Căn cứ pháp lý và bối cảnh đề xuất
Ngày 28/4/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã trình Quốc hội Tờ trình số 4204/TTr-BNNMT, kiến nghị đưa Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đất đai vào Chương trình xây dựng luật của Quốc hội năm 2026. Theo đó, có 65 điều của Luật Đất đai năm 2024 được đề xuất điều chỉnh nhằm bảo đảm thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành, trước khi dự án luật được đưa ra thảo luận, biểu quyết tại nghị trường.
Minh họa: Đất đai & nhà ở — Ảnh: USDAgov · Public domain
Nhóm quy định về thẩm quyền, quy hoạch và thu hồi đất
Trong số các điều luật được đề xuất sửa đổi, đáng chú ý là việc bổ sung Điều 22a quy định về thẩm quyền thực hiện nội dung quản lý nhà nước đối với lĩnh vực đất đai — nội dung hoàn toàn mới so với Luật Đất đai 2024 hiện hành.
Nhóm quy định về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất cũng được đưa vào diện sửa đổi, gồm Điều 60 (nguyên tắc lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất) và Điều 61 (hệ thống quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất).
Đối với công tác thu hồi đất, hàng loạt điều khoản cốt lõi được rà soát: Điều 78 (thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh), Điều 79 (thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng), Điều 80 (căn cứ, điều kiện thu hồi đất trong hai trường hợp nêu trên), Điều 81 (các trường hợp thu hồi đất do vi phạm pháp luật đất đai), Điều 84 (thu hồi đất gắn với quốc phòng, an ninh) và Điều 85 (thông báo thu hồi đất, việc chấp hành quyết định thu hồi đất).
Nhóm quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư
Mảng bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất chiếm số lượng điều khoản sửa đổi lớn nhất trong tờ trình lần này: Điều 86 (trách nhiệm của cơ quan, đơn vị, tổ chức trong thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và quản lý quỹ đất đã thu hồi), Điều 87 (trình tự, thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, thu hồi đất), Điều 91 (nguyên tắc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư) và Điều 94 (kinh phí, việc chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ, tái định cư).
Bên cạnh đó là các quy định xác định phạm vi được và không được bồi thường: Điều 101 (trường hợp không được bồi thường về đất), Điều 102 (bồi thường thiệt hại về nhà, nhà ở, công trình xây dựng gắn liền với đất) và Điều 103 (bồi thường đối với cây trồng, vật nuôi).
Nhóm chính sách hỗ trợ, tái định cư cũng nằm trong diện sửa đổi: Điều 108 (hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất), Điều 109 (hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề, tìm kiếm việc làm cho hộ gia đình, cá nhân bị thu hồi đất), Điều 110 (lập và thực hiện dự án, khu tái định cư) và Điều 111 (bố trí tái định cư). Ngoài ra, Điều 113 (đất do tổ chức phát triển quỹ đất quản lý, khai thác) và Điều 115 (tổ chức phát triển quỹ đất) cũng được đưa vào danh mục điều chỉnh.
Nhóm quy định về giao đất, cho thuê đất, đăng ký và cấp giấy chứng nhận
Về phương thức Nhà nước giao đất, cho thuê đất, dự thảo đề xuất sửa Điều 120 (cho thuê đất), Điều 124 (các trường hợp giao đất, cho thuê đất không qua đấu giá quyền sử dụng đất, không đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư), Điều 125 (giao đất, cho thuê đất qua đấu giá quyền sử dụng đất) và Điều 126 (giao đất, cho thuê đất qua đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư).
Về đăng ký đất đai và cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất, danh mục điều chỉnh khá toàn diện: Điều 133 (đăng ký biến động), Điều 135 (nguyên tắc cấp Giấy chứng nhận), Điều 137 (cấp Giấy chứng nhận cho hộ gia đình, cá nhân, cộng đồng dân cư đang sử dụng đất có giấy tờ về quyền sử dụng đất), Điều 139 (hướng xử lý trường hợp hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất có vi phạm pháp luật đất đai trước ngày 01 tháng 7 năm 2014), Điều 140 (cấp Giấy chứng nhận cho hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất được giao không đúng thẩm quyền), Điều 141 (xác định diện tích đất ở khi công nhận quyền sử dụng đất), Điều 142 (cấp Giấy chứng nhận cho tổ chức đang sử dụng đất) và Điều 151 (các trường hợp không được cấp Giấy chứng nhận).
