33 hộ kiện doanh nghiệp làm cá chết đòi bồi thường 14 tỉ

Cơ sở pháp lý

1. Bộ luật Dân sự năm 2015: Điều 584 đến Điều 591 quy định về trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng, trong đó Điều 584 xác định nguyên tắc người có hành vi gây thiệt hại phải bồi thường, Điều 589 quy định các khoản thiệt hại do tài sản bị xâm phạm và Điều 601 quy định trách nhiệm bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra.

2. Luật Bảo vệ môi trường năm 2020: quy định về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do ô nhiễm, suy thoái môi trường gây ra; tổ chức, cá nhân gây ô nhiễm phải có trách nhiệm khắc phục hậu quả và bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật.

3. Luật Thủy sản năm 2017: quy định về hoạt động nuôi trồng thủy sản, bảo vệ môi trường sống của thủy sản và trách nhiệm của tổ chức, cá nhân trong việc không gây ô nhiễm vùng nuôi, làm ảnh hưởng đến sản xuất của người nuôi trồng.

4. Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2019): quy định về quyền khởi kiện của cá nhân, tổ chức, thủ tục thụ lý vụ án, thu thập chứng cứ, giám định, hòa giải và xét xử vụ án dân sự.

5. Luật Tài nguyên nước năm 2012: quy định về bảo vệ tài nguyên nước, kiểm soát hoạt động xả thải vào nguồn nước và trách nhiệm của tổ chức, cá nhân xả thải gây ô nhiễm nguồn nước.

Nội dung chi tiết

Vụ việc được phản ánh trên các phương tiện thông tin đại chúng cho thấy 33 hộ nuôi trồng thủy sản đã khởi kiện một doanh nghiệp ra Tòa án với cáo buộc hoạt động xả thải của nhà máy gây ô nhiễm nguồn nước, làm cá nuôi của các hộ chết hàng loạt. Tổng giá trị yêu cầu bồi thường thiệt hại lên tới khoảng 14 tỷ đồng, bao gồm giá trị đàn cá bị chết, chi phí xử lý môi trường ao nuôi và khoản thu nhập bị mất trong thời gian các hộ không thể tiếp tục sản xuất. Đây là tranh chấp điển hình về trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng phát sinh từ hành vi gây ô nhiễm môi trường.

Minh họa: Doanh nghiệp & hộ kinh doanh — Ảnh: Aldo Bidini · GFDL 1.2

Về căn cứ pháp lý, theo Điều 584 Bộ luật Dân sự năm 2015, người nào có hành vi xâm phạm tài sản của người khác mà gây thiệt hại thì phải bồi thường. Để yêu cầu bồi thường của các hộ nuôi trồng thủy sản được chấp nhận, cần chứng minh đầy đủ ba yếu tố: thứ nhất, doanh nghiệp có hành vi xả thải gây ô nhiễm trái quy định pháp luật về môi trường; thứ hai, có thiệt hại thực tế xảy ra là cá nuôi chết hàng loạt; thứ ba, có quan hệ nhân quả giữa hành vi xả thải và thiệt hại xảy ra. Việc thiếu một trong các yếu tố này có thể khiến yêu cầu bồi thường không được Tòa án chấp nhận.

Các khoản thiệt hại được bồi thường được quy định tại Điều 589 Bộ luật Dân sự năm 2015, gồm: tài sản bị mất hoặc bị hủy hoại, hư hỏng như đàn cá nuôi và trang thiết bị nuôi trồng; chi phí hợp lý để ngăn chặn, hạn chế và khắc phục thiệt hại như chi phí xử lý nước, cải tạo ao; thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút do không thể tiếp tục nuôi trồng trong thời gian khắc phục hậu quả; cùng các chi phí giám định, kiểm định cần thiết khác. Người yêu cầu bồi thường phải chứng minh thiệt hại bằng chứng cứ hợp pháp và xác định mức thiệt hại một cách cụ thể, hợp lý.

Đối với trách nhiệm do nguồn nguy hiểm cao độ, Điều 601 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định chủ sở hữu, người chiếm hữu, sử dụng nguồn nguy hiểm cao độ phải bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra kể cả khi không có lỗi, trừ trường hợp thiệt hại xảy ra do lỗi cố ý của người bị thiệt hại hoặc do sự kiện bất khả kháng, tình thế cấp thiết theo quy định của pháp luật. Quy định này đặt ra nghĩa vụ bồi thường nặng nề hơn cho chủ thể vận hành các nguồn gây nguy hiểm như hệ thống xả thải, kho chứa hóa chất, đòi hỏi doanh nghiệp phải chủ động kiểm soát rủi ro ngay từ đầu.

