Căn cứ pháp lý
Thông tư 89/2026/TT-BTC quy định chi tiết mẫu tờ khai thuế giá trị gia tăng mẫu 01/GTGT. Nghị định 252/2026/NĐ-CP đề ra các nguyên tắc quản lý thuế. Nghị định 144/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số quy định của Nghị định 181/2025/NĐ-CP, liên quan đến việc điều chỉnh và xử lý các vấn đề phát sinh trong khoá tính thuế.
Minh họa: Doanh nghiệp & hộ kinh doanh — Ảnh: OnionBulb · CC BY-SA 4.0
Chỉ tiêu 37 và 38 trên tờ khai GTGT — Chức năng và phạm vi áp dụng
Chỉ tiêu 37 dành để ghi nhận các điều chỉnh giảm phần thuế nhập được phép trừ trong các kỳ trước. Chỉ tiêu 38 phục vụ mục đích ngược lại, là để thể hiện các khoản điều chỉnh tăng thuế nhập vốn có quyền khấu trừ mà doanh nghiệp phát hiện lại được trong kỳ hiện tại.
Quan trọng cần lưu ý rằng hai chỉ tiêu này chỉ liên quan đến phía nhập (hàng mua vào, dịch vụ nhận); chúng không áp dụng cho phía xuất (hàng bán ra, dịch vụ cung cấp).
Các tình huống cụ thể phải kê khai vào chỉ tiêu 37 và 38
Mua hàng hóa hoặc dịch vụ với hình thức trả chậm, trả góp từ 5 triệu đồng trở lên: Khi doanh nghiệp mua hàng với giá từ 5 triệu đồng trở lên nhưng chưa có chứng cứ thanh toán không dùng tiền mặt (như chuyển khoản ngân hàng) cho đến ngày nộp tờ khai, thì phải ghi điều chỉnh giảm thuế GTGT phía nhập vào chỉ tiêu 37 của kỳ phát hiện. Sau khi có được chứng cứ thanh toán bằng phương pháp không tiền mặt, doanh nghiệp được phép kê khai khôi phục (khấu trừ lại) phần thuế đã điều chỉnh giảm này.
Phát hiện lỗi sai trong kê khai thuế của kỳ trước: Nếu trong quá trình kiểm tra hồ sơ, doanh nghiệp phát hiện rằng tờ khai thuế của một kỳ tính trước đó có chứa sai lầm dẫn đến số thuế phải nộp được ghi nhận thấp hơn thực tế, người nộp thuế có thể điều chỉnh bằng cách kê khai vào chỉ tiêu 37 hoặc 38 tại kỳ phát hiện ra sai sót.
Nhận và xử lý hóa đơn điều chỉnh hoặc hóa đơn bổ sung: Khi doanh nghiệp nhận được hóa đơn điều chỉnh (do bên bán cấp lại) hoặc hóa đơn bổ sung trong kỳ tính thuế hiện tại, cần ghi nhận thay đổi này vào chỉ tiêu 37 hoặc 38 của kỳ kê khai.
Chuyển đổi phương pháp tính và khấu trừ thuế: Khi doanh nghiệp thay đổi phương pháp tính thuế từ phương pháp này sang phương pháp khác, phần thuế GTGT phía nhập chưa được phép trừ sẽ được ghi vào chỉ tiêu 37 nhằm điều chỉnh giảm trong kỳ cuối cùng trước khi chuyển đổi.
Trình tự thực hiện kê khai
Trước tiên, doanh nghiệp cần rà soát toàn bộ các chứng từ liên quan: hóa đơn nhập, chứng từ thanh toán, hợp đồng mua bán. Xác định rõ ràng thời điểm thanh toán thực tế và kiểm tra xem chứng cứ thanh toán không dùng tiền mặt đã được cung cấp hay chưa.
Tiếp theo, căn cứ vào tình trạng chứng cứ và kỳ phát hiện, kê khai số liệu điều chỉnh đúng vào chỉ tiêu 37 hoặc 38 trên tờ khai thuế GTGT mẫu 01/GTGT. Đảm bảo rằng việc kê khai này phải hoàn toàn phù hợp với quy định hiện hành, từ đó tránh được yêu cầu nộp bổ sung hồ sơ hoặc xử phạt vi phạm thuế.
Những lưu ý khi thực hiện
Doanh nghiệp phải tuân thủ chặt chẽ thời hạn kê khai tờ khai thuế quy định bởi pháp luật. Chứng cứ thanh toán không dùng tiền mặt phải có ngày thực hiện sớm nhất là trước hoặc đúng ngày kê khai tờ khai, nếu không sẽ bị coi là không có chứng cứ hợp lệ và dẫn đến phải điều chỉnh giảm.
Việc theo dõi các quy định mới nhất từ Nghị định và Thông tư liên quan cũng rất cần thiết để đảm bảo doanh nghiệp luôn tuân thủ đầy đủ các yêu cầu pháp lý. Sai sót trong kê khai có thể tạo ra rủi ro pháp lý không nhỏ, bao gồm các khoản phạt hành chính hoặc tiền chậm nộp nếu được phát hiện sau đó.
Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn cụ thể cho từng trường hợp, vui lòng liên hệ với Luật An Dân Việt hoặc cơ quan có thẩm quyền.
