Căn cứ pháp lý áp dụng
Việc xác định nhóm tham gia bảo hiểm y tế (BHYT) đối với người giữ chức danh giám đốc nhưng không nhận lương được soi chiếu theo các quy định sau: điểm b khoản 1 Điều 12 Văn bản hợp nhất số 40/VBHN-VPQH năm 2026 quy định về nhóm do người sử dụng lao động và người lao động cùng đóng, cùng đóng hoặc một bên đóng, trong đó liệt kê người quản lý doanh nghiệp, kiểm soát viên, người đại diện phần vốn nhà nước, người đại diện phần vốn của doanh nghiệp, cùng thành viên Hội đồng quản trị, Tổng giám đốc, Giám đốc, thành viên Ban kiểm soát hoặc kiểm soát viên và các chức danh quản lý khác do hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã bầu ra nhưng không hưởng tiền lương; khoản 5 Điều 12 của cùng văn bản này quy định nhóm tự đóng BHYT, gồm người thuộc hộ gia đình tham gia theo hình thức hộ gia đình, người sinh sống, làm việc hoặc được nuôi dưỡng, chăm sóc tại các tổ chức, cơ sở từ thiện, tôn giáo, người lao động trong thời gian nghỉ không hưởng lương hoặc tạm hoãn hợp đồng lao động, và người không thuộc ba nhóm nêu trên; điểm b khoản 1 Điều 13 Văn bản hợp nhất 40/VBHN-VPQH năm 2026 ấn định mức đóng hằng tháng của nhóm tại điểm b khoản 1 Điều 12 tối đa bằng 6% tiền lương tháng làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc, do chính đối tượng chi trả; Nghị định 188/2025/NĐ-CP cụ thể hoá mức đóng BHYT của nhóm này là 4,5% tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc, cũng do đối tượng tự chi trả; điểm n khoản 1 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 xác định người quản lý doanh nghiệp, bao gồm cả giám đốc, dù không hưởng lương vẫn thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc; Điều 14 Văn bản hợp nhất 40/VBHN-VPQH năm 2026 quy định cách xác định tiền lương, tiền công, tiền trợ cấp làm căn cứ đóng BHYT; và Điều 23 của văn bản này liệt kê các trường hợp không được hưởng quyền lợi BHYT.
Minh họa: Doanh nghiệp & hộ kinh doanh — Ảnh: Prime Minister's Office · GODL-India
Giám đốc không lương thuộc nhóm tham gia bảo hiểm y tế nào
Theo điểm b khoản 1 Điều 12 nêu trên, một cá nhân tự thành lập công ty rồi đảm nhiệm vị trí giám đốc mà không nhận lương vẫn được xếp vào nhóm đối tượng tham gia BHYT do doanh nghiệp và cá nhân cùng đóng hoặc một bên đóng, chứ không đương nhiên bị loại khỏi hệ thống BHYT chỉ vì không có thu nhập từ lương. Đây là điểm đáng lưu ý, bởi không ít người mặc định rằng không hưởng lương thì cũng không thuộc diện tham gia BHYT gắn với BHXH bắt buộc.
Tuy nhiên, mức đóng của nhóm này lại phụ thuộc trực tiếp vào việc có phát sinh "tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc" hay không. Trên thực tế, người giữ chức danh giám đốc mà không nhận lương thì không có khoản tiền lương tháng để tính BHXH bắt buộc, nên cũng không có cơ sở để tính mức đóng BHYT theo tỷ lệ phần trăm quy định tại điểm b khoản 1 Điều 13. Do thiếu căn cứ tính toán cụ thể, nhóm giám đốc không lương thường phải chuyển sang hình thức tham gia BHYT khác để bảo đảm quyền lợi được duy trì liên tục.
Mức đóng theo quy định và hình thức tham gia thay thế
Về nguyên tắc, điểm b khoản 1 Điều 13 Văn bản hợp nhất 40/VBHN-VPQH năm 2026 cho phép mức đóng BHYT hằng tháng của nhóm nêu tại điểm b khoản 1 Điều 12 lên tới tối đa 6% tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc. Cụ thể hoá khung này, Nghị định 188/2025/NĐ-CP ấn định mức đóng thực tế là 4,5% tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc, do chính người tham gia chi trả.
Vấn đề đặt ra là khi giám đốc không hưởng lương, đồng nghĩa không có khoản "tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc" theo cách xác định tại Điều 14 Văn bản hợp nhất 40/VBHN-VPQH năm 2026 để nhân với tỷ lệ 4,5% nêu trên. Vì vậy, dù về mặt phân loại đối tượng, giám đốc không lương thuộc nhóm điểm b khoản 1 Điều 12, nhưng trên thực tế cá nhân này nên chủ động chuyển sang tham gia BHYT theo diện hộ gia đình hoặc theo hình thức tự đóng quy định tại khoản 5 Điều 12 — nhóm dành cho người không có căn cứ tiền lương rõ ràng để đóng qua doanh nghiệp. Việc lựa chọn này giúp cá nhân duy trì được thẻ BHYT liên tục, tránh gián đoạn quyền lợi khám, chữa bệnh.
Trình tự, thủ tục tham gia bảo hiểm y tế hộ gia đình hoặc tự đóng
Để chuyển sang tham gia BHYT theo hộ gia đình hoặc tự đóng, cá nhân giữ chức danh giám đốc không lương có thể thực hiện theo các bước sau:
- Xác định hình thức phù hợp: tham gia BHYT theo hộ gia đình (nếu đã có tên trong sổ hộ khẩu hoặc sổ tạm trú và muốn tham gia cùng các thành viên khác) hoặc đăng ký tự đóng BHYT theo diện cá nhân.
- Chuẩn bị hồ sơ, gồm giấy tờ tuỳ thân để chứng minh nhân thân, cùng các giấy tờ liên quan đến việc đã hoặc chưa từng tham gia BHYT trước đó (nếu có) để cơ quan tiếp nhận đối chiếu, tránh trùng thẻ.
- Nộp hồ sơ đăng ký tại cơ quan bảo hiểm xã hội nơi cư trú hoặc tại đơn vị, đại lý thu BHYT được uỷ quyền tiếp nhận theo quy định.
- Thực hiện đóng tiền BHYT theo mức và phương thức do cơ quan bảo hiểm xã hội hướng dẫn, tương ứng với hình thức đã đăng ký.
Một số lưu ý khi thực hiện
Việc lựa chọn tham gia BHYT theo hộ gia đình hay theo hình thức tự đóng có thể ảnh hưởng đến quyền lợi hưởng BHYT về sau, do đó cá nhân nên cân nhắc kỹ hình thức phù hợp với hoàn cảnh thực tế của mình trước khi đăng ký. Bên cạnh đó, để quyền lợi không bị gián đoạn, cần duy trì việc tham gia BHYT liên tục, tránh để thẻ hết hạn mà chưa kịp gia hạn kịp thời.
Cá nhân cũng cần chuẩn bị đầy đủ giấy tờ chứng minh nhân thân cùng các tài liệu liên quan trước khi làm thủ tục, để quá trình đăng ký diễn ra thuận lợi. Đồng thời, người tham gia nên tìm hiểu thêm các trường hợp không được hưởng quyền lợi BHYT quy định tại Điều 23 Văn bản hợp nhất 40/VBHN-VPQH năm 2026, nhằm tránh phát sinh vướng mắc khi có nhu cầu khám, chữa bệnh sau này.
Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn cụ thể cho từng trường hợp, vui lòng liên hệ với Luật An Dân Việt hoặc cơ quan có thẩm quyền.
