Các căn cứ pháp lý liên quan
Vấn đề khấu trừ chi phí khi xác định nghĩa vụ thuế của hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh hiện được điều chỉnh bởi nhiều văn bản quy phạm pháp luật khác nhau. Trước hết là Luật Quản lý thuế số 38/2019/QH14, được Quốc hội thông qua ngày 13/6/2019, đặt ra các nguyên tắc quản lý thuế cùng quyền, nghĩa vụ của người nộp thuế, trong đó bao gồm những nội dung liên quan đến kê khai, khấu trừ và hoàn thuế dành cho nhóm hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh.
Bên cạnh đó, Luật Thuế giá trị gia tăng số 13/2008/QH12 — đã được sửa đổi, bổ sung vào các năm 2013 và 2016 — quy định khung pháp lý về thuế GTGT áp dụng cho hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng hóa và cung ứng dịch vụ của hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh. Song song đó, Luật Thuế thu nhập cá nhân số 04/2007/QH12 (sửa đổi, bổ sung năm 2012 và năm 2014) là cơ sở điều chỉnh nghĩa vụ thuế thu nhập cá nhân phát sinh từ hoạt động kinh doanh của cá nhân và hộ kinh doanh.
Ở cấp độ văn bản hướng dẫn thi hành, Thông tư số 40/2021/TT-BTC do Bộ Tài chính ban hành ngày 01/6/2021 cụ thể hóa cách tính thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập cá nhân cũng như công tác quản lý thuế áp dụng riêng cho hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh. Ngoài ra, Nghị định số 139/2016/NĐ-CP của Chính phủ, ban hành ngày 01/10/2016, quy định về lệ phí môn bài đối với nhóm chủ thể này, cũng là một phần trong hệ thống nghĩa vụ thuế mà hộ kinh doanh phải tuân thủ.
Minh họa: Doanh nghiệp & hộ kinh doanh — Ảnh: Taiwai Yun · CC BY 2.0
Thực trạng khấu trừ chi phí đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh
Pháp luật hiện hành cho phép hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh lựa chọn một trong hai phương thức nộp thuế: nộp theo hình thức khoán hoặc kê khai dựa trên doanh thu thực tế phát sinh. Đối với phương thức khoán, cơ quan thuế ấn định số thuế phải nộp căn cứ vào mức doanh thu khoán cùng tỷ lệ phần trăm thuế tương ứng với từng lĩnh vực, ngành nghề kinh doanh, mà không tính đến các khoản chi phí thực tế mà hộ kinh doanh đã bỏ ra.
Trong khi đó, ở phương thức kê khai, hộ kinh doanh phải tự kê khai doanh thu và chi phí phát sinh để xác định phần thu nhập chịu thuế. Tuy nhiên, phạm vi các khoản chi phí được ghi nhận, hạch toán vẫn còn bị bó hẹp. Trên thực tế, chi phí lãi vay — khoản chi phổ biến khi hộ kinh doanh sử dụng vốn tín dụng ngân hàng để phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh — phần lớn chưa được tính trừ khi xác định thu nhập chịu thuế, tình trạng này càng rõ nét hơn ở nhóm nộp thuế theo phương pháp khoán.
Sự chênh lệch nêu trên tạo ra khoảng cách đáng kể so với khu vực doanh nghiệp, vốn được ghi nhận chi phí lãi vay hợp lý khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp. Điều này phần nào lý giải vì sao nhiều ý kiến cho rằng cần có cơ chế điều chỉnh phù hợp hơn cho khu vực hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh.
Đề xuất khấu trừ chi phí lãi vay và các điều kiện dự kiến áp dụng
Xuất phát từ thực trạng nêu trên, đã xuất hiện đề xuất theo hướng cho phép hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh được tính trừ chi phí lãi vay phát sinh từ các khoản vay tại ngân hàng, tổ chức tín dụng khi khoản vay đó phục vụ trực tiếp cho hoạt động sản xuất, kinh doanh. Định hướng của đề xuất này nhằm giảm bớt áp lực tài chính cho khu vực hộ kinh doanh, khuyến khích họ tiếp cận các kênh vốn vay chính thức thay vì phụ thuộc vào nguồn vốn phi chính thức, đồng thời thu hẹp khoảng cách về chính sách thuế giữa doanh nghiệp và hộ kinh doanh trong việc ghi nhận chi phí hợp lý.
Theo nội dung được đề cập, để được khấu trừ chi phí lãi vay, hộ kinh doanh dự kiến cần đáp ứng đồng thời một số điều kiện: khoản vay phải phát sinh tại ngân hàng hoặc tổ chức tín dụng được phép hoạt động hợp pháp; nguồn vốn vay phải được sử dụng đúng mục đích sản xuất, kinh doanh của hộ; hộ kinh doanh phải lưu giữ đầy đủ hồ sơ, chứng từ chứng minh gồm hợp đồng vay vốn, sao kê ngân hàng và các chứng từ thanh toán lãi vay hợp lệ; cùng với đó, hộ kinh doanh phải tuân thủ đầy đủ nghĩa vụ kê khai, nộp thuế theo quy định pháp luật hiện hành.
