Cơ sở pháp lý
Nội dung bài viết phản ánh kết quả nghiên cứu, khảo sát và khuyến nghị được đưa ra tại hội thảo về vai trò của doanh nghiệp trong phòng chống tham nhũng, do Thanh tra Chính phủ, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cùng Đại sứ quán Anh tại Hà Nội tổ chức. Căn cứ thực tiễn nêu trong hội thảo, doanh nghiệp có thể đối chiếu các quy định hiện hành về phòng, chống tham nhũng, liêm chính công vụ và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân trong việc không đưa, nhận hối lộ tại văn bản quy phạm pháp luật được công bố trên vanban.chinhphu.vn.
- Báo cáo của ông Soren Davidsen: 63% doanh nghiệp phải trả các khoản phí không chính thức nhằm tạo ra cơ chế ngầm để được giải quyết công việc nhanh chóng; 63% doanh nghiệp cho biết công chức cố tình kéo dài thời gian xử lý để gây khó dễ; 79% công chức đổ lỗi cho lương thấp là động cơ để tham nhũng; đặc biệt, 75% doanh nghiệp hối lộ dù không bị gợi ý.
- Khảo sát của Thanh tra Chính phủ và Ngân hàng Thế giới (WB): khảo sát tham nhũng từ góc nhìn của người dân, doanh nghiệp và cán bộ, công chức, viên chức cho thấy từ năm 2005 đến năm 2012 tình trạng tham nhũng của công chức không được cải thiện mà ngày càng tệ hơn.
- Khuyến nghị của chuyên gia OECD: ông Helge Schroder (Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế) cho rằng doanh nghiệp cần chủ động phòng chống tham nhũng vì tham nhũng làm tăng chi phí kinh doanh, hủy hoại lòng tin và tác động xấu đến cạnh tranh của đất nước.
- Cơ sở thực hiện của doanh nghiệp: xây dựng chính sách liêm chính trong kinh doanh theo thông lệ của doanh nghiệp các nước tiên tiến, xác định doanh nghiệp là nút thắt để gỡ vòng luẩn quẩn “công chức gây khó dễ — doanh nghiệp đưa hối lộ”.
Nội dung chi tiết
Phát biểu tại hội thảo về vai trò của doanh nghiệp trong phòng chống tham nhũng do Thanh tra Chính phủ, VCCI và Đại sứ quán Anh tại Hà Nội tổ chức, ông Soren Davidsen mô tả vòng luẩn quẩn của tham nhũng: công chức nhà nước gây khó dễ khiến doanh nghiệp và người dân có động cơ đưa hối lộ, sau đó khó khăn được giải quyết khiến công chức có động cơ tiếp tục chu trình gây khó dễ.
Minh họa: Doanh nghiệp & hộ kinh doanh — Ảnh: The White House from Washington, DC · Public domain
Báo cáo của ông Davidsen cho hay 63% doanh nghiệp phải trả các khoản phí không chính thức nhằm tạo ra cơ chế ngầm để được giải quyết công việc nhanh chóng; 63% doanh nghiệp nói công chức cố tình kéo dài thời gian xử lý để gây khó dễ; 79% công chức đổ lỗi cho lương thấp là động cơ để tham nhũng… Đặc biệt, 75% doanh nghiệp hối lộ dù không bị gợi ý.
Dẫn số liệu từ khảo sát tham nhũng từ góc nhìn của người dân, doanh nghiệp và cán bộ, công chức, viên chức do Thanh tra Chính phủ và WB công bố, ông Davidsen kết luận từ năm 2005 đến năm 2012, tình trạng tham nhũng của công chức không được cải thiện mà ngày càng tệ hại hơn.
