Căn cứ pháp lý
Chính sách ưu đãi thuế nhập khẩu đối với khẩu trang y tế phục vụ công tác phòng, chống dịch bệnh được xây dựng dựa trên hệ thống văn bản quy phạm pháp luật sau:
- Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu năm 2016, đã được sửa đổi, bổ sung theo Luật sửa đổi, bổ sung năm 2021, là văn bản gốc quy định khung pháp lý chung về các trường hợp miễn, giảm thuế nhập khẩu.
- Nghị định 26/2023/NĐ-CP, văn bản đặt nền tảng cho các ưu đãi thuế nhập khẩu áp dụng riêng cho nhóm trang thiết bị, vật tư y tế phục vụ phòng, chống dịch.
- Luật Phòng, chống bệnh truyền nhiễm năm 2007, cùng nội dung sửa đổi theo Nghị quyết 345-QĐ/TW và các văn bản có liên quan, là cơ sở xác định thế nào là tình trạng dịch bệnh và trách nhiệm huy động nguồn lực phòng dịch.
- Nghị định 24/2024/NĐ-CP, văn bản hướng dẫn cụ thể việc triển khai miễn, giảm thuế nhập khẩu đối với thiết bị y tế trong tình huống khẩn cấp về dịch bệnh.
- Thông tư 07/2024/TT-BTC, văn bản của Bộ Tài chính quy định chi tiết danh mục hàng hóa thuộc diện được miễn thuế nhập khẩu trong giai đoạn dịch bệnh.
Các văn bản trên tạo thành một hệ thống thống nhất: luật quy định nguyên tắc chung, nghị định cụ thể hóa chính sách ưu đãi cho lĩnh vực y tế phòng dịch, còn thông tư hướng dẫn thi hành ở cấp độ tác nghiệp cho cơ quan hải quan và doanh nghiệp.
Minh họa: Doanh nghiệp & hộ kinh doanh — Ảnh: PunkToad from oakland, us · CC BY 2.0
Nội dung chính sách miễn thuế nhập khẩu
Căn cứ Nghị định 26/2023/NĐ-CP và hướng dẫn tại Thông tư 07/2024/TT-BTC, khẩu trang y tế thuộc nhóm hàng hóa được miễn hoàn toàn thuế nhập khẩu trong suốt thời gian dịch bệnh còn được công bố là đang diễn ra. Chính sách này được thiết kế để hàng hóa y tế thiết yếu có thể lưu thông nhanh, giảm gánh nặng chi phí cho các đơn vị tham gia công tác phòng, chống dịch, thay vì phải chịu mức thuế nhập khẩu tiêu chuẩn như trong điều kiện bình thường.
Diện được miễn thuế không chỉ dừng ở khẩu trang y tế thông thường mà còn mở rộng sang các sản phẩm bảo hộ, vô trùng có chức năng tương tự, cụ thể gồm: khẩu trang lọc bụi mịn dùng trong y tế (như dòng N95, KF94), khẩu trang có tính năng kháng khuẩn cao, găng tay y tế dùng một lần, các loại tấm che mặt y tế và những vật tư vô trùng khác có công dụng chính là phục vụ công tác phòng dịch. Mức ưu đãi áp dụng là miễn 100% số thuế nhập khẩu phải nộp theo biểu thuế tiêu chuẩn, chứ không phải giảm một phần.
Về mặt thời hạn, chính sách miễn thuế chỉ tồn tại song song với tình trạng khẩn cấp y tế công cộng. Khi cơ quan nhà nước có thẩm quyền chính thức công bố dịch bệnh đã kết thúc, hoặc khi có một quyết định mới thay thế cho cơ chế ưu đãi hiện hành, hiệu lực miễn thuế sẽ tự động chấm dứt. Vì vậy, doanh nghiệp không nên coi đây là một ưu đãi thuế cố định lâu dài, mà cần bám sát các thông báo chính thức từ Bộ Y tế và Bộ Tài chính để nắm được thời điểm chính sách ngừng áp dụng.
So với một số nhóm hàng hóa thiết yếu khác trong giai đoạn dịch bệnh, như lương thực, thực phẩm chỉ được giảm 50% thuế nhập khẩu, thì khẩu trang y tế được hưởng mức ưu đãi cao hơn hẳn — miễn toàn bộ — do tính chất gắn trực tiếp với hoạt động phòng, chống dịch. Ngược lại, các mặt hàng không phục vụ trực tiếp mục tiêu y tế, chẳng hạn máy tính hay thiết bị điện tử dân dụng, không nằm trong phạm vi được hưởng ưu đãi thuế của đợt dịch này.
Điều kiện và phạm vi áp dụng
Không phải mọi trường hợp nhập khẩu khẩu trang y tế đều đương nhiên được miễn thuế; hàng hóa và mục đích sử dụng phải đáp ứng đồng thời các điều kiện sau:
- Hàng hóa nhập khẩu phải thực sự là sản phẩm, vật tư y tế, có công dụng chính phục vụ công tác phòng, chống dịch bệnh, chứ không phải hàng tiêu dùng phổ thông mang danh nghĩa y tế.
