Căn Cứ Pháp Lý
Bộ luật Lao động 2019 tại Điều 99 quy định rõ vấn đề tiền lương khi người lao động phải ngừng việc do những nguyên nhân nằm ngoài sự kiểm soát của các bên, trong đó nhất thiết phải đảm bảo mức lương không thể thấp hơn mức tối thiểu vùng mà Chính phủ đã công bố. Nghị định 145/2020/NĐ-CP được ban hành nhằm bổ sung hướng dẫn chi tiết cho việc áp dụng Bộ luật Lao động, làm sáng tỏ các quy tắc cơ bản để xác định mức tiền lương khi làm việc bị gián đoạn cũng như yêu cầu pháp lý mà người sử dụng lao động phải thực hiện trong quá trình thương lượng và thanh toán.
Trên cơ sở đó, Nghị quyết 68/NQ-CP đề ra một hệ thống các biện pháp hỗ trợ nhằm giảm bớt khó khăn cho cả người lao động và người sử dụng lao động trong bối cảnh đại dịch, bao gồm nhiều hình thức trợ cấp tiền mặt cùng các gói tín dụng được ưu đãi để phục vụ việc chi trả tiền lương trong những thời kỳ gián đoạn sản xuất kinh doanh. Quyết định 23/2021/QĐ-TTg tiếp tục cụ thể hoá các điều khoản hỗ trợ trên, nêu rõ điều kiện tiếp cận và các bước thủ tục pháp lý mà cả hai chủ thể có thể tuân theo để được hưởng các chính sách khác nhau tùy theo tình huống thực tế lúc bấy giờ.
Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội cũng đã phát hành những hướng dẫn công vụ cụ thể liên quan đến chi trả tiền lương cho các nhân viên trong khoảng thời gian phải thực hiện cách ly y tế do dịch bệnh, trong đó làm rõ rằng những người lao động vẫn có khả năng làm việc tại nơi ở riêng sẽ tiếp tục nhận lương theo các khoản thỏa thuận, còn những người không có điều kiện hoặc không được phép làm việc sẽ được xem xét áp dụng chế độ ngừng việc do lý do khách quan.
Minh họa: Doanh nghiệp & hộ kinh doanh — Ảnh: Prime Minister's Office · GODL-India
Nguyên Tắc Chung khi Người Lao Động Bị Cách Ly
Khi một nhân viên phải tuân thủ lệnh cách ly, người sử dụng lao động không được phép hủy bỏ hợp đồng một cách tùy tiện hoặc giảm mức lương dưới tiêu chuẩn pháp định chỉ vì lý do cách ly. Nguyên tắc cơ bản là tiền lương phải được tính toán và chi trả dựa trên điều kiện làm việc thực tế của từng người lao động trong giai đoạn bị cách ly, chẳng hạn như khả năng tiếp tục hoàn thành nhiệm vụ công việc từ vị trí ở nhà hay không.
Để đảm bảo tuân thủ đầy đủ pháp luật, mọi quyết định liên quan đến mức lương phải phản ánh một cách công bằng tình thế của người lao động trong kỳ cách ly. Điều này có ý nghĩa quan trọng để bảo vệ quyền lợi của các bên theo đúng tinh thần của pháp luật lao động, đồng thời giảm thiểu các tranh chấp sau này giữa người sử dụng lao động và người lao động.
Các Tình Huống Cụ Thể về Tính Lương
Trường hợp người lao động tiếp tục làm việc tại nhà: Nếu trong thời gian bị cách ly, nhân viên có thể duy trì công việc bằng các hình thức từ xa như làm việc qua mạng internet, họp trực tuyến, gửi tài liệu điện tử hoặc các công việc không yêu cầu có mặt tại địa điểm làm việc, thì người sử dụng lao động có trách nhiệm chi trả mức lương đầy đủ theo hợp đồng hoặc theo thỏa thuận hiện hành. Đây là mức bảo vệ tối thiểu mà pháp luật quy định, bởi người lao động vẫn đang thực hiện đầy đủ các bổn phận công việc được giao. Thực tế chi trả đầy đủ lương cũng giúp tránh những mâu thuẫn có thể phát sinh sau đó.