Nhóm quy định về tài chính đất đai và giá đất
Song song đó, tờ trình cũng đề cập việc sửa đổi các quy định tài chính đất đai: Điều 153 (các khoản thu ngân sách từ đất đai), Điều 155 (căn cứ tính tiền sử dụng đất, tiền thuê đất; thời điểm định giá đất, thời điểm tính tiền sử dụng đất, tiền thuê đất), Điều 156 (nộp tiền sử dụng đất, tiền thuê đất khi chuyển mục đích sử dụng đất, gia hạn hoặc điều chỉnh thời hạn sử dụng đất) và Điều 157 (miễn, giảm tiền sử dụng đất, tiền thuê đất).
Về định giá đất, các điều được đưa vào diện sửa đổi gồm Điều 158 (nguyên tắc, căn cứ, phương pháp định giá đất), Điều 159 (bảng giá đất), Điều 160 (giá đất cụ thể) và Điều 161 (Hội đồng thẩm định bảng giá đất). Ngoài ra, quy định về điều kiện thực hiện quyền của người sử dụng đất cũng được rà soát tại Điều 45 (điều kiện chuyển đổi, chuyển nhượng, cho thuê, cho thuê lại, thừa kế, tặng cho, thế chấp, góp vốn bằng quyền sử dụng đất; nhận chuyển nhượng, nhận tặng cho quyền sử dụng đất) và Điều 46 (điều kiện bán tài sản gắn liền với đất, quyền thuê trong hợp đồng thuê đất trả tiền thuê hằng năm).
Các bước triển khai dự án luật sửa đổi
Việc sửa đổi Luật Đất đai 2024 dự kiến trải qua nhiều giai đoạn: hoàn thiện hồ sơ đề xuất, xác định rõ nội dung và phạm vi sửa đổi của từng điều khoản; trình Quốc hội xem xét đưa vào chương trình xây dựng luật; lấy ý kiến rộng rãi từ các bộ, ngành, địa phương, tổ chức và người dân liên quan để hoàn thiện dự thảo; đưa dự thảo ra thảo luận, biểu quyết thông qua tại kỳ họp Quốc hội; và cuối cùng công bố, tổ chức triển khai thực hiện trên thực tế.
Một số lưu ý cho người dân và tổ chức
Quá trình sửa đổi một đạo luật quan trọng như Luật Đất đai thường kéo theo một số rủi ro cần lường trước: do liên quan đến nhiều nhóm lợi ích khác nhau, việc đạt đồng thuận giữa các bên có thể mất nhiều thời gian hơn dự kiến, khiến tiến độ thông qua bị kéo dài; đồng thời, với các trường hợp cụ thể về quyền sử dụng đất, hộ gia đình và cá nhân nên chủ động chuẩn bị đầy đủ giấy tờ chứng minh nguồn gốc, quá trình sử dụng đất hợp pháp để không bị động khi chính sách thay đổi.
Vì dự án luật còn đang ở giai đoạn đề xuất đưa vào chương trình lập pháp, nội dung sửa đổi cụ thể của từng điều khoản có thể tiếp tục được điều chỉnh trong quá trình soạn thảo, lấy ý kiến. Do đó, người dân và tổ chức có quyền, lợi ích liên quan đến các nhóm quy định nêu trên — nhất là thu hồi đất, bồi thường, tái định cư, cấp Giấy chứng nhận và tài chính đất đai — nên tiếp tục theo dõi sát dự thảo để chủ động bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.
Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn cụ thể cho từng trường hợp, vui lòng liên hệ với Luật An Dân Việt hoặc cơ quan có thẩm quyền.