Cụ thể, nếu như năm 2005, 56% doanh nghiệp cho biết có hiện tượng kéo dài thời gian giải quyết công việc, thì năm 2012 tăng lên tới 67%; đối với chuyện giải thích không rõ để cố tình bắt lỗi doanh nghiệp, năm 2005 khoảng 45% thì năm 2012 tăng lên 66%; bám vào các quy định không chặt chẽ để bắt bí doanh nghiệp thì năm 2005 khoảng 39%, năm 2012 tăng lên 54%; đưa thông tin hù dọa gây sức ép tăng từ 16% lên 23% vào năm 2012…
Tuy nhiên, ông Helge Schroder, chuyên gia của Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD), cho rằng doanh nghiệp hãy chủ động trong phòng chống tham nhũng vì tham nhũng làm tăng chi phí kinh doanh, hủy hoại lòng tin và tác động xấu đến cạnh tranh của đất nước.
Ông cũng cho rằng doanh nghiệp thường được xem là bên “cung” của tham nhũng nên nút thắt để gỡ ra khỏi vòng luẩn quẩn cũng chính từ doanh nghiệp. Do đó, doanh nghiệp cần xây dựng một chính sách liêm chính trong kinh doanh như doanh nghiệp của các nước tiên tiến trên thế giới đang làm.
N.Trần Tâm — Theo Thanh Niên. Tra cứu văn bản quy phạm pháp luật liên quan tại vanban.chinhphu.vn.
Quy trình thực hiện
Để chủ động phòng chống tham nhũng theo khuyến nghị tại hội thảo, doanh nghiệp có thể triển khai các bước sau:
- Rà soát các khoản phí, chi phí “không chính thức” và tình trạng kéo dài thời gian xử lý thủ tục hiện tại của doanh nghiệp để nhận diện điểm rủi ro (tương tự nhóm 63% doanh nghiệp nêu trong báo cáo).
- Ban hành chính sách liêm chính trong kinh doanh, trong đó khẳng định rõ quan điểm không đưa, nhận hối lộ và không thực hiện “cơ chế ngầm” để được giải quyết công việc nhanh chóng.
- Quy định quy trình tiếp công dân, tiếp nhận hồ sơ và ghi nhận khiếu nại khi bị gây khó dễ, kéo dài thời gian xử lý hoặc bị yêu cầu chi trả khoản phí không chính thức.
- Tổ chức đào tạo, phổ biến cho người lao động về rủi ro hối lộ “tự nguyện” — 75% doanh nghiệp hối lộ dù không bị gợi ý cho thấy hành vi này có thể xuất phát từ thói quen chứ không chỉ từ ép buộc.
- Thiết lập cơ chế giám sát, kiểm tra nội bộ và xử lý vi phạm đối với cá nhân có hành vi đưa hoặc môi giới hối lộ.
- Đối chiếu văn bản pháp luật hiện hành về phòng, chống tham nhũng, liêm chính công vụ tại vanban.chinhphu.vn trước khi áp dụng cho trường hợp cụ thể.
- Lưu giữ hồ sơ, chứng từ và biên bản làm việc với cơ quan nhà nước để phục vụ việc giải trình khi có yêu cầu.
Lưu ý quan trọng
Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn cụ thể cho từng trường hợp, vui lòng liên hệ với Luật An Dân Việt hoặc cơ quan có thẩm quyền.
- Các con số (63%, 79%, 75%, 67%, 66%, 54%, 23%) là kết quả khảo sát công bố tại thời điểm hội thảo, phản ánh thực trạng giai đoạn 2005–2012; chỉ số này thay đổi theo từng kỳ khảo sát nên cần đối chiếu nguồn gốc trước khi trích dẫn.
- Bài viết là tường thuật hội thảo và khuyến nghị chuyên môn, không phải văn bản quy phạm pháp luật; khi cần áp dụng, phải đối chiếu văn bản gốc tại vanban.chinhphu.vn.
- Không có quy định nào cho phép đưa hối lộ “không bị gợi ý” để được giải quyết công việc nhanh hơn; việc chi trả phí không chính thức có thể bị xử lý theo pháp luật về phòng, chống tham nhũng.
- Trường hợp bị gây khó dễ, kéo dài thời gian xử lý, doanh nghiệp nên yêu cầu cơ quan nhà nước trả lời bằng văn bản và lưu bằng chứng để bảo vệ quyền lợi hợp pháp.
- Nội dung tổng hợp tham khảo, không thay thế ý kiến tư vấn pháp lý cho vụ việc cụ thể.
