Căn cứ pháp lý
Theo Điều 22 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005, chương trình máy tính hay phần mềm máy tính được hiểu là tập hợp các lệnh, mã nguồn, lược đồ và mọi thành phần khác có tính chất hướng dẫn, cho phép máy tính thực hiện các công việc xác định và sinh ra kết quả cụ thể. Điều 14 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 được sửa đổi, bổ sung năm 2009 đã công nhận chương trình máy tính là một trong những đối tượng nằm trong phạm vi bảo hộ của pháp luật. Hành vi cài đặt, sử dụng phần mềm lậu — tức là các sản phẩm phần mềm trả phí mà bị can thiệp, vô hiệu hoá hoặc sử dụng trái phép mà không có giấy phép — vi phạm pháp luật và có thể bị xử lý theo Điều 225 Bộ luật Hình sự năm 2015 (được sửa đổi năm 2017), quy định về tội xâm phạm quyền tác giả và các quyền liên quan.
Minh họa: Doanh nghiệp & hộ kinh doanh — Ảnh: shankar s. from Dubai, united arab emirat · CC BY 2.0
Mức xử phạt hình sự
Đối với cá nhân:
- Trường hợp lợi tức từ 50 triệu đồng đến dưới 300 triệu đồng hoặc gây tổn thất cho chủ sở hữu từ 100 triệu đồng đến dưới 500 triệu đồng: bị phạt tiền từ 50 triệu đồng đến 300 triệu đồng hoặc bị cải tạo không giam giữ với thời hạn tối đa ba năm.
- Trường hợp phạm tội có tổ chức, hoặc lặp lại hành vi nhiều hơn hai lần, hoặc thu lợi vượt quá 300 triệu đồng hoặc gây tổn thất cho chủ sở hữu vượt quá 500 triệu đồng: bị phạt tiền từ 300 triệu đồng đến một tỷ đồng hoặc bị phạt tù từ sáu tháng đến ba năm.
Đối với tổ chức, pháp nhân thương mại:
- Trường hợp lợi tức từ 200 triệu đồng đến dưới 300 triệu đồng hoặc gây tổn thất từ 300 triệu đồng đến dưới 500 triệu đồng: bị phạt tiền từ 500 triệu đồng đến dưới hai tỷ đồng.
- Trường hợp lặp lại hành vi nhiều hơn hai lần hoặc thu lợi từ hành vi vượt quá 300 triệu đồng: bị phạt tiền từ hai tỷ đồng đến năm tỷ đồng hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn từ sáu tháng đến hai năm.
Như vậy, cá nhân vi phạm hành vi sử dụng phần mềm lậu có thể phải chịu mức phạt tù tối đa từ sáu tháng đến ba năm, trong khi tổ chức kinh doanh có thể đối mặt với mức phạt tù tối đa từ sáu tháng đến hai năm (dưới hình thức đình chỉ hoạt động).
Biện pháp phòng ngừa và khắc phục
Doanh nghiệp, cá nhân cần tiến hành rà soát toàn bộ hệ thống thông tin, thiết bị để kiểm tra xem có sử dụng chương trình máy tính không có giấy phép hay không. Nếu phát hiện hành vi vi phạm, cần sẵn sàng các chứng chỉ, hợp đồng cấp phép, biên lai thanh toán và các tài liệu pháp lý liên quan để chứng minh việc sử dụng hợp pháp hoặc để thực hiện các bước khắc phục. Liên hệ với các cơ quan chức năng về sở hữu trí tuệ hoặc tư vấn từ chuyên gia pháp lý có chuyên môn trong lĩnh vực này sẽ giúp đánh giá rủi ro và xây dựng phương án tuân thủ pháp luật.
Tác động và đề phòng
Sử dụng phần mềm lậu không những gây rủi ro về hình sự mà còn ảnh hưởng đến danh tiếng, uy tín của doanh nghiệp trên thị trường. Các cơ quan chức năng có thẩm quyền có thể kiểm tra, xác minh, ra quyết định xử phạt hoặc khởi tố vụ án hình sự. Để đảm bảo tuân thủ pháp luật và bảo vệ quyền lợi hợp pháp, mỗi doanh nghiệp và cá nhân kinh doanh nên tự nguyện cập nhật kiến thức pháp lý, thực hiện nâng cấp hệ thống với các phần mềm có giấy phép chính thức từ nhà cung cấp được công nhận.
Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn cụ thể cho từng trường hợp, vui lòng liên hệ với Luật An Dân Việt hoặc cơ quan có thẩm quyền.
