Bối cảnh và căn cứ pháp lý
Ngày 27/8/2026, Cục Thuế tỉnh Đồng Nai ban hành Công văn số 16658/DON-QLDN1, đưa ra hướng dẫn cụ thể về thời điểm ghi nhận doanh thu để tính thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) đối với hoạt động xuất khẩu hàng hóa. Văn bản này được xây dựng dựa trên hai căn cứ pháp lý then chốt: quy định về thời điểm xác định doanh thu tại Khoản 2 Điều 8 Nghị định số 320/2025/NĐ-CP, và hướng dẫn chi tiết về thời điểm xác định doanh thu tính thuế TNDN trong một số tình huống đặc thù tại Khoản 1 Điều 5 Thông tư số 20/2026/TT-BTC. Sự ra đời của công văn nhằm giúp các doanh nghiệp có hoạt động xuất khẩu áp dụng thống nhất quy định pháp luật, tránh vướng mắc khi kê khai và quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp hằng năm.
Minh họa: Doanh nghiệp & hộ kinh doanh — Ảnh: Jaggery · CC BY-SA 2.0
Nguyên tắc xác định thời điểm ghi nhận doanh thu đối với hàng xuất khẩu
Theo hướng dẫn tại Công văn 16658/DON-QLDN1, nguyên tắc chung để xác định thời điểm tính doanh thu chịu thuế TNDN đối với hàng hóa xuất khẩu được đặt trên cơ sở thời điểm quyền sở hữu hàng hóa được chuyển giao cho bên mua, căn cứ theo nội dung thỏa thuận trong hợp đồng xuất khẩu đã ký kết. Nói cách khác, ngày mà quyền sở hữu hàng hóa chính thức chuyển từ bên bán sang bên mua theo hợp đồng chính là mốc thời gian doanh nghiệp phải ghi nhận doanh thu để tính thuế.
Đối với trường hợp doanh nghiệp không có đủ cơ sở xác định chính xác thời điểm chuyển giao quyền sở hữu hàng hóa — chẳng hạn do điều khoản hợp đồng chưa quy định rõ, hoặc phát sinh vướng mắc trong quá trình giao nhận — công văn hướng dẫn doanh nghiệp chuyển sang áp dụng các quy định của pháp luật về hải quan liên quan đến cơ sở xác định hàng hóa xuất khẩu, để làm căn cứ ghi nhận doanh thu tính thuế thay thế. Đây có thể xem là quy tắc dự phòng, giúp doanh nghiệp có hướng xử lý thống nhất ngay cả khi không thể áp dụng trực tiếp nguyên tắc dựa trên hợp đồng.
Các khoản chi không được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế
Song song với việc hướng dẫn thời điểm ghi nhận doanh thu, Công văn 16658/DON-QLDN1 cũng lưu ý doanh nghiệp về nhóm các khoản chi phí không được tính là chi phí hợp lý khi xác định thu nhập chịu thuế TNDN, theo quy định tại Khoản 2 Điều 9 Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp năm 2025.
Nhóm này bao gồm, nhưng không giới hạn ở: các khoản chi không đáp ứng đầy đủ điều kiện được trừ theo quy định pháp luật (ví dụ thiếu chứng từ hợp lệ, không phục vụ trực tiếp cho hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp); các khoản tiền phạt do vi phạm hành chính hoặc vi phạm nghĩa vụ hợp đồng mà doanh nghiệp phải gánh chịu; và các khoản chi vượt mức, vượt tiêu chuẩn, định mức do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành. Ngoài các nhóm chi phí kể trên, Luật Thuế TNDN 2025 còn liệt kê thêm nhiều khoản chi khác không được trừ, doanh nghiệp cần đối chiếu đầy đủ nội dung điều luật để áp dụng chính xác, phù hợp với từng tình huống phát sinh trong thực tế.
Trình tự các bước doanh nghiệp cần thực hiện
Để áp dụng đúng hướng dẫn tại Công văn 16658/DON-QLDN1, doanh nghiệp có hoạt động xuất khẩu hàng hóa có thể tham khảo trình tự thực hiện như sau.
Bước đầu tiên, doanh nghiệp rà soát kỹ hợp đồng xuất khẩu đã ký kết để xác định rõ thời điểm quyền sở hữu hàng hóa được chuyển giao cho đối tác nước ngoài; đây chính là căn cứ ưu tiên áp dụng để ghi nhận doanh thu tính thuế.
Bước tiếp theo, trong trường hợp hợp đồng không quy định rõ ràng hoặc không đủ cơ sở để xác định thời điểm chuyển giao quyền sở hữu, doanh nghiệp cần đối chiếu với các quy định của pháp luật hải quan hiện hành có liên quan đến việc xác định hàng hóa xuất khẩu, từ đó xác lập thời điểm ghi nhận doanh thu thay thế cho phù hợp.
Bước cuối cùng, sau khi đã xác định được thời điểm ghi nhận doanh thu phù hợp, doanh nghiệp tiến hành hạch toán, phản ánh vào sổ sách kế toán và chuẩn bị hồ sơ kê khai, quyết toán thuế TNDN theo đúng quy định hiện hành, bảo đảm số liệu khớp đúng với hợp đồng, chứng từ giao nhận và các tài liệu liên quan khác.
Một số lưu ý khi áp dụng trong thực tế
Việc xác định đúng thời điểm ghi nhận doanh thu tính thuế TNDN đối với hàng hóa xuất khẩu có ý nghĩa quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến kỳ tính thuế, số thuế phải nộp, cũng như giúp doanh nghiệp tránh các rủi ro bị truy thu, xử phạt khi cơ quan thuế tiến hành thanh tra, kiểm tra sau này. Do đó, doanh nghiệp cần chủ động lưu trữ đầy đủ hồ sơ, chứng từ chứng minh thời điểm chuyển giao quyền sở hữu hàng hóa, bao gồm hợp đồng xuất khẩu, chứng từ giao nhận, vận đơn, tờ khai hải quan và các tài liệu liên quan khác có giá trị chứng minh.
Bên cạnh đó, đối với các khoản chi phí phát sinh liên quan đến hoạt động xuất khẩu, doanh nghiệp cũng cần rà soát, đối chiếu kỹ với danh mục các khoản chi không được trừ theo Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp 2025, nhằm loại trừ đúng và đủ khi xác định thu nhập chịu thuế, hạn chế sai sót khi lập hồ sơ quyết toán. Trường hợp phát sinh tình huống phức tạp, khó xác định rõ thời điểm hoặc bản chất khoản chi, doanh nghiệp nên chủ động trao đổi với cơ quan thuế quản lý trực tiếp, hoặc tham vấn ý kiến chuyên môn phù hợp, để có hướng xử lý thống nhất với quy định pháp luật hiện hành.
Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn cụ thể cho từng trường hợp, vui lòng liên hệ với Luật An Dân Việt hoặc cơ quan có thẩm quyền.