- Mục đích sử dụng phải gắn với hoạt động phòng dịch cụ thể — ví dụ phục vụ tại khu vực cấp cứu, cơ sở y tế, hoặc địa điểm cung cấp dịch vụ y tế đã được cơ quan có thẩm quyền xác định.
- Doanh nghiệp thực hiện nhập khẩu phải có giấy phép kinh doanh hợp lệ, đủ tư cách pháp nhân để đứng tên trên hồ sơ nhập khẩu và hồ sơ xin miễn thuế.
Nếu thiếu bất kỳ điều kiện nào trong số này, lô hàng sẽ không được xét miễn thuế và phải nộp thuế nhập khẩu theo biểu thuế thông thường.
Quy trình thực hiện tại cơ quan hải quan
Để được hưởng ưu đãi, doanh nghiệp cần thực hiện tuần tự các bước sau:
- Rà soát danh mục và mã hàng hóa: Đối chiếu hàng hóa dự kiến nhập khẩu với danh mục được miễn thuế nêu tại Thông tư 07/2024/TT-BTC, đồng thời xác định đúng mã số HS tương ứng của sản phẩm.
- Chuẩn bị hồ sơ chứng minh: Tập hợp các giấy tờ thể hiện tính chất y tế của hàng hóa, như giấy chứng nhận đăng ký lưu hành, chứng nhận tiêu chuẩn chất lượng (ISO hoặc tương đương), chứng nhận an toàn y tế, cùng bộ hồ sơ nhập khẩu gốc.
- Khai báo và nộp hồ sơ miễn thuế: Khi làm thủ tục khai báo hải quan điện tử, doanh nghiệp đính kèm hồ sơ đề nghị miễn thuế cùng các chứng từ nêu trên.
- Cơ quan hải quan xét duyệt: Sau khi kiểm tra tính đầy đủ, hợp lệ của hồ sơ, cơ quan hải quan xác nhận hàng hóa đủ điều kiện miễn thuế, qua đó rút ngắn thời gian thông quan và không tính thuế nhập khẩu đối với lô hàng.
- Lưu trữ chứng từ: Toàn bộ hồ sơ, chứng từ liên quan đến việc miễn thuế cần được doanh nghiệp lưu giữ tối thiểu 5 năm, phục vụ công tác kiểm tra, đối chiếu sau này khi dịch bệnh kết thúc.
- Chuyển đổi khi chính sách hết hiệu lực: Ngay khi có công bố chính thức về việc kết thúc tình trạng dịch, doanh nghiệp phải chuyển sang quy trình khai báo và nộp thuế nhập khẩu theo đúng biểu thuế hiện hành, không tiếp tục áp dụng cơ chế miễn thuế cũ.
Một số lưu ý dành cho doanh nghiệp
Chính sách miễn thuế nhập khẩu khẩu trang y tế chỉ tồn tại trong thời gian tình trạng khẩn cấp về sức khỏe cộng đồng còn hiệu lực; đây là một cơ chế mang tính thời điểm, không phải quy định áp dụng vĩnh viễn. Do đó, doanh nghiệp cần thường xuyên cập nhật các văn bản hướng dẫn mới, bao gồm Thông tư 07/2024/TT-BTC, Nghị định 24/2024/NĐ-CP, cũng như các quyết định chuyên ngành liên quan như Quyết định 45/QD-BYT, để tránh áp dụng sai thời điểm hoặc sai đối tượng.
Về mặt lợi ích, chính sách này giúp doanh nghiệp giảm đáng kể chi phí đầu vào khi nhập khẩu vật tư y tế, qua đó cải thiện khả năng cạnh tranh của sản phẩm trong nước và tạo động lực để các nhà sản xuất nội địa từng bước chuyển hướng sang lĩnh vực sản xuất thiết bị y tế. Đồng thời, doanh nghiệp nhập khẩu cũng được hưởng lợi từ quy trình thông quan rút gọn, giúp hàng hóa đến tay đơn vị sử dụng nhanh hơn trong bối cảnh cấp bách của dịch bệnh.
Ngược lại, nếu doanh nghiệp không đáp ứng đầy đủ các điều kiện miễn thuế nêu trên nhưng vẫn khai báo hưởng ưu đãi, hàng hóa sẽ bị truy thu đủ số thuế nhập khẩu theo quy định, đồng thời doanh nghiệp có thể bị xử phạt hành chính do khai báo hải quan không đúng thực tế. Vì vậy, việc rà soát kỹ điều kiện áp dụng trước khi lập hồ sơ đề nghị miễn thuế là bước không thể bỏ qua trong toàn bộ quy trình.
Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn cụ thể cho từng trường hợp, vui lòng liên hệ với Luật An Dân Việt hoặc cơ quan có thẩm quyền.
