Cơ sở pháp lý
Hệ thống luật thuế Việt Nam cung cấp khung pháp lý toàn diện cho việc xử lý các khoản hỗ trợ tài chính nhằm phòng, chống dịch bệnh. Cụ thể, việc nhập khẩu thiết bị y tế như máy thở trong các hoạt động tài trợ quốc tế tuân theo các quy định chính sau:
Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu năm 2016 (kèm các sửa đổi, bổ sung liên quan đến chế độ ưu đãi thuế cho các mặt hàng viện trợ y tế) thiết lập nền tảng quản lý thuế nhập khẩu. Luật Thuế giá trị gia tăng năm 2016 quy định rõ các đối tượng được miễn khỏi đánh thuế GTGT và điều kiện áp dụng thuế suất 0% khi hàng hóa được nhập khẩu dưới hình thức viện trợ, tài trợ quốc tế. Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp năm 2008 (sửa đổi, bổ sung năm 2013 và 2014) kèm các hướng dẫn thi hành hiện hành quy định cơ chế giảm trừ thuế, miễn thuế và giảm thuế TNDN cho các doanh nghiệp, tổ chức trực tiếp tham gia hoặc hỗ trợ công tác phòng, chống dịch bệnh truyền nhiễm.
Ở cấp độ chi tiết hoá, Nghị định 26/2023/NĐ-CP hướng dẫn thi hành các quy định của Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu, trong đó đặc biệt quy định chính sách ưu đãi thuế nhập khẩu áp dụng cho các thiết bị, công cụ y tế (bao gồm máy thở) được nhập khẩu dưới hình thức tài trợ hay viện trợ từ các nguồn quốc tế. Nghị định 123/2020/NĐ-CP qui định chi tiết cơ chế thực thi các điều khoản của Luật Thuế giá trị gia tăng, đặc biệt là cách xử lý, tính toán thuế GTGT đối với các lô hàng nhập khẩu theo các hợp đồng tài trợ, viện trợ. Cuối cùng, Nghị định 126/2020/NĐ-CP hướng dẫn chi tiết về thi hành Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, bao hàm các quy định về giảm trừ chi phí cho thuế, cơ chế miễn thuế, giảm thuế, và cách xử lý kế toán, thuế đối với chi phí trực tiếp liên quan đến hoạt động tài trợ, hỗ trợ công tác phòng, chống Covid-19.
Minh họa: Doanh nghiệp & hộ kinh doanh — Ảnh: Rakoon · CC0
Diễn giải chính sách thuế
Máy thở được xếp vào nhóm thiết bị y tế có ưu tiên cao trong công tác phòng, chống dịch bệnh Covid-19 trên toàn quốc. Khi được nhập khẩu dưới hình thức tài trợ hay viện trợ từ các tổ chức quốc tế, các chính phủ nước ngoài hoặc các đối tác nước ngoài, mặt hàng này được phép hưởng các chính sách ưu đãi về mặt thuế suất nhập khẩu theo quy định của Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu năm 2016 cũng như Nghị định 26/2023/NĐ-CP. Mức độ ưu đãi phụ thuộc vào tính chất của nguồn tài trợ, tính hợp pháp của các giấy tờ chứng thực từ phía bên tài trợ.
Xử lý thuế nhập khẩu: Theo quy định chung, Chính phủ đã thống nhất cho phép doanh nghiệp, tổ chức được miễn thuế nhập khẩu hoặc giảm bớt mức thuế suất nhập khẩu đối với các lô máy thở được nhập khẩu theo hợp đồng tài trợ, viện trợ quốc tế, nhằm hỗ trợ công tác phòng, chống dịch bệnh. Để được hưởng ưu đãi này, người nhập khẩu phải chứng minh rõ ràng về nguồn gốc tài trợ, mục đích cuối cùng là phục vụ y tế công cộng và có sự phê duyệt, xác nhận từ các cơ quan quản lý có thẩm quyền về nhập khẩu thiết bị y tế.
Xử lý thuế GTGT: Theo qui định của Luật Thuế giá trị gia tăng năm 2016 và chi tiết hoá trong Nghị định 123/2020/NĐ-CP, các lô hàng nhập khẩu theo hợp đồng viện trợ, tài trợ quốc tế có thể được áp dụng thuế suất 0% hoặc được xếp vào nhóm hàng hóa không phải chịu thuế GTGT, miễn là hàng hóa đáp ứng đầy đủ các điều kiện: có bằng chứng rõ ràng về mục đích sử dụng là y tế công cộng, có các chứng từ tài trợ hợp lệ, có xác nhận từ cơ quan quản lý có thẩm quyền. Chính sách này giúp giảm bớt chi phí đầu vào cho các đơn vị tiếp nhận tài trợ, từ đó tạo điều kiện thuận lợi để máy thở được phân phối nhanh chóng đến các cơ sở y tế, bệnh viện trong cả nước.
