũ khí. Thứ tám, dành đất cho các cơ sở đào tạo, trung tâm huấn luyện nâng cao kỹ năng, các cơ sở chăm sóc và phục hồi sức khỏe dành riêng cho quân nhân, hoặc các cơ sở y tế do quân đội quản lý.
Thứ chín, xây dựng nhà ở công vụ dành cho các cán bộ và quân nhân của lực lượng vũ trang. Thứ mười, xây dựng các cơ sở tạm giữ, giam giữ do Bộ Quốc phòng hoặc Bộ Công an quản lý, bao gồm các trại cai nghiện ma túy, cơ sở giáo dục bắt buộc, trường giáo dưỡng, cũng như các khu vực lao động cải tạo, đào tạo nghề và định hướng dành cho phạm nhân và học sinh.
So sánh với quy định hiện hành
Theo Điều 78 của Luật Đất đai 2024, danh sách những trường hợp thu hồi đất vì quốc phòng an ninh cơ bản giống như trong dự thảo năm 2026, với một điểm khác biệt là quy định riêng về các cơ sở cai nghiện ma túy được quản lý bởi lực lượng vũ trang nhân dân. Sự tiếp nối này cho thấy Nhà nước đang duy trì và hoàn thiện khung pháp lý liên quan đến thu hồi đất cho mục đích chiến lược quốc gia.
Trình tự thực hiện thu hồi đất
Để thực hiện công việc thu hồi đất vì mục đích quốc phòng an ninh, các cơ quan có liên quan phải tuân theo một quy trình có hệ thống:
Bước đầu tiên là đảm bảo rằng dự án thu hồi đất này đã được đưa vào kế hoạch sử dụng đất năm được phê chuẩn ở cấp huyện. Bước thứ hai yêu cầu dự án phải có quyết định phê duyệt đầu tư theo quy định pháp luật về đầu tư công, hoặc quyết định phê duyệt theo hình thức đối tác công tư nếu áp dụng.
Bước thứ ba bao gồm việc kiểm tra xem dự án đã có quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư và quyết định chấp thuận nhà đầu tư phù hợp với pháp luật về đầu tư công hay chưa. Bước cuối cùng là tiến hành toàn bộ các thủ tục cần thiết để lấy văn bản phê chuẩn từ cơ quan nhà nước có thẩm quyền, đặc biệt là theo quy định tại Điều 84 của Luật Đất đai 2024, trong những trường hợp thu hồi đất liên quan trực tiếp đến quốc phòng hoặc an ninh.
Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn cụ thể cho từng trường hợp, vui lòng liên hệ với Luật An Dân Việt hoặc cơ quan có thẩm quyền.
