Cơ sở pháp lý
Vấn đề hoàn trả tiền thuế nộp thừa cho người nộp thuế hiện được điều chỉnh bởi khoản 2 Điều 29 Nghị định 252/2026/NĐ-CP, trên nền tảng nguyên tắc chung đã được xác lập tại điểm b khoản 1 Điều 18 Luật Quản lý thuế. Theo đó, khi số tiền thuế, tiền chậm nộp, tiền phạt mà người nộp thuế đã nộp vào ngân sách nhà nước lớn hơn số phải nộp thực tế, phần chênh lệch này được xử lý theo hai hướng: hoàn trả trực tiếp cho người nộp thuế, hoặc bù trừ với nghĩa vụ thuế phát sinh ở kỳ tính thuế tiếp theo, tùy thuộc vào từng trường hợp cụ thể mà pháp luật quy định.
Minh họa: Doanh nghiệp & hộ kinh doanh — Ảnh: Ministry of Finance of India · GODL-India
Những trường hợp được hoàn trả tiền thuế nộp thừa
Nghị định 252/2026/NĐ-CP liệt kê cụ thể các tình huống mà người nộp thuế hoặc tổ chức chi trả thu nhập có quyền được hoàn lại khoản thuế đã nộp vượt mức, bao gồm:
- Tổ chức, cá nhân chi trả tiền lương, tiền công khi thực hiện quyết toán thuế thu nhập cá nhân thay cho những cá nhân đã ủy quyền quyết toán;
- Tổ chức, cá nhân thuộc diện áp dụng Hiệp định tránh đánh thuế hai lần, cũng như các khoản thuế hoặc khoản thu khác được hoàn theo những điều ước quốc tế khác mà Việt Nam là thành viên;
- Doanh nghiệp, tổ chức trong quá trình giải thể hoặc phá sản;
- Cá nhân có thu nhập từ tiền lương, tiền công tự mình thực hiện quyết toán thuế trực tiếp với cơ quan thuế, không thông qua ủy quyền;
- Hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh có số thuế nộp thừa, được xử lý theo khoản 1, khoản 2 và khoản 3 Điều 12 Nghị định 68/2026/NĐ-CP, nội dung này đã được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 141/2026/NĐ-CP;
- Các khoản thuế, khoản thu khác, tiền chậm nộp, tiền phạt nộp thừa được nêu tại khoản 1 Điều 15 Luật Quản lý thuế, mà không rơi vào các nhóm đã liệt kê tại điểm a, b, c, d và đ khoản 2 Điều 29 Nghị định 252/2026/NĐ-CP.
Như vậy, phạm vi được hoàn thuế khá rộng, bao trùm cả cá nhân nộp thuế thu nhập cá nhân, doanh nghiệp chấm dứt hoạt động, lẫn các chủ thể chịu sự điều chỉnh của điều ước quốc tế mà Việt Nam tham gia.
Trường hợp không hoàn thuế mà thực hiện bù trừ
Không phải mọi khoản nộp thừa đều được hoàn trả bằng tiền. Pháp luật đặt ra một ngưỡng tối thiểu nhằm tránh phát sinh chi phí hành chính không cần thiết đối với những khoản tiền quá nhỏ. Cụ thể:
- Đối với cá nhân có thu nhập từ tiền lương, tiền công: nếu sau khi quyết toán thuế thu nhập cá nhân hằng năm, số tiền nộp thừa thể hiện trên hồ sơ khai quyết toán từ 50.000 đồng trở xuống, cơ quan thuế sẽ không hoàn trả mà tự động bù trừ số nộp thừa này vào số thuế phải nộp của kỳ tính thuế kế tiếp;
- Đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh: nếu tổng số thuế nộp thừa của cả năm, căn cứ theo hồ sơ khai thuế hoặc hồ sơ quyết toán thuế, từ 50.000 đồng trở xuống, cách xử lý cũng tương tự — bù trừ vào nghĩa vụ thuế của kỳ sau thay vì hoàn trả trực tiếp.
Quy định này giúp đơn giản hóa thủ tục hành chính cho cơ quan thuế, đồng thời vẫn bảo đảm quyền lợi của người nộp thuế vì khoản tiền nộp thừa không bị mất đi mà được ghi nhận, chuyển tiếp để trừ vào nghĩa vụ thuế phát sinh ở kỳ sau.
Trình tự, thủ tục đề nghị hoàn thuế
Để được hoàn trả tiền thuế nộp thừa, người nộp thuế thực hiện theo các bước sau:
- Chuẩn bị đầy đủ hồ sơ đề nghị hoàn thuế theo đúng quy định pháp luật hiện hành, bao gồm các giấy tờ, tài liệu chứng minh số tiền thuế đã nộp thừa.
- Nộp hồ sơ đề nghị hoàn thuế tới cơ quan thuế có thẩm quyền quản lý trực tiếp.
- Cơ quan thuế tiếp nhận và tiến hành kiểm tra hồ sơ hoàn thuế; việc kiểm tra này thực hiện theo khoản 1 Điều 30 Nghị định 252/2026/NĐ-CP.
- Sau khi hoàn tất kiểm tra, người nộp thuế nhận kết quả giải quyết hoàn thuế từ cơ quan thuế.
Việc tuân thủ đúng trình tự nêu trên, đặc biệt là khâu chuẩn bị hồ sơ đầy đủ, chính xác ngay từ đầu, sẽ giúp rút ngắn thời gian xử lý và hạn chế tình trạng hồ sơ bị trả lại do thiếu sót.
Ý nghĩa của quy định
Cơ chế hoàn trả tiền thuế nộp thừa, song song với cơ chế bù trừ áp dụng cho các khoản nhỏ, thể hiện nguyên tắc công bằng trong quản lý thuế: nhà nước không giữ lại phần tiền mà người nộp thuế đã nộp vượt quá nghĩa vụ thực tế của mình. Đồng thời, việc phân định rõ ràng giữa nhóm được hoàn thuế trực tiếp và nhóm áp dụng ngưỡng bù trừ giúp cơ quan thuế tập trung nguồn lực xử lý những hồ sơ có giá trị hoàn trả đáng kể, trong khi vẫn bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người nộp thuế đối với mọi khoản chênh lệch phát sinh, dù lớn hay nhỏ. Người nộp thuế, khi thuộc một trong các trường hợp nêu trên, nên chủ động rà soát hồ sơ khai thuế, quyết toán thuế của mình để kịp thời thực hiện quyền được hoàn trả hoặc bù trừ theo đúng quy định.
Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn cụ thể cho từng trường hợp, vui lòng liên hệ với Luật An Dân Việt hoặc cơ quan có thẩm quyền.
