Doanh nghiệp thiếu nguyên liệu sản xuất do dịch Covid-19 có phải trả lương ngừng việc

Cơ sở pháp lý

1. Bộ luật Lao động 2019 (số 45/2019/QH14) — Điều 99 quy định về tiền lương ngừng việc, làm căn cứ pháp lý chủ yếu để giải quyết chế độ trả lương khi doanh nghiệp phải ngừng sản xuất do thiếu nguyên liệu.

2. Nghị định 145/2020/NĐ-CP — hướng dẫn chi tiết một số điều của Bộ luật Lao động 2019, trong đó có các quy định liên quan đến tiền lương ngừng việc.

3. Nghị quyết 68/NQ-CP — quy định chính sách hỗ trợ người lao động và người sử dụng lao động bị ảnh hưởng bởi đại dịch Covid-19.

4. Quyết định 23/2021/QĐ-TTg — ban hành quy định về việc thực hiện các chính sách hỗ trợ người lao động và người sử dụng lao động gặp khó khăn do đại dịch Covid-19, trong đó có chính sách hỗ trợ trong thời gian ngừng việc.

5. Bộ luật Lao động 2012 (số 10/2012/QH13) — Điều 98 quy định về tiền lương ngừng việc theo quy định cũ, có giá trị tham khảo đối với các quan hệ lao động phát sinh trước ngày 01/01/2021.

6. Ngoài ra, còn có các văn bản hướng dẫn và chính sách hỗ trợ khác của Chính phủ và các bộ, ngành ban hành theo từng giai đoạn dịch bệnh, doanh nghiệp cần thường xuyên cập nhật để áp dụng kịp thời.

Nội dung chi tiết

Ngừng việc là trường hợp người lao động không được làm việc do người sử dụng lao động ngừng sản xuất, kinh doanh vì nhiều lý do khác nhau như thiếu nguyên vật liệu, mất điện, mất nước, thiên tai, dịch bệnh nguy hiểm hoặc do lỗi của người sử dụng lao động. Trong thời gian ngừng việc, người lao động vẫn thuộc phạm vi quản lý của doanh nghiệp nhưng không thực hiện công việc, do đó việc có được trả lương hay không và trả với mức nào phụ thuộc vào nguyên nhân gây ra việc ngừng việc theo quy định tại Điều 99 Bộ luật Lao động 2019.

Minh họa: Doanh nghiệp & hộ kinh doanh — Ảnh: President (1969-1974 : Nixon). White Hous · Public domain

Theo Điều 99 Bộ luật Lao động 2019, các trường hợp ngừng việc được chia thành ba nhóm chính. Thứ nhất, ngừng việc do lỗi của người sử dụng lao động. Thứ hai, ngừng việc do sự cố về điện, nước hoặc do nguyên nhân khách quan khác như thiên tai, hỏa hoạn, dịch bệnh nguy hiểm. Thứ ba, ngừng việc do lỗi của người lao động. Việc xác định đúng nhóm nguyên nhân có ý nghĩa quyết định đến chế độ tiền lương áp dụng cho người lao động.

Về chế độ tiền lương ngừng việc: nếu ngừng việc do lỗi của người sử dụng lao động thì người lao động được trả đủ tiền lương theo hợp đồng lao động. Nếu ngừng việc do sự cố về điện, nước hoặc do nguyên nhân khách quan khác (trong đó có thiếu nguyên liệu sản xuất do dịch Covid-19) thì tiền lương do hai bên thỏa thuận nhưng không được thấp hơn mức lương tối thiểu vùng do Chính phủ quy định. Nếu ngừng việc do lỗi của người lao động thì người lao động không được trả lương; người lao động nào không tham gia lao động mà có lỗi gây thiệt hại cho người sử dụng lao động thì có thể phải bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật.

Trong bối cảnh dịch Covid-19, việc doanh nghiệp thiếu nguyên liệu sản xuất dẫn đến phải ngừng việc thường được xác định là thuộc trường hợp do nguyên nhân khách quan. Do đó, người sử dụng lao động không bắt buộc phải trả đủ tiền lương mà chỉ cần thỏa thuận với người lao động về tiền lương ngừng việc, tuy nhiên mức thỏa thuận không được thấp hơn mức lương tối thiểu vùng. Việc thỏa thuận này cần được thực hiện công khai, minh bạch và phù hợp với tình hình thực tế của doanh nghiệp.