Vụ việc có ý nghĩa cảnh báo quan trọng đối với doanh nghiệp: hoạt động xả thải không tuân thủ quy định về bảo vệ môi trường có thể dẫn đến rủi ro pháp lý lớn, phát sinh nghĩa vụ bồi thường hàng tỷ đồng và ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín, hoạt động sản xuất kinh doanh. Doanh nghiệp cần đầu tư hệ thống xử lý nước thải đạt chuẩn, thường xuyên theo dõi chất lượng nguồn nước và xây dựng cơ chế phối hợp, bồi thường kịp thời khi xảy ra sự cố để giảm thiểu rủi ro tranh chấp kéo dài.

Quy trình thực hiện

1. Xác định thiệt hại và nguyên nhân: đánh giá cụ thể giá trị thiệt hại đối với đàn cá, ao nuôi và thu nhập bị mất; xác định nguồn gây ô nhiễm, thời điểm xả thải và phạm vi ảnh hưởng.
2. Thu thập chứng cứ: kết quả giám định, kiểm định chất lượng nước trước và sau sự cố, biên bản xác nhận thiệt hại của chính quyền địa phương, hóa đơn chứng từ về giống, thức ăn và chi phí khắc phục.
3. Xác định bị đơn và Tòa án có thẩm quyền: xác định chính xác doanh nghiệp gây ô nhiễm; Tòa án nơi bị đơn có trụ sở hoặc nơi xảy ra thiệt hại có thẩm quyền giải quyết theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự.
4. Chuẩn bị đơn khởi kiện và hồ sơ: soạn đơn khởi kiện nêu rõ yêu cầu bồi thường, kèm theo toàn bộ chứng cứ, giấy tờ chứng minh quyền và lợi ích hợp pháp của người khởi kiện.
5. Nộp đơn khởi kiện tại Tòa án: nộp đơn và hồ sơ tại Tòa án có thẩm quyền; Tòa án xem xét thụ lý, yêu cầu nộp tạm ứng án phí theo quy định nếu vụ án đủ điều kiện giải quyết.
6. Tham gia tố tụng và thi hành bản án: tham gia phiên họp kiểm tra việc giao nộp chứng cứ, phiên hòa giải, phiên tòa xét xử; sau khi bản án có hiệu lực pháp luật, yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự thực hiện việc thi hành.

Lưu ý quan trọng

Người khởi kiện phải có chứng cứ chứng minh cả thiệt hại thực tế và nguyên nhân gây thiệt hại, đặc biệt là mối quan hệ nhân quả giữa hành vi xả thải của doanh nghiệp và việc cá chết hàng loạt; nếu không chứng minh được, yêu cầu bồi thường có thể bị bác bỏ.

Thiệt hại phải được chứng minh bằng giám định, kiểm định của cơ quan chuyên môn và chứng từ chi phí hợp lệ; cần xác định mức thiệt hại cụ thể, tránh yêu cầu bồi thường chung chung vì Tòa án chỉ chấp nhận những khoản thiệt hại có căn cứ.

Doanh nghiệp cần tuân thủ nghiêm các quy định về bảo vệ môi trường, vận hành hệ thống xử lý nước thải đạt chuẩn, lưu trữ hồ sơ giám sát môi trường để có căn cứ bảo vệ quyền lợi khi xảy ra tranh chấp.

Bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng được thực hiện theo nguyên tắc bồi thường toàn bộ và kịp thời; mức bồi thường phải tương xứng với thiệt hại thực tế đã xảy ra, bao gồm cả khoản thu nhập bị mất hoặc bị giảm sút của người bị thiệt hại.

Các bên nên cân nhắc hòa giải tại cơ sở hoặc hòa giải tại Tòa án trước khi đưa vụ việc ra xét xử, giúp giải quyết tranh chấp nhanh hơn, giảm chi phí tố tụng và giữ được quan hệ hợp tác lâu dài giữa doanh nghiệp với cộng đồng địa phương.

Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn cụ thể cho từng trường hợp, vui lòng liên hệ với Luật An Dân Việt hoặc cơ quan có thẩm quyền.