Nếu chính sách này được chính thức thông qua, tác động dự kiến mang lại là giảm áp lực chi phí tài chính thực tế cho hộ kinh doanh, tạo động lực để họ tiếp cận nhiều hơn với nguồn vốn tín dụng chính thống, đồng thời thúc đẩy quá trình chuyển đổi từ hoạt động kinh doanh mang tính phi chính thức sang mô hình hạch toán, kê khai minh bạch. Về lâu dài, điều này có thể góp phần mở rộng cơ sở thu thuế và nâng cao hiệu quả công tác quản lý thuế đối với khu vực hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh.
Cần nhấn mạnh rằng đây hiện vẫn đang ở giai đoạn đề xuất, chưa trở thành quy định pháp luật chính thức có hiệu lực thi hành. Việc chuyển đề xuất này thành chính sách cụ thể còn phải trải qua quá trình xem xét, thẩm định và ban hành theo đúng trình tự, thủ tục lập pháp, lập quy của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
Các bước hộ kinh doanh nên chuẩn bị
Trong bối cảnh chính sách còn đang trong giai đoạn xây dựng, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh có thể chủ động thực hiện một số bước chuẩn bị sau:
Thứ nhất, thường xuyên cập nhật tiến trình xây dựng, ban hành các văn bản liên quan đến việc khấu trừ chi phí lãi vay thông qua các kênh thông tin chính thức của Quốc hội, Chính phủ và Bộ Tài chính.
Thứ hai, rà soát lại hình thức nộp thuế hiện tại của mình — khoán hay kê khai theo doanh thu thực tế — để có sự chuẩn bị phù hợp, sẵn sàng áp dụng ngay khi quy định mới chính thức có hiệu lực.
Thứ ba, chủ động lưu trữ đầy đủ, có hệ thống các chứng từ liên quan đến khoản vay và lãi vay, bao gồm hợp đồng tín dụng, giấy nhận nợ, bảng kê tính lãi, sao kê tài khoản cùng các chứng từ thể hiện việc thanh toán lãi cho ngân hàng, tổ chức tín dụng.
Thứ tư, khi văn bản quy phạm pháp luật chính thức được ban hành, thực hiện kê khai chi phí lãi vay theo đúng hướng dẫn của cơ quan thuế và các quy định thi hành liên quan.
Thứ năm, chuẩn bị và nộp hồ sơ khai thuế kèm theo các chứng từ chứng minh chi phí lãi vay tại cơ quan thuế trực tiếp quản lý hộ kinh doanh, tuân thủ đúng mẫu biểu và thời hạn theo quy định.
Thứ sáu, theo dõi sát quá trình xử lý hồ sơ tại cơ quan thuế, chủ động giải trình hoặc bổ sung chứng từ khi có yêu cầu, đồng thời lưu giữ văn bản xác nhận kết quả xử lý để làm căn cứ về sau.
Những điểm cần lưu ý
Hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh cần ý thức rõ rằng việc khấu trừ chi phí lãi vay hiện mới chỉ là một đề xuất chính sách, chưa phải là quy định pháp luật đang có hiệu lực thi hành. Do đó, không nên tự ý áp dụng việc khấu trừ chi phí lãi vay khi chưa có văn bản quy phạm pháp luật chính thức hướng dẫn cụ thể.
Song song đó, việc ghi chép và lưu giữ đầy đủ các chứng từ vay vốn hợp pháp — bao gồm hợp đồng tín dụng, giấy nhận nợ, chứng từ thanh toán lãi vay và sao kê từ ngân hàng, tổ chức tín dụng — vẫn là việc nên được duy trì thường xuyên, để sẵn sàng làm căn cứ đối chiếu khi cơ quan thuế có yêu cầu, cũng như để chuẩn bị cho việc áp dụng chính sách khấu trừ nếu được thông qua trong tương lai.
Nguồn vốn vay cần được sử dụng đúng mục đích phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh đã đăng ký. Việc sử dụng sai mục đích không chỉ có thể ảnh hưởng đến quyền được khấu trừ chi phí sau này mà còn tiềm ẩn nguy cơ vi phạm các điều khoản đã cam kết trong hợp đồng tín dụng với ngân hàng, tổ chức tín dụng.
Ngoài ra, hộ kinh doanh có trách nhiệm kê khai trung thực, đầy đủ doanh thu và chi phí phát sinh theo đúng quy định pháp luật. Mọi hành vi kê khai gian dối, gian lận nhằm trốn tránh nghĩa vụ thuế đều có thể bị xử lý theo các chế tài được quy định tại Luật Quản lý thuế cùng các văn bản pháp luật có liên quan.
Cuối cùng, do chính sách thuế đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh có thể được điều chỉnh, bổ sung theo thời gian, việc thường xuyên cập nhật các văn bản pháp luật mới nhất là cần thiết, nhằm tránh áp dụng nhầm những quy định đã hết hiệu lực hoặc dựa vào các nguồn thông tin chưa được kiểm chứng chính thức.
Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn cụ thể cho từng trường hợp, vui lòng liên hệ với Luật An Dân Việt hoặc cơ quan có thẩm quyền.