Xử lý thuế TNDN: Nghị định 126/2020/NĐ-CP cùng các văn bản hướng dẫn kèm theo quy định cơ chế giảm trừ thuế TNDN cho các doanh nghiệp, tổ chức tham gia tài trợ, hỗ trợ công tác phòng, chống dịch bệnh truyền nhiễm. Cơ chế này áp dụng cho các chi phí được ghi nhận là chi phí trực tiếp liên quan đến nhập khẩu, vận chuyển, bảo quản và phân phối máy thở tới các cơ sở y tế. Đối với các khoản hỗ trợ được thực hiện dưới hình thức tài trợ bằng hiện vật (như máy thở), các doanh nghiệp cũng có thể áp dụng cơ chế giảm trừ thuế hoặc miễn thuế TNDN nếu hồ sơ chứng minh và mục đích hỗ trợ y tế công cộng đáp ứng đầy đủ các yêu cầu theo quy định.
Quy trình thực hiện
Để hưởng được ưu đãi thuế khi nhập khẩu máy thở dưới hình thức tài trợ, quốc tế, đơn vị tiếp nhận cần thực hiện tuần tự các bước sau:
Bước 1 - Xác nhận nguồn tài trợ: Trước tiên, đơn vị phải chứng minh rõ ràng về nguồn gốc tài trợ (có thể là tổ chức quốc tế, chính phủ của một nước nước ngoài, hay đối tác doanh nghiệp nước ngoài), kèm xác nhận về mục đích cụ thể là cung cấp máy thở phục vụ công tác phòng, chống dịch bệnh Covid-19. Trong bước này, cần kiểm tra kỹ lưỡng tính hợp pháp, tính hiệu lực và các điều khoản ghi trong hợp đồng tài trợ.
Bước 2 - Chuẩn bị hồ sơ: Đơn vị tiếp nhận cần thu thập, sắp xếp đầy đủ các tài liệu sau: bản sao hợp đồng tài trợ, giấy xác nhận từ cơ quan chức năng về tính hợp pháp của nguồn tài trợ, chứng thực về xuất xứ và định danh của máy thở, hồ sơ kỹ thuật và danh sách các thông số kỹ thuật của thiết bị, cũng như các giấy phép nhập khẩu thiết bị y tế được cấp theo quy định của Bộ Y tế.
Bước 3 - Làm thủ tục hải quan: Đơn vị phải nộp hồ sơ hoàn chỉnh tại cơ quan hải quan địa phương, tiến hành khai báo hàng hóa nhập khẩu theo hợp đồng viện trợ, tài trợ và gửi kèm đơn đề nghị áp dụng ưu đãi thuế nhập khẩu theo nội dung của Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu năm 2016 cũng như Nghị định 26/2023/NĐ-CP.
Bước 4 - Cấp phép ưu đãi thuế: Cơ quan hải quan kết hợp với cơ quan thuế tiến hành thẩm xét toàn bộ hồ sơ, xác nhận tính chất của hàng hóa là viện trợ, tài trợ y tế, rồi cấp quyết định áp dụng miễn thuế hoặc giảm thuế nhập khẩu, áp dụng thuế suất 0% hoặc miễn thuế GTGT, đồng thời hướng dẫn xử lý liên quan đến kê khai thuế TNDN theo nội dung của Nghị định 123/2020/NĐ-CP và Nghị định 126/2020/NĐ-CP.
Bước 5 - Kê khai thuế: Sau khi hoàn thành thủ tục nhập khẩu, đơn vị tiếp nhận thực hiện kê khai, nộp chứng khoán kế khai đối với thuế GTGT và thuế TNDN theo đúng quy định hiện hành, ghi nhận giá trị hợp lý của máy thở được nhận tài trợ và đảm bảo quy trình kế toán, thuế được tuân thủ đúng pháp luật.
Bước 6 - Bảo quản chứng từ: Đơn vị cần giữ gìn, lưu trữ đầy đủ và an toàn toàn bộ các tài liệu liên quan như hợp đồng tài trợ, chứng từ nhập khẩu, quyết định cấp phép ưu đãi thuế, biên lai và chứng từ kê khai thuế, cùng các tài liệu hỗ trợ khác, trong thời gian tối thiểu 10 năm để phục vụ công tác kiểm tra, thanh tra, kiểm toán của các cơ quan có thẩm quyền.
Những lưu ý quan trọng
Chính sách ưu đãi thuế được áp dụng chỉ giới hạn đối với hàng hóa viện trợ, tài trợ quốc tế với mục đích phục vụ công tác phòng, chống dịch bệnh Covid-19, không áp dụng cho các lô hàng nhập khẩu trong các giao dịch thương mại thông thường hoặc các mục đích khác. Đơn vị tiếp nhận cần đảm bảo rằng toàn bộ giấy tờ chứng thực từ bên tài trợ rõ ràng, cụ thể, không có tính mơ hồ hoặc gây nhầm lẫn. Nhất thiết phải có các chứng từ hợp lệ từ tất cả các bên liên quan để tránh các rủi ro pháp lý về sau.
Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn cụ thể cho từng trường hợp, vui lòng liên hệ với Luật An Dân Việt hoặc cơ quan có thẩm quyền.
