Bối cảnh và căn cứ pháp lý
Ngày 25/3/2026, Cục Quản lý đất đai ban hành Công văn số 858/QLĐĐ-KTPTQĐ nhằm trả lời, tháo gỡ một số vướng mắc phát sinh trong quá trình bố trí tái định cư cho người có đất bị thu hồi. Trọng tâm của công văn xoay quanh việc vận dụng Điều 111 Luật Đất đai năm 2024, đặc biệt là quy định tại khoản 4 của điều luật này về bồi thường đất ở khi Nhà nước thu hồi đất. Các căn cứ pháp lý được viện dẫn để xử lý vướng mắc gồm: Luật Đất đai năm 2024; nghị định quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Đất đai; và thông tư hướng dẫn về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất.
Minh họa: Đất đai & nhà ở — Ảnh: U.S. Air Force photo by 1st Lt. Ariana Wi · Public domain
Các nhóm vướng mắc được công văn giải đáp
Công văn tập trung làm rõ bốn nhóm vấn đề mà nhiều địa phương và người dân còn lúng túng khi áp dụng trên thực tế.
Thứ nhất, về căn cứ xác định diện tích đất ở được tính bồi thường. Nhiều nơi chưa thống nhất cách vận dụng quy định để tính ra diện tích này, nhất là khi diện tích được bồi thường thấp hơn diện tích đất ở thực tế bị thu hồi. Công văn yêu cầu làm rõ phần chênh lệch phát sinh trong trường hợp đó cần được xử lý theo hướng nào để không ảnh hưởng đến quyền lợi chính đáng của hộ gia đình, cá nhân có đất bị thu hồi.
Thứ hai, về cách hiểu tiêu chí "không đủ điều kiện để giao đất ở riêng". Vướng mắc đặt ra là nếu diện tích đất ở bị thu hồi của một hộ đã đạt hoặc vượt hạn mức giao đất ở tối thiểu do địa phương quy định, thì hộ đó có được xác định là "hộ đã đủ điều kiện" để hưởng chế độ bồi thường theo diện riêng hay không, hay vẫn phải xếp vào nhóm cần được hỗ trợ thêm.
Thứ ba, về phạm vi thẩm quyền của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh theo khoản 10 Điều 111. Câu hỏi được đặt ra là Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có chỉ được ban hành quy định hỗ trợ áp dụng riêng cho nhóm "hộ gia đình còn thiếu diện tích đất ở" hay không; còn đối với nhóm hộ đã đủ điều kiện thì có bắt buộc phải thực hiện theo đúng khung quy định chung của Luật Đất đai năm 2024, không được địa phương hóa thêm hay không.
Thứ tư, về thực tiễn triển khai khoản 4 Điều 111. Công văn ghi nhận tình trạng áp dụng chưa đồng bộ giữa các địa phương, dẫn tới cách xử lý khác nhau đối với những tình huống cụ thể, chẳng hạn việc tính bồi thường cho nhiều hộ gia đình cùng sinh sống ổn định, lâu dài trên một thửa đất bị thu hồi.
Trình tự thực hiện bồi thường, bố trí tái định cư
Trên cơ sở nội dung được hướng dẫn tại công văn, việc bồi thường và bố trí tái định cư đối với đất ở bị thu hồi thường được các cơ quan có thẩm quyền triển khai theo các bước cơ bản sau.
Bước một, tiếp nhận hồ sơ đề nghị bồi thường do hộ gia đình, cá nhân có đất bị thu hồi nộp tại cơ quan có thẩm quyền.
Bước hai, rà soát, xác định diện tích đất ở thực tế bị thu hồi và đối chiếu với diện tích đất ở dự kiến được bồi thường, làm cơ sở phát hiện phần chênh lệch nếu có.
Bước ba, thẩm định và phê duyệt phương án bồi thường; ở bước này, cơ quan có thẩm quyền cần xác định rõ hộ gia đình thuộc diện "đã đủ điều kiện" hay "còn thiếu diện tích đất ở" để áp dụng đúng chế độ tương ứng theo Điều 111 Luật Đất đai năm 2024.
Bước bốn, thông báo công khai kết quả bồi thường cùng phương án tái định cư cụ thể tới từng hộ gia đình, cá nhân có liên quan.
Bước năm, tổ chức chi trả bồi thường và bố trí tái định cư theo đúng phương án đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt, bảo đảm đúng trình tự, thời hạn theo quy định.
Một số điểm người dân cần lưu ý
Đối với những hộ gia đình, cá nhân có đất ở nằm trong diện thu hồi, cần lưu tâm một số điểm sau để bảo vệ quyền lợi của mình trong quá trình bồi thường, tái định cư:
- Việc xác định diện tích đất ở được bồi thường còn tiềm ẩn rủi ro sai lệch giữa các địa phương do cách vận dụng khoản 4 Điều 111 Luật Đất đai năm 2024 chưa hoàn toàn thống nhất; người dân nên chủ động đối chiếu số liệu đo đạc thực tế với phương án bồi thường được cơ quan có thẩm quyền đưa ra.
- Thời hạn thực hiện bồi thường, bố trí tái định cư phải tuân thủ đúng quy định của Luật Đất đai năm 2024 cùng các văn bản hướng dẫn thi hành; nếu việc chi trả hoặc bàn giao đất tái định cư bị kéo dài bất thường, người dân có quyền kiến nghị tới cơ quan quản lý đất đai có thẩm quyền để được xem xét, giải quyết.
- Cần chuẩn bị đầy đủ, đúng thời hạn các giấy tờ chứng minh quyền sử dụng đất cũng như tình trạng cư trú thực tế trên thửa đất bị thu hồi, bởi đây là căn cứ quan trọng để cơ quan có thẩm quyền xác định hộ thuộc diện "đủ điều kiện" hay "còn thiếu diện tích đất ở" theo hướng dẫn tại Công văn 858/QLĐĐ-KTPTQĐ ngày 25/3/2026 của Cục Quản lý đất đai.
Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn cụ thể cho từng trường hợp, vui lòng liên hệ với Luật An Dân Việt hoặc cơ quan có thẩm quyền.
