Bối cảnh và căn cứ pháp lý
Chính phủ vừa ban hành Nghị định 54/2026/NĐ-CP, sửa đổi, bổ sung một số nghị định thuộc lĩnh vực nhà ở và kinh doanh bất động sản. Trong đợt sửa đổi này, Điều 30 của Nghị định 100/2024/NĐ-CP — quy định về điều kiện thu nhập đối với người mua nhà ở xã hội — được điều chỉnh theo hướng làm rõ cách xác định thu nhập cho nhóm người không giao kết hợp đồng lao động. Quy định mới được xây dựng trên cơ sở khoản 5 Điều 76 Luật Nhà ở, đồng thời tham chiếu hướng dẫn nghiệp vụ tại Công văn 511/C06-TTDLDC năm 2026 của Bộ Công an. Việc bổ sung này nhằm lấp khoảng trống pháp lý cho nhóm lao động tự do, lao động thời vụ hoặc buôn bán nhỏ lẻ — những người trước đây gặp khó khăn khi chứng minh điều kiện thu nhập để đủ tiêu chuẩn mua nhà ở xã hội do không có hợp đồng lao động làm căn cứ.
Minh họa: Đất đai & nhà ở — Ảnh: Thefelixthuanan · CC0
Điều kiện xác nhận thu nhập đối với người không có hợp đồng lao động
Theo nội dung sửa đổi tại Nghị định 54/2026/NĐ-CP, cá nhân không giao kết hợp đồng lao động muốn được xét mua nhà ở xã hội phải có văn bản xác nhận về mức thu nhập do cơ quan Công an cấp xã nơi đăng ký thường trú hoặc tạm trú cấp. Cơ quan Công an cấp xã, dựa trên hồ sơ cư trú và các nguồn dữ liệu quản lý dân cư sẵn có, có trách nhiệm xác nhận thông tin nhân thân cùng mức thu nhập bình quân hằng tháng của người đề nghị. Thời hạn giải quyết được ấn định là 07 ngày làm việc, tính từ thời điểm cơ quan Công an nhận đủ hồ sơ đề nghị xác nhận.
Người đề nghị có nghĩa vụ kê khai trung thực thông tin về thu nhập của mình và chịu trách nhiệm về nội dung đã kê khai. Trường hợp cần thiết, Công an cấp xã được phép phối hợp với các cơ quan, tổ chức liên quan — như chính quyền địa phương, tổ dân phố, hoặc đơn vị nơi người đó có hoạt động tạo thu nhập — để xác minh thêm tính chính xác của thông tin trước khi cấp giấy xác nhận. Đây là điểm khác biệt so với quy định trước đây, vốn chủ yếu dựa vào xác nhận của cơ quan, đơn vị nơi người lao động làm việc theo hợp đồng.
Cách xử lý khi không có giấy tờ chứng minh thu nhập
Một điểm đáng chú ý của quy định sửa đổi là cách xử lý đối với nhóm thu nhập thấp tại khu vực đô thị, vốn thường không có hợp đồng lao động cũng như không lưu giữ giấy tờ chứng minh thu nhập theo hình thức thông thường. Với nhóm này, Công an cấp xã có thể căn cứ vào bất kỳ tài liệu nào người dân xuất trình để chứng minh nguồn thu — chẳng hạn giấy tờ liên quan đến công việc, hoạt động kinh doanh, hoặc xác nhận từ nơi cư trú. Trong trường hợp không có tài liệu chứng minh, người đề nghị được yêu cầu lập bản cam kết về tính chính xác của thông tin thu nhập đã kê khai, và bản cam kết này được cơ quan Công an sử dụng làm căn cứ để xem xét cấp xác nhận.
Cơ chế cho phép dùng cam kết thay thế giấy tờ chứng minh được đặt ra nhằm bảo đảm quyền tiếp cận chính sách nhà ở xã hội của những người thực sự có nhu cầu nhưng khó đáp ứng yêu cầu về hồ sơ, giấy tờ theo cách thông thường. Đồng thời, quy định cũng đặt ra cơ chế xác minh hậu kiểm nhằm hạn chế tình trạng kê khai không trung thực để trục lợi từ chính sách hỗ trợ nhà ở của Nhà nước. Nói cách khác, việc nới lỏng về hình thức hồ sơ không đồng nghĩa với việc bỏ qua khâu kiểm tra, đối chiếu thông tin.
Trình tự thực hiện thủ tục xác nhận thu nhập
Quá trình đề nghị xác nhận thu nhập để mua nhà ở xã hội đối với người không có hợp đồng lao động được thực hiện theo các bước sau:
- Chuẩn bị hồ sơ: Người có nhu cầu lập đơn đề nghị xác nhận điều kiện về thu nhập, kèm theo giấy tờ chứng minh thu nhập nếu có sẵn.
- Nộp hồ sơ: Đơn đề nghị được nộp tại cơ quan Công an cấp xã nơi người đó đăng ký thường trú hoặc tạm trú.
- Xác nhận và xác minh: Trong thời hạn 07 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ, Công an cấp xã đối chiếu thông tin nhân thân, xác định mức thu nhập bình quân hằng tháng; khi cần thiết, phối hợp xác minh với các đơn vị liên quan.
- Nhận kết quả: Người đề nghị nhận văn bản xác nhận từ Công an cấp xã, sử dụng làm một trong các giấy tờ của hồ sơ đăng ký mua nhà ở xã hội.
Toàn bộ quy trình được thiết kế theo hướng gọn nhẹ, không đòi hỏi nhiều tầng nấc trung gian, nhằm tạo thuận lợi cho nhóm lao động không có quan hệ lao động chính thức tiếp cận chính sách nhà ở xã hội.
Một số lưu ý dành cho người dân
Người có nhu cầu mua nhà ở xã hội theo diện không có hợp đồng lao động cần lưu ý kê khai thông tin thu nhập một cách trung thực, bởi nội dung kê khai có thể bị các cơ quan chức năng kiểm tra, đối chiếu vào bất kỳ thời điểm nào. Thời hạn xử lý hồ sơ xác nhận là 07 ngày làm việc kể từ ngày Công an cấp xã tiếp nhận đủ hồ sơ hợp lệ; nếu hồ sơ còn thiếu hoặc thông tin chưa rõ ràng, thời gian giải quyết trên thực tế có thể kéo dài hơn do phải bổ sung, xác minh.
Trường hợp không có giấy tờ chứng minh thu nhập, người dân vẫn có thể được xem xét xác nhận trên cơ sở bản cam kết, nhưng cần ý thức rằng việc cam kết sai sự thật có thể dẫn đến hậu quả bị từ chối xác nhận, hoặc bị thu hồi kết quả xác nhận nếu sau này phát hiện có gian dối trong quá trình xác minh. Hồ sơ không đầy đủ hoặc thông tin không được cơ quan có thẩm quyền xác nhận sẽ khiến người đề nghị không đủ điều kiện tham gia chương trình mua nhà ở xã hội theo diện này.
Do đó, trước khi nộp hồ sơ, người dân nên chủ động liên hệ Công an cấp xã nơi cư trú để được hướng dẫn cụ thể về loại giấy tờ cần chuẩn bị, phù hợp với tính chất công việc và nguồn thu nhập thực tế của từng trường hợp. Việc chuẩn bị hồ sơ đầy đủ, chính xác ngay từ đầu sẽ giúp rút ngắn thời gian xác nhận và tránh phát sinh thủ tục bổ sung không cần thiết.
Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn cụ thể cho từng trường hợp, vui lòng liên hệ với Luật An Dân Việt hoặc cơ quan có thẩm quyền.
