Cơ sở pháp lý và phạm vi điều chỉnh
Biện pháp cưỡng chế thi hành quyết định hành chính về quản lý thuế bằng hình thức kê biên tài sản và tổ chức bán đấu giá tài sản đã kê biên được quy định cụ thể tại Điều 71 Nghị định 252/2026. Quy định này xác lập các điều kiện áp dụng, trình tự thực hiện cũng như danh mục những loại tài sản được loại trừ khỏi phạm vi kê biên khi cơ quan thuế tiến hành cưỡng chế đối với người nộp thuế chưa chấp hành quyết định hành chính về thuế.
Minh họa: Doanh nghiệp & hộ kinh doanh — Ảnh: Ministry of Finance of India · GODL-India
Điều kiện áp dụng biện pháp kê biên
Cơ quan quản lý thuế chỉ được tiến hành kê biên tài sản khi đã thu thập đầy đủ căn cứ pháp lý và có thông tin xác thực về tài sản thuộc quyền sở hữu, sử dụng của người nộp thuế bị cưỡng chế. Riêng đối với cá nhân đang trong thời gian điều trị bệnh tại các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh được cấp phép hoạt động hợp pháp, pháp luật quy định không áp dụng biện pháp kê biên tài sản trong khoảng thời gian này nhằm bảo đảm quyền được chăm sóc y tế của người bệnh.
Danh mục tài sản được loại trừ khỏi diện kê biên
Điều 21 Nghị định 296/2025/NĐ-CP liệt kê cụ thể các loại tài sản không thuộc đối tượng bị kê biên khi cưỡng chế thuế. Trên cơ sở đó, đối với cơ quan nhà nước và các tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, cơ quan thuế không được kê biên những tài sản hình thành từ nguồn ngân sách nhà nước cấp; thay vào đó, cơ quan thuế có quyền yêu cầu cơ quan tài chính hỗ trợ để bảo đảm việc thi hành quyết định cưỡng chế.
Trường hợp các cơ quan, tổ chức nêu trên có nguồn thu phát sinh từ hoạt động sản xuất, kinh doanh hợp pháp khác ngoài ngân sách, cơ quan thuế được phép kê biên đối với những tài sản được đầu tư, mua sắm từ chính nguồn thu hợp pháp đó. Tuy nhiên, dù tài sản có nguồn gốc từ hoạt động hợp pháp này, vẫn phải loại trừ không kê biên đối với: thuốc chữa bệnh, trang thiết bị y tế phục vụ khám chữa bệnh, cơ sở vật chất phục vụ hoạt động giáo dục, trụ sở làm việc và các công trình hạ tầng phục vụ lợi ích công cộng.
Trình tự xác minh thông tin tài sản
Trước khi ra quyết định kê biên, cơ quan quản lý thuế được quyền gửi văn bản đến các tổ chức, cá nhân có liên quan để xác minh thông tin về tài sản của người bị cưỡng chế. Nội dung xác minh bao gồm: loại tài sản hiện có, giá trị ước tính của tài sản, kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh (đối với tổ chức, doanh nghiệp) hoặc tình trạng, điều kiện kinh tế thực tế (đối với cá nhân). Kết quả xác minh phải được thể hiện bằng biên bản xác minh, có sự tham gia và xác nhận của chính người nộp thuế bị cưỡng chế, làm căn cứ để xác định cụ thể tài sản sẽ đưa vào diện kê biên.
Phối hợp với chính quyền địa phương và tổ chức thực hiện
Sau khi hoàn tất việc xác minh, cơ quan quản lý thuế có trách nhiệm phối hợp với Ủy ban nhân dân nơi có tài sản của người nộp thuế bị kê biên để triển khai các bước cưỡng chế tiếp theo. Pháp luật quy định rõ về mặt thời hạn: trong vòng 05 ngày làm việc kể từ thời điểm lập xong biên bản xác minh tài sản, cơ quan quản lý thuế phải hoàn thành việc gửi văn bản đề nghị phối hợp đến Ủy ban nhân dân cấp xã hoặc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh nơi có tài sản, tùy theo thẩm quyền quản lý tương ứng, để tổ chức thực hiện việc cưỡng chế.
Các bước triển khai cưỡng chế kê biên và bán đấu giá
Quá trình thực hiện cưỡng chế bằng biện pháp kê biên tài sản và bán đấu giá tài sản kê biên thường được tiến hành tuần tự theo các bước sau:
- Bước một: Cơ quan quản lý thuế tổ chức xác minh thông tin, tình trạng tài sản thuộc sở hữu của người nộp thuế thuộc diện bị cưỡng chế.
- Bước hai: Lập biên bản xác minh tài sản với sự có mặt và xác nhận của người nộp thuế.
- Bước ba: Gửi văn bản đề nghị phối hợp đến Ủy ban nhân dân cấp xã hoặc cấp tỉnh có thẩm quyền để cùng tổ chức thực hiện cưỡng chế.
- Bước bốn: Tiến hành kê biên tài sản đã được xác định và tổ chức bán đấu giá tài sản kê biên theo trình tự, thủ tục pháp luật quy định.
Một số điểm cần lưu ý khi áp dụng
Việc tổ chức kê biên tài sản để cưỡng chế thuế đòi hỏi cơ quan quản lý thuế phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật hiện hành, đặc biệt là các mốc thời hạn đã nêu tại Điều 71 Nghị định 252/2026. Hồ sơ, tài liệu chứng minh quyền sở hữu hợp pháp đối với tài sản dự kiến kê biên cần được chuẩn bị đầy đủ, chính xác trước khi tiến hành các bước tiếp theo. Nếu thông tin xác minh về tài sản không đầy đủ, không chính xác hoặc chưa được xác nhận rõ ràng với người nộp thuế, quá trình cưỡng chế có thể phát sinh rủi ro về mặt pháp lý, ảnh hưởng đến tính hợp pháp của toàn bộ thủ tục cưỡng chế sau này. Do đó, người nộp thuế và các bên liên quan cần nắm rõ quyền, nghĩa vụ của mình trong từng giai đoạn của quy trình để bảo vệ quyền lợi hợp pháp, đồng thời phối hợp với cơ quan quản lý thuế nhằm bảo đảm việc thi hành quyết định cưỡng chế được thực hiện đúng quy định.
Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn cụ thể cho từng trường hợp, vui lòng liên hệ với Luật An Dân Việt hoặc cơ quan có thẩm quyền.
