Căn cứ pháp lý
Luật Đất đai năm 2024 (Luật số 31/2024/QH15, có hiệu lực từ ngày 1 tháng 8 năm 2024) là văn bản pháp luật chủ yếu quy định về chế độ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và các chính sách liên quan đến đào tạo nghề, thay đổi ngành nghề cũng như hỗ trợ tìm việc làm dành cho những người bị Nhà nước thu hồi đất. Luật này thay thế Luật Đất đai năm 2013 (Luật số 45/2013/QH13), văn bản pháp luật cũ đã quy định nền tảng cho các biện pháp hỗ trợ việc làm của những người lao động mất đất nông nghiệp.
Bên cạnh đó, Nghị định 61/2015/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết các chính sách hỗ trợ về việc làm và đào tạo thay đổi ngành nghề nhằm hỗ trợ những người lao động mất đất nông nghiệp. Theo đó, Nhà nước cấp hỗ trợ vay vốn ưu đãi thông qua Ngân hàng Chính sách xã hội để những đối tượng này có thể đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng lao động quốc tế.
Nghị định 74/2019/NĐ-CP của Chính phủ bổ sung và sửa đổi một số điều khoản của Nghị định 61/2015/NĐ-CP, trong đó mở rộng phạm vi chế độ hỗ trợ sang những người sử dụng đất với mục đích kinh doanh bị Nhà nước thu hồi đất, đảm bảo tính công bằng giữa các nhóm đối tượng chịu tác động từ quyết định thu hồi đất của Nhà nước.
Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng năm 2020 (Luật số 69/2020/QH14) tạo khung pháp lý toàn diện về quyền lợi, trách vụ cũng như các biện pháp bảo vệ người lao động làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng tập thể.
Minh họa: Đất đai & nhà ở — Ảnh: USAID Vietnam · Public domain
Đối tượng hỗ trợ và quyền lợi cơ bản
Nhà nước coi những người lao động bị mất đất nông nghiệp là đối tượng ưu tiên để nhận hỗ trợ chuyển đổi hoạt động kinh tế. Theo quy định của luật đất đai, những người này được hưởng các quyền lợi bao gồm: nhận kinh phí để tham gia các khóa đào tạo, cấp bằng cấp nghề hoặc bổ sung kỹ năng; được tư vấn, giới thiệu cơ hội việc làm miễn phí thông qua các Trung tâm dịch vụ việc làm của địa phương; được vay vốn với điều kiện ưu đãi từ Ngân hàng Chính sách xã hội để tự sáng lập hoạt động sản xuất kinh doanh hoặc tham gia các chương trình tạo việc làm do Nhà nước tổ chức.
Chính sách này cũng đã được mở rộng áp dụng cho những người sử dụng đất có mục đích kinh doanh khi bị Nhà nước thu hồi đất. Theo Nghị định 74/2019/NĐ-CP, những đối tượng này nhận được mức hỗ trợ tương đương như những người mất đất nông nghiệp. Việc mở rộng này phản ánh cam kết của Nhà nước trong việc bảo đảm công bằng xã hội, ổn định sinh kế và tạo điều kiện cho mọi nhóm đối tượng có thể chuyển đổi cách sinh sống một cách bền vững.
Các hình thức hỗ trợ chi tiết
Đối với những người lao động bị thu hồi đất nông nghiệp hoặc kinh doanh, Nhà nước cung cấp các loại hỗ trợ phong phú:
Hỗ trợ đào tạo và thay đổi ngành nghề: Những người được hỗ trợ sẽ nhận kinh phí để tham gia đào tạo nghề, học ngoại ngữ, hoặc các khóa bổ sung kiến thức cần thiết theo quy định tại Nghị định 61/2015/NĐ-CP. Mục đích của hỗ trợ này là nâng cao kỹ năng, tạo điều kiện chuyển đổi ngành nghề phù hợp với nhu cầu thị trường lao động.
Hỗ trợ vay vốn ưu đãi: Ngân hàng Chính sách xã hội cung cấp khoản vay với lãi suất ưu đãi, thời hạn vay linh hoạt phù hợp với tình hình tài chính của người vay. Vốn vay có thể dùng để chi trả chi phí đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, hoặc để khởi động các hoạt động sản xuất kinh doanh tự chủ.
Hỗ trợ tư vấn và hướng dẫn việc làm: Các Trung tâm dịch vụ việc làm của địa phương phối hợp tư vấn miễn phí, giới thiệu cơ hội việc làm phù hợp với năng lực và nhu cầu của đối tượng được hỗ trợ.
Mức hỗ trợ cụ thể được xác định dựa trên nhu cầu thực tế của người lao động, chi phí thực hiện chương trình đào tạo hoặc việc làm và các quy định chi tiết của văn bản pháp luật liên quan.
Quy trình và điều kiện hưởng hỗ trợ
Để được hưởng các chính sách hỗ trợ, người lao động cần tuân theo các bước sau:
Bước 1 - Xác định tư cách đối tượng: Kiểm tra quyết định thu hồi đất do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành để xác nhận loại đất bị thu hồi (đất nông nghiệp hay đất kinh doanh) và loại quyền lợi hỗ trợ tương ứng.
Bước 2 - Tìm hiểu chính sách: Liên hệ với Trung tâm dịch vụ việc làm hoặc các cơ quan chuyên trách của chính quyền địa phương nơi đất bị thu hồi để được cung cấp thông tin chi tiết về các chương trình hỗ trợ, bao gồm đào tạo nghề, vay vốn kinh doanh và chương trình làm việc ở nước ngoài.
Bước 3 - Đăng ký hỗ trợ: Người lao động nộp hồ sơ đăng ký tham gia chương trình đào tạo nghề, hỗ trợ vay vốn để tự sáng lập kinh doanh hoặc đăng ký đi làm việc ở nước ngoài theo mẫu quy định và qua cơ quan chủ trì.
Bước 4 - Thực hiện vay tín dụng: Chuẩn bị hồ sơ vay ưu đãi tại Ngân hàng Chính sách xã hội ở nơi cư trú. Hồ sơ phải bao gồm giấy xác nhận thuộc diện được thu hồi đất, phương án chi tiêu vốn vay và các giấy tờ khác theo yêu cầu của ngân hàng.
Bước 5 - Tham gia và hoàn thành chương trình: Người lao động hoàn tất khóa đào tạo, ký kết hợp đồng lao động quốc tế hoặc triển khai phương án sản xuất kinh doanh đã được phê duyệt.
Bước 6 - Theo dõi và thanh toán nợ: Thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ theo hợp đồng lao động hoặc hợp đồng tín dụng, trả nợ vay đúng thời hạn và theo đúng thỏa thuận với Ngân hàng Chính sách xã hội.
Những lưu ý quan trọng
Điều kiện tiên quyết để hưởng hỗ trợ là người lao động phải có đất bị Nhà nước thu hồi căn cứ quyết định chính thức từ cơ quan có thẩm quyền. Những trường hợp mà người sử dụng đất tự chuyển nhượng, thay đổi mục đích sử dụng hoặc đất nằm trong quy hoạch nhưng chưa có quyết định thu hồi chính thức thì không được coi là đối tượng hưởng hỗ trợ theo chính sách này.
Chính sách hỗ trợ việc làm chỉ là một phần của tổng thể các biện pháp Nhà nước thực hiện khi thu hồi đất. Khi Nhà nước có quyết định thu hồi đất, người có đất bị thu hồi được nhận bồi thường giá trị đất, bồi thường tài sản gắn liền với đất, đồng thời được hỗ trợ ổn định đời sống và sản xuất. Bao gồm trong phạm vi này là các chính sách riêng biệt về đào tạo, thay đổi ngành nghề và tìm kiếm việc làm quy định tại Nghị định 61/2015/NĐ-CP và các văn bản pháp luật liên quan.
Do vậy, người lao động bị thu hồi đất có thể hưởng cả bồi thường, hỗ trợ sinh kế theo pháp luật đất đai và đồng thời được hưởng các chính sách hỗ trợ việc làm độc lập được quy định trong các nghị định chuyên biệt nêu trên.
Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn cụ thể cho từng trường hợp, vui lòng liên hệ với Luật An Dân Việt hoặc cơ quan có thẩm quyền.
