Hướng dẫn giải quyết tình trạng thiếu nhà ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi

Cơ sở pháp lý

1. Nghị quyết số 88/2019/QH14 của Quốc hội về phê duyệt Đề án tổng thể phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2030.

2. Quyết định số 1719/QĐ-TTg ngày 14/10/2021 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2030 (Chương trình MTQG 1719), trong đó có nội dung hỗ trợ nhà ở cho hộ nghèo đồng bào dân tộc thiểu số.

3. Luật Nhà ở năm 2023, quy định chính sách hỗ trợ nhà ở xã hội, nhà ở cho hộ nghèo, hộ cận nghèo tại khu vực nông thôn và miền núi.

4. Nghị định số 100/2024/NĐ-CP của Chính phủ về phát triển và quản lý nhà ở xã hội, quy định chi tiết điều kiện, đối tượng và thủ tục hưởng chính sách hỗ trợ nhà ở.

5. Nghị định số 05/2024/NĐ-CP của Chính phủ về hộ nghèo, hộ cận nghèo và các văn bản hướng dẫn có liên quan làm căn cứ xác định đối tượng thụ hưởng chính sách hỗ trợ nhà ở, đất ở.

6. Các văn bản hướng dẫn thực hiện Chương trình MTQG 1719 của Ủy ban Dân tộc và các bộ, ngành, địa phương ban hành theo từng giai đoạn.

Nội dung chi tiết

Thực trạng thiếu nhà ở tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi vẫn còn diễn ra ở nhiều nơi, nhất là tại các thôn, bản đặc biệt khó khăn, biên giới. Mục tiêu của các chính sách hiện hành là bảo đảm chỗ ở ổn định, an toàn cho hộ nghèo, hộ cận nghèo người dân tộc thiểu số, góp phần thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2030.

Minh họa: Đất đai & nhà ở — Ảnh: Hubert van Es · Public domain

Đối tượng được hỗ trợ nhà ở gồm hộ nghèo, hộ cận nghèo là người dân tộc thiểu số sinh sống tại các xã, thôn, bản thuộc vùng khó khăn theo quy định; hộ chưa có nhà ở hoặc đang sống trong nhà ở tạm, nhà ở dột nát, không bảo đảm an toàn. Điều kiện cụ thể do cấp có thẩm quyền xác định căn cứ vào chuẩn nghèo và tình hình thực tế của từng địa phương, từng giai đoạn.

Nội dung hỗ trợ bao gồm hỗ trợ xây mới hoặc sửa chữa nhà ở với mức hỗ trợ theo quy định của từng giai đoạn; hỗ trợ đất ở cho hộ chưa có đất ở hợp pháp; đồng thời lồng ghép các nội dung hỗ trợ chuyển đổi nghề, tạo sinh kế để hộ được hỗ trợ có điều kiện ổn định cuộc sống lâu dài. Ngoài ra, hộ nghèo, hộ cận nghèo phù hợp điều kiện còn được hưởng chính sách nhà ở xã hội theo Luật Nhà ở năm 2023 và Nghị định số 100/2024/NĐ-CP.

Nguồn vốn thực hiện chính sách gồm ngân sách nhà nước (trung ương và địa phương), vốn lồng ghép từ các chương trình, dự án có liên quan và nguồn xã hội hóa, huy động từ cộng đồng, doanh nghiệp, người dân tự đối ứng thêm. Việc quản lý, sử dụng vốn phải công khai, minh bạch, đúng mục đích theo quy định pháp luật về ngân sách và chương trình mục tiêu quốc gia.

Trách nhiệm triển khai được phân công theo các cấp: UBND xã tổ chức rà soát, bình xét, tổng hợp hồ sơ; UBND cấp huyện thẩm định, tổng hợp trình cấp tỉnh; UBND cấp tỉnh và các sở, ngành liên quan phê duyệt, bố trí vốn và chỉ đạo thực hiện. Hộ được hỗ trợ có quyền nhận hỗ trợ theo quyết định và có nghĩa vụ sử dụng nhà ở, đất ở đúng mục đích; trường hợp vi phạm sẽ bị xử lý, thu hồi hoặc yêu cầu hoàn trả theo quy định.

Quy trình thực hiện

1. Xác định điều kiện hỗ trợ của hộ gia đình: rà soát các tiêu chí về hộ nghèo, hộ cận nghèo là người dân tộc thiểu số, tình trạng nhà ở và nhu cầu hỗ trợ tại địa bàn thôn, bản.
2. Hộ gia đình nộp đề nghị hỗ trợ nhà ở tại thôn, bản nơi cư trú kèm các giấy tờ chứng minh điều kiện theo hướng dẫn của UBND xã.
3. Thôn, bản tổ chức họp bình xét công khai, lập danh sách đề xuất hộ đủ điều kiện và niêm yết công khai tại cộng đồng theo thời gian quy định.
4. UBND xã tổng hợp hồ sơ, danh sách sau bình xét, kiểm tra, xác nhận và trình UBND cấp huyện.
5. Cấp có thẩm quyền thẩm định, phê duyệt danh sách hộ được hỗ trợ, mức hỗ trợ và bố trí nguồn vốn theo quy định.
6. Tổ chức triển khai hỗ trợ: giải ngân, hướng dẫn hộ xây dựng, sửa chữa nhà ở; nghiệm thu, thanh quyết toán và theo dõi việc sử dụng đúng mục đích.

Lưu ý quan trọng

Chính sách hỗ trợ nhà ở áp dụng theo từng chương trình, từng giai đoạn cụ thể, do đó trước khi làm thủ tục cần kiểm tra văn bản hiện hành và hướng dẫn mới nhất của trung ương, địa phương để xác định đúng mức hỗ trợ, đối tượng và thời hạn thực hiện.

Điều kiện hỗ trợ do cấp có thẩm quyền quyết định căn cứ vào chuẩn nghèo, danh sách thôn, bản đặc biệt khó khăn và tình hình thực tế; không phải mọi hộ dân tộc thiểu số đều đương nhiên được hỗ trợ.

Việc bình xét phải bảo đảm minh bạch, công khai, dân chủ tại cơ sở; hộ dân và cộng đồng có quyền giám sát, phản ánh những trường hợp bình xét không đúng đối tượng.

Hộ được hỗ trợ phải sử dụng nhà ở, đất ở đúng mục đích, không chuyển nhượng, cho thuê hoặc sử dụng sai quy định; vi phạm sẽ bị xử lý và có thể phải hoàn trả kinh phí đã nhận.

Không lợi dụng chính sách để trục lợi, khai man hồ sơ hoặc bao che cho các trường hợp không đủ điều kiện; hành vi vi phạm bị xử lý theo quy định của pháp luật.

Nội dung bài viết chỉ mang tính tham khảo. Khi phát sinh nhu cầu cụ thể, người dân nên liên hệ UBND xã, phòng dân tộc hoặc cơ quan chức năng tại địa phương để được hướng dẫn chi tiết và cập nhật văn bản áp dụng.

Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn cụ thể cho từng trường hợp, vui lòng liên hệ với Luật An Dân Việt hoặc cơ quan có thẩm quyền.