Trường hợp người lao động không thể làm việc: Khi nhân viên không có khả năng tiếp tục làm việc do tính chất công việc yêu cầu phải có mặt tại nơi làm việc, hoặc do các hạn chế liên quan đến lệnh cách ly, công ty phải áp dụng chế độ ngừng việc do nguyên nhân khách quan. Trong tình huống này, mức lương ngừng việc phải được hai bên bàn bạc với nhau, nhưng tuyệt đối không được thấp hơn mức tối thiểu vùng mà Chính phủ công bố vào thời điểm bắt đầu ngừng việc. Thời gian bị cách ly do dịch bệnh được xem là một trong những trường hợp ngừng việc do nguyên nhân khách quan theo quy định.
Phân biệt tính chất cách ly: Rất quan trọng là phải phân biệt giữa các tình huống. Nếu người lao động bị cách ly do những hành vi vi phạm các quy định phòng chống dịch bệnh của chính mình gây ra, như không tuân thủ biện pháp phòng ngừa, dẫn tới phải cách ly hoặc điều trị, thì người này không đủ điều kiện để nhận lương trong khoảng thời gian cách ly đó. Tuy nhiên, nếu cách ly là do một nguyên nhân khách quan mà người lao động không phải là người gây ra – chẳng hạn do tiếp xúc tình cờ, hoặc quyết định cách ly của cơ quan y tế không liên quan đến hành vi của người này – thì công ty vẫn phải thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ trả lương theo những quy định nêu trên.
Hỗ trợ từ phía Nhà nước: Trong từng giai đoạn khác nhau của dịch bệnh, khi người lao động phải tạm dừng hợp đồng lao động, nghỉ việc mà không nhận lương, hoặc phải ngừng việc, và đồng thời công ty gặp những khó khăn lớn về tài chính, các bên có thể xin hưởng các gói chính sách hỗ trợ được nêu trong Nghị quyết 68/NQ-CP, Quyết định 23/2021/QĐ-TTg cũng như các văn bản hướng dẫn kèm theo, miễn là thỏa mãn các điều kiện pháp lý dùng cho kỳ đó.
Trình Tự Thực Hiện
Bước đầu tiên là phải xác định một cách chính xác tình trạng công việc của nhân viên trong thời gian bị cách ly: liệu người này có thể tiếp tục làm việc từ nơi ở của mình hay không, và có chứng chỉ hoặc giấy tờ xác nhận cách ly từ một cơ quan y tế hoặc chính quyền có thẩm quyền hay không.
Kế tiếp, công ty và nhân viên phải cùng nhau tham khảo ý kiến để đi tới một phương án trả lương phù hợp: trả lương đầy đủ nếu nhân viên vẫn hoàn thành công việc tại nhà, hoặc trả mức lương ngừng việc có giá trị không thấp hơn mức tối thiểu vùng nếu nhân viên không có khả năng làm việc.
Thứ ba, công ty nên lập ra một tờ thỏa thuận bằng văn bản ghi rõ những yếu tố cơ bản: khoảng thời gian bị cách ly, số ngày làm việc từ nhà hoặc số ngày gần như không có công việc, mức tiền lương sẽ nhận được. Tài liệu này sẽ trở thành bằng chứng pháp lý nếu sau này có tranh cãi.
Thứ tư, công ty phải thanh toán tiền lương đúng theo lịch hạn đã định, đảm bảo rằng số tiền và thời gian thanh toán là rõ ràng và có thể kiểm chứng được.
Thứ năm, công ty cần giữ gìn một cách cẩn thận tất cả các chứng tài liệu có liên quan: thỏa thuận bằng văn bản, bảng lương chi tiết, giấy xác nhận cách ly, biên bản các cuộc tham khảo ý kiến, để sẵn sàng trình bày khi cần thiết để làm rõ mọi vấn đề.
Cuối cùng, nếu nhân viên và công ty đều đủ điều kiện theo các chính sách hỗ trợ của Nhà nước dành cho dịch bệnh trong giai đoạn hiện tại, cả hai có thể nộp đơn đề nghị hưởng hỗ trợ, kèm theo hồ sơ được yêu cầu, tới cơ quan lao động địa phương để được xem xét.
Các Lưu Ý Quan Trọng
Điểm cần nhớ đầu tiên là mức tiền lương ngừng việc phát sinh từ dịch bệnh phải là kết quả của sự bàn bạc giữa hai bên, nhưng một lần nữa, nó không được phép ở mức thấp hơn mức tối thiểu vùng mà Chính phủ công bố tại thời điểm bắt đầu ngừng việc. Công ty không có quyền tự ý đặt ra một mức thấp hơn dưới bất kỳ hình thức nào.
Nếu người lao động vẫn có khả năