Căn cứ pháp lý
Vấn đề chuyển đổi phương pháp nộp thuế đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh từ hình thức khoán sang hình thức kê khai được điều chỉnh bởi Nghị định 68/2026/NĐ-CP. Theo quy định tại khoản 5 Điều 17 của Nghị định này, đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh đang áp dụng phương pháp thuế khoán cho các kỳ tính thuế từ năm 2025 trở về trước, khi chuyển sang thực hiện kê khai thuế kể từ ngày 01/01/2026, cơ quan thuế sẽ không tiến hành truy thu thuế đối với các năm trước đó, trừ trường hợp phát hiện hành vi che giấu doanh thu.
Minh họa: Doanh nghiệp & hộ kinh doanh — Ảnh: Lorrie Graham/AusAID · CC BY 2.0
Nguyên tắc không truy thu thuế khi chuyển đổi phương pháp nộp thuế
Nguyên tắc cốt lõi mà Nghị định 68/2026/NĐ-CP đặt ra là tách bạch giữa nghĩa vụ thuế của giai đoạn áp dụng phương pháp khoán (đến hết năm 2025) và giai đoạn áp dụng phương pháp kê khai (từ ngày 01/01/2026). Số liệu doanh thu mà hộ kinh doanh kê khai trong năm 2026 - vốn thường phản ánh sát hơn quy mô hoạt động thực tế so với mức doanh thu khoán trước đây - sẽ không được cơ quan thuế sử dụng làm căn cứ để tính toán lại, điều chỉnh hay ấn định lại nghĩa vụ thuế của các kỳ tính thuế trước năm 2026.
Nói cách khác, nếu sau khi chuyển sang kê khai, doanh thu thực tế phát sinh cao hơn đáng kể so với mức doanh thu khoán đã nộp thuế trước đó, riêng sự chênh lệch này không đương nhiên trở thành căn cứ để cơ quan thuế truy thu. Cách tiếp cận này nhằm khuyến khích hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh chủ động, minh bạch chuyển sang phương thức kê khai mà không phải lo ngại bị xử lý hồi tố đối với các năm đã hoàn thành nghĩa vụ thuế khoán.
Tuy vậy, nguyên tắc không truy thu nêu trên có một ngoại lệ quan trọng cần lưu ý: nếu cơ quan thuế xác định hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh có hành vi che giấu doanh thu trong các năm áp dụng thuế khoán, dẫn đến việc kê khai, nộp thiếu số thuế phải nộp, thì hành vi này vẫn bị xử lý theo quy định pháp luật về quản lý thuế, bao gồm việc truy thu số thuế còn thiếu cùng các chế tài xử phạt tương ứng.
Cách xác định nghĩa vụ thuế GTGT và thuế TNCN sau khi chuyển sang kê khai
Song song với quy định về việc không hồi tố nghĩa vụ thuế, Nghị định 68/2026/NĐ-CP còn quy định cách thức xác định thuế giá trị gia tăng (GTGT) và thuế thu nhập cá nhân (TNCN) áp dụng cho hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh sau khi chuyển sang phương pháp kê khai.
Với hộ kinh doanh có doanh thu trong năm dưới 500 triệu đồng, hộ kinh doanh thuộc diện không phải chịu thuế GTGT. Mốc doanh thu 500 triệu đồng/năm được dùng làm ngưỡng để xác định đối tượng chịu thuế, kế thừa cách tiếp cận vốn đã quen thuộc với hộ kinh doanh nộp thuế khoán trước đây.
Ngược lại, khi doanh thu vượt ngưỡng 500 triệu đồng/năm, hộ kinh doanh phát sinh nghĩa vụ thuế GTGT, với số thuế phải nộp được xác định bằng cách lấy doanh thu tính thuế nhân với tỷ lệ phần trăm tương ứng theo từng ngành nghề, lĩnh vực kinh doanh. Đây là phương pháp tính thuế trực tiếp trên doanh thu, khác với cơ chế khấu trừ thuế đầu vào - đầu ra vốn áp dụng cho doanh nghiệp kê khai GTGT theo phương pháp khấu trừ.
Thuế TNCN cũng được xác định theo cơ chế tương tự: đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh có doanh thu nằm trong khoảng từ 500 triệu đồng đến 3 tỷ đồng/năm, số thuế TNCN phải nộp được tính bằng doanh thu nhân với tỷ lệ phần trăm ấn định theo ngành nghề kinh doanh. Việc quy định một khung doanh thu cụ thể - từ 500 triệu đến 3 tỷ đồng - cho thấy chính sách thuế đối với nhóm hộ kinh doanh quy mô vừa và nhỏ tiếp tục được thiết kế theo hướng đơn giản hóa, tính trực tiếp trên doanh thu thay vì trên lợi nhuận thực tế phát sinh.
Trình tự, thủ tục chuyển đổi từ thuế khoán sang kê khai
Để hoàn tất việc chuyển đổi phương pháp nộp thuế, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh cần thực hiện lần lượt các bước sau đây.
Bước đầu tiên là rà soát, tập hợp đầy đủ hồ sơ, chứng từ phản ánh tình hình doanh thu và hoạt động kinh doanh thực tế, làm cơ sở cho việc chuyển đổi phương thức nộp thuế cũng như chuẩn bị cho việc kê khai thuế theo quy định mới.
Bước tiếp theo là nộp hồ sơ chuyển đổi trực tiếp tại cơ quan thuế đang quản lý hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh - thông thường là chi cục thuế hoặc đội thuế phụ trách theo địa bàn nơi hộ kinh doanh đăng ký hoạt động.
Sau khi tiếp nhận hồ sơ, cơ quan thuế sẽ có văn bản hoặc thông báo xác nhận việc tiếp nhận, đồng thời hướng dẫn cụ thể cách thức thực hiện kê khai thuế theo phương pháp mới, gồm biểu mẫu áp dụng, kỳ kê khai và những nội dung cần lưu ý trong quá trình thực hiện.
Bước cuối cùng, kể từ ngày 01/01/2026, hộ kinh doanh chính thức thực hiện kê khai thuế theo phương pháp kê khai thay cho phương pháp khoán, đồng thời tự chịu trách nhiệm về tính chính xác, trung thực của số liệu doanh thu đã kê khai.
Một số lưu ý hộ kinh doanh cần nắm rõ
Việc chuyển đổi từ thuế khoán sang kê khai không đồng nghĩa với việc hộ kinh doanh được miễn trừ toàn bộ nghĩa vụ thuế của các năm trước đó. Quy định không truy thu chỉ có ý nghĩa khi hộ kinh doanh đã kê khai, nộp thuế khoán trung thực, đầy đủ theo đúng doanh thu thực tế phát sinh trong các năm trước. Trường hợp cơ quan thuế phát hiện dấu hiệu che giấu doanh thu trong các kỳ trước đó, hộ kinh doanh vẫn có thể bị truy thu số thuế còn thiếu, kèm theo tiền chậm nộp và các hình thức xử phạt vi phạm hành chính về thuế theo quy định hiện hành.
Vì vậy, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh nên chủ động chuẩn bị đầy đủ sổ sách, hóa đơn, chứng từ liên quan đến doanh thu và hoạt động kinh doanh trong suốt quá trình chuyển đổi, bảo đảm việc kê khai thuế từ ngày 01/01/2026 được thực hiện chính xác, đúng quy định. Việc lưu trữ chứng từ đầy đủ không chỉ phục vụ trực tiếp cho việc kê khai thuế theo phương pháp mới, mà còn là căn cứ quan trọng để chứng minh tính trung thực của doanh thu khi có yêu cầu giải trình, đối chiếu từ cơ quan thuế quản lý.
Bên cạnh đó, hộ kinh doanh cũng cần đặc biệt lưu ý mốc thời gian áp dụng: phương pháp kê khai chính thức có hiệu lực kể từ ngày 01/01/2026. Do đó, các hộ kinh doanh thuộc diện chuyển đổi nên chủ động liên hệ và hoàn tất thủ tục với cơ quan thuế quản lý trực tiếp trước thời điểm này, tránh để việc thực hiện nghĩa vụ kê khai, nộp thuế theo quy định mới bị gián đoạn hoặc chậm trễ.
Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn cụ thể cho từng trường hợp, vui lòng liên hệ với Luật An Dân Việt hoặc cơ quan có thẩm quyền.
