Căn cứ pháp lý
Luật Quản lý thuế 2025 là văn bản quy định về việc xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực quản lý thuế, đồng thời xác định rõ những tình huống người nộp thuế được loại trừ trách nhiệm xử phạt. Nội dung này được thể hiện tập trung tại khoản 2 Điều 44 và Điều 45 của Luật.
Minh họa: Doanh nghiệp & hộ kinh doanh — Ảnh: United States Internal Revenue Service · Public domain
Những trường hợp được loại trừ xử phạt vi phạm hành chính về thuế
Theo khoản 2 Điều 44 Luật Quản lý thuế 2025, người nộp thuế không bị xử phạt vi phạm hành chính về quản lý thuế trong ba nhóm tình huống sau đây.
Thứ nhất, khi người nộp thuế phát hiện tờ khai đã nộp có sai sót, chủ động lập hồ sơ khai bổ sung và hoàn thành nghĩa vụ nộp đủ số tiền thuế còn thiếu, với điều kiện việc này được thực hiện trước khi cơ quan thuế ban hành quyết định thanh tra hoặc kiểm tra thuế đối với người nộp thuế đó. Việc tự nguyện sửa sai trước khi bị phát hiện qua thanh tra, kiểm tra được xem là căn cứ để không áp dụng chế tài xử phạt.
Thứ hai, đối với cá nhân thực hiện quyết toán thuế thu nhập cá nhân, nếu hồ sơ quyết toán bị nộp trễ hạn nhưng qua quyết toán lại phát sinh số thuế nộp thừa cần được hoàn trả, thì hành vi chậm nộp hồ sơ này cũng không bị xử phạt. Quy định này nhằm tránh việc áp chế tài đối với những trường hợp ngân sách nhà nước không bị thất thu, thậm chí còn phải hoàn trả tiền cho người nộp thuế.
Thứ ba, trong lĩnh vực hải quan, nếu người khai hải quan phát hiện sai sót trong tờ khai và chủ động khai bổ sung trước khi cơ quan hải quan ra thông báo kiểm tra hồ sơ hải quan, hoặc thực hiện việc khai bổ sung trong thời hạn 60 ngày kể từ ngày hàng hóa được thông quan, thì cũng thuộc diện không bị xử phạt vi phạm hành chính.
Nhóm hành vi vi phạm hành chính thuộc phạm vi điều chỉnh
Để hiểu rõ ý nghĩa của các trường hợp loại trừ nêu trên, cần đối chiếu với Điều 45 Luật Quản lý thuế 2025 - quy định về các nhóm hành vi bị coi là vi phạm hành chính trong lĩnh vực quản lý thuế, bao gồm:
- Các vi phạm liên quan đến thủ tục thuế, việc lập và sử dụng hóa đơn, chứng từ điện tử theo quy định.
- Hành vi kê khai sai căn cứ tính thuế, hoặc xác định không đúng đối tượng, điều kiện thuộc diện miễn thuế, giảm thuế, hoàn thuế.
- Hành vi trốn thuế, thể hiện qua nhiều dạng như: không thực hiện đăng ký thuế, không ghi chép đầy đủ và trung thực vào sổ kế toán, sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp, hoặc kê khai không đúng thực tế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu.
Như vậy, ba trường hợp được loại trừ xử phạt tại khoản 2 Điều 44 chính là các ngoại lệ áp dụng cho những hành vi vi phạm thuộc nhóm quy định tại Điều 45, khi người vi phạm đáp ứng đủ điều kiện về tính tự giác và thời hạn khắc phục.
Điều kiện và trình tự để được xem xét không xử phạt
Để được hưởng chính sách không xử phạt vi phạm hành chính về quản lý thuế, người nộp thuế cần thực hiện theo trình tự sau.
Bước một, chủ động rà soát, phát hiện sai sót trong hồ sơ khai thuế đã nộp, từ đó lập hồ sơ khai bổ sung theo đúng quy định của cơ quan thuế hoặc cơ quan hải quan.
Bước hai, hoàn tất việc nộp đủ số tiền thuế phát sinh do khai bổ sung, bảo đảm thời điểm thực hiện là trước khi quyết định kiểm tra, thanh tra thuế được công bố, hoặc trước khi cơ quan hải quan thông báo kiểm tra hồ sơ hải quan, tùy theo lĩnh vực áp dụng.
Bước ba, riêng với trường hợp quyết toán thuế thu nhập cá nhân, người nộp thuế cần hoàn thiện đầy đủ hồ sơ quyết toán, xác định chính xác số thuế nộp thừa được hoàn để làm căn cứ chứng minh không phát sinh thiệt hại cho ngân sách nhà nước.
Việc tuân thủ đúng trình tự và thời hạn nêu trên là điều kiện tiên quyết để hồ sơ khai bổ sung được cơ quan có thẩm quyền chấp nhận là căn cứ miễn trừ xử phạt.
Một số lưu ý dành cho người nộp thuế
Tính chủ động trong việc phát hiện và khắc phục sai sót đóng vai trò quyết định đối với việc có được áp dụng chính sách không xử phạt hay không. Nếu sai sót chỉ được phát hiện, khắc phục sau khi cơ quan thuế hoặc cơ quan hải quan đã có quyết định, thông báo kiểm tra, thanh tra, thì trường hợp đó không còn được xem là tự giác và có thể bị xử lý theo các quy định xử phạt tương ứng.
Người nộp thuế cũng cần lưu giữ đầy đủ chứng từ, tài liệu liên quan đến quá trình khai bổ sung và nộp thuế, bao gồm thời điểm nộp hồ sơ và chứng từ nộp tiền thuế, nhằm có căn cứ đối chiếu khi cơ quan quản lý thuế xem xét việc áp dụng hay không áp dụng chế tài xử phạt.
Đối với lĩnh vực hải quan, mốc thời gian 60 ngày kể từ ngày hàng hóa được thông quan là giới hạn quan trọng cần ghi nhớ; quá thời hạn này, việc khai bổ sung có thể không còn thuộc diện được loại trừ xử phạt theo quy định tại khoản 2 Điều 44 Luật Quản lý thuế 2025.
Nhìn chung, các quy định về loại trừ xử phạt vi phạm hành chính trong Luật Quản lý thuế 2025 thể hiện tinh thần khuyến khích người nộp thuế tự giác tuân thủ pháp luật, chủ động khắc phục sai sót trước khi bị cơ quan chức năng phát hiện, qua đó góp phần nâng cao ý thức chấp hành nghĩa vụ thuế trong cộng đồng doanh nghiệp và hộ kinh doanh.
Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn cụ thể cho từng trường hợp, vui lòng liên hệ với Luật An Dân Việt hoặc cơ quan có thẩm quyền.