Bên cạnh chế độ tiền lương, trong giai đoạn dịch Covid-19, người lao động và người sử dụng lao động bị ảnh hưởng còn có thể được hưởng các chính sách hỗ trợ của Nhà nước theo Nghị quyết 68/NQ-CP và Quyết định 23/2021/QĐ-TTg, chẳng hạn như hỗ trợ tiền cho người lao động phải tạm hoãn thực hiện hợp đồng lao động, nghỉ việc không hưởng lương trong thời gian cách ly, hoặc hỗ trợ người sử dụng lao động vay vốn để trả lương ngừng việc. Các chính sách này được áp dụng theo điều kiện và tiêu chí cụ thể của từng giai đoạn, doanh nghiệp cần nắm rõ để hướng dẫn người lao động tiếp cận.

Quy trình thực hiện

1. Xác định nguyên nhân ngừng việc: doanh nghiệp xem xét, đánh giá việc thiếu nguyên liệu sản xuất là do nguyên nhân khách quan (như dịch Covid-19) hay do lỗi của người sử dụng lao động, từ đó xác định chế độ tiền lương áp dụng theo Điều 99 Bộ luật Lao động 2019.
2. Thông báo cho người lao động và tổ chức đại diện người lao động tại doanh nghiệp về kế hoạch ngừng việc, thời gian dự kiến và lý do ngừng việc để bảo đảm quyền được biết thông tin của người lao động.
3. Thỏa thuận với người lao động về mức tiền lương ngừng việc, bảo đảm mức thỏa thuận không thấp hơn mức lương tối thiểu vùng đang áp dụng tại địa phương nơi doanh nghiệp hoạt động.
4. Lập bảng lương ngừng việc, thực hiện thanh toán tiền lương cho người lao động đúng thời hạn, đúng mức đã thỏa thuận và kê khai theo đúng quy định về thuế, bảo hiểm xã hội.
5. Theo dõi, cập nhật các chính sách hỗ trợ của Nhà nước dành cho người lao động và người sử dụng lao động bị ảnh hưởng bởi dịch Covid-19 để hướng dẫn, hỗ trợ người lao động làm thủ tục hưởng chính sách nếu đủ điều kiện.
6. Khi hết thời gian ngừng việc, doanh nghiệp bố trí lại công việc bình thường cho người lao động theo hợp đồng lao động, thông báo lịch đi làm lại và tiếp tục thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ đối với người lao động.

Lưu ý quan trọng

Thiếu nguyên liệu sản xuất do dịch Covid-19 thường được xác định là nguyên nhân khách quan, vì vậy doanh nghiệp không bắt buộc phải trả đủ tiền lương khi ngừng việc, nhưng mức lương ngừng việc do hai bên thỏa thuận không được thấp hơn mức lương tối thiểu vùng. Đây là giới hạn thấp nhất mà người sử dụng lao động phải tuân thủ.

Nếu việc ngừng việc xuất phát từ lỗi của người sử dụng lao động, chẳng hạn do doanh nghiệp chủ động dừng ký hợp đồng cung ứng nguyên liệu hoặc quản lý chuỗi cung ứng kém dẫn đến thiếu nguyên liệu, thì người lao động phải được trả đủ tiền lương theo hợp đồng lao động, không được áp dụng mức thỏa thuận thấp hơn.

Thỏa thuận về tiền lương ngừng việc cần được lập thành văn bản, có chữ ký của người sử dụng lao động và người lao động nhằm tránh tranh chấp về sau. Doanh nghiệp nên lưu giữ đầy đủ hồ sơ, tài liệu chứng minh nguyên nhân ngừng việc để phục vụ công tác thanh tra, kiểm tra.

Người lao động bị ngừng việc do dịch Covid-19 có thể được hưởng hỗ trợ từ các chính sách của Nhà nước nếu đáp ứng đủ điều kiện theo quy định tại Nghị quyết 68/NQ-CP, Quyết định 23/2021/QĐ-TTg và các văn bản hướng dẫn liên quan. Doanh nghiệp nên chủ động hỗ trợ người lao động hoàn thiện hồ sơ đề nghị hỗ trợ.

Các quy định và chính sách hỗ trợ liên quan đến dịch Covid-19 thay đổi theo từng giai đoạn. Doanh nghiệp cần thường xuyên cập nhật văn bản pháp luật mới nhất và chính sách hiện hành để áp dụng đúng quy định, tránh bị xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động.

Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn cụ thể cho từng trường hợp, vui lòng liên hệ với Luật An Dân Việt hoặc cơ quan có thẩm quyền.