Cơ sở pháp lý
Thông tư 89/2026/TT-BTC do Bộ Tài chính ban hành ngày 10/8/2026, có nhiệm vụ hướng dẫn thi hành Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp 2025. Văn bản này được đặt trong mối liên hệ với hai nghị định hướng dẫn liên quan là Nghị định 320/2025/NĐ-CP và Nghị định 252/2026/NĐ-CP. Đây là văn bản chuyên biệt điều chỉnh cách xác định kỳ tính thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) — nội dung then chốt, quyết định thời điểm và tần suất doanh nghiệp phải kê khai, nộp loại thuế này.
Minh họa: Doanh nghiệp & hộ kinh doanh — Ảnh: Jaggery · CC BY-SA 2.0
Những điểm sửa đổi, bổ sung đáng chú ý
So với khung quy định trước đây, Thông tư 89/2026/TT-BTC mang lại hai nhóm thay đổi chính về kỳ tính thuế TNDN.
Thứ nhất, văn bản mở rộng danh mục các khoản thu nhập phải kê khai theo từng lần phát sinh, bổ sung thêm:
- Thu nhập từ việc bán, bán đấu giá bất động sản hoặc các tài sản khác vốn là tài sản bảo đảm, do cơ quan, tổ chức có thẩm quyền thực hiện xử lý;
- Thu nhập phát sinh khi Quỹ đầu tư chứng khoán chia lợi tức cho các tổ chức tham gia đầu tư vào quỹ.
Thứ hai, quy định về khai quyết toán thuế TNDN được điều chỉnh theo hướng tinh gọn thủ tục hơn cho doanh nghiệp: bãi bỏ yêu cầu phải khai quyết toán thuế tại thời điểm doanh nghiệp thực hiện tách doanh nghiệp; đồng thời bỏ luôn yêu cầu khai quyết toán riêng đối với doanh nghiệp chuyển đổi loại hình doanh nghiệp — trước đây nhóm doanh nghiệp này buộc phải khai quyết toán tính đến thời điểm có quyết định chuyển đổi, nay nghĩa vụ khai quyết toán riêng biệt đó không còn đặt ra.
Nguyên tắc xác định kỳ tính thuế TNDN
Về nguyên tắc chung, người nộp thuế tiếp tục thực hiện tạm nộp thuế TNDN theo từng quý và khai quyết toán vào cuối năm tài chính — đây vẫn là cơ chế phổ biến, áp dụng cho phần lớn hoạt động sản xuất, kinh doanh thông thường. Ngoại lệ duy nhất của nguyên tắc này là các khoản thu nhập thuộc diện phải kê khai theo từng lần phát sinh: doanh nghiệp phải kê khai ngay khi giao dịch hoặc nghiệp vụ làm phát sinh khoản thu nhập chịu thuế xảy ra, không chờ đến kỳ tạm nộp theo quý hay kỳ quyết toán cuối năm.
Các trường hợp phải khai thuế TNDN theo từng lần phát sinh
Theo hướng dẫn tại Thông tư, danh sách các khoản thu nhập buộc phải kê khai thuế TNDN theo từng lần phát sinh gồm:
- Các khoản thu nhập chịu thuế TNDN không mang tính chất thường xuyên;
- Thu nhập từ hoạt động chuyển nhượng bất động sản;
- Thu nhập từ việc bán, bán đấu giá tài sản bảo đảm;
- Thu nhập từ hoạt động chuyển nhượng vốn của doanh nghiệp nước ngoài;
- Thu nhập từ việc bán toàn bộ Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên;
- Thu nhập phát sinh khi Quỹ đầu tư chứng khoán chia lợi tức cho tổ chức đầu tư vào quỹ.
Việc liệt kê tách bạch các trường hợp này giúp doanh nghiệp — đặc biệt là những đơn vị thường xuyên có giao dịch bất động sản, chuyển nhượng vốn, xử lý tài sản bảo đảm hoặc tham gia quỹ đầu tư chứng khoán — chủ động nhận diện đúng nghĩa vụ kê khai của mình, tránh nhầm lẫn giữa cơ chế khai theo từng lần phát sinh với cơ chế tạm nộp theo quý áp dụng cho hoạt động kinh doanh thông thường.
Trình tự thực hiện dành cho doanh nghiệp
Để tuân thủ đúng quy định mới tại Thông tư 89/2026/TT-BTC, doanh nghiệp có thể thực hiện theo trình tự sau:
- Rà soát toàn bộ các khoản thu nhập phát sinh trong kỳ, đối chiếu với danh mục các trường hợp phải khai theo từng lần phát sinh nêu trên để xác định chính xác nghĩa vụ kê khai tương ứng với từng khoản thu nhập.
- Căn cứ tính chất của từng khoản thu nhập đã xác định, lựa chọn đúng hình thức kê khai: kê khai ngay theo từng lần phát sinh đối với các khoản thuộc diện đặc thù, hoặc tạm nộp theo quý đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh thông thường.
- Hoàn tất việc khai quyết toán thuế TNDN vào thời điểm kết thúc năm tài chính theo quy định chung, đồng thời lưu ý rằng trường hợp tách doanh nghiệp hoặc chuyển đổi loại hình doanh nghiệp không còn bắt buộc phải khai quyết toán riêng như quy định trước đây.
Một số lưu ý khi áp dụng
Doanh nghiệp cần đặc biệt chú ý đến thời hạn kê khai và thời hạn quyết toán thuế đối với từng loại nghĩa vụ để tránh phát sinh rủi ro pháp lý không đáng có. Hồ sơ khai thuế cần được chuẩn bị đầy đủ, bao gồm các tài liệu chứng minh hoạt động kinh doanh, báo cáo tài chính liên quan và các chứng từ gắn với khoản thu nhập chịu thuế TNDN phát sinh trong kỳ. Việc chậm trễ hoặc bỏ sót nghĩa vụ kê khai — nhất là đối với các khoản thu nhập phải khai theo từng lần phát sinh, vốn dễ bị nhầm lẫn với cơ chế khai theo quý — có thể dẫn đến việc doanh nghiệp bị xử phạt vi phạm hành chính về thuế.
Bên cạnh đó, do quy định về khai quyết toán khi tách doanh nghiệp hoặc khi chuyển đổi loại hình doanh nghiệp đã được bãi bỏ, các doanh nghiệp rơi vào những tình huống này nên chủ động rà soát và cập nhật lại quy trình kê khai nội bộ, tránh áp dụng máy móc theo thông lệ cũ, để không bỏ sót nghĩa vụ bắt buộc hoặc thực hiện thừa những thủ tục không còn cần thiết theo hướng dẫn tại Thông tư 89/2026/TT-BTC.
Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn cụ thể cho từng trường hợp, vui lòng liên hệ với Luật An Dân Việt hoặc cơ quan có thẩm quyền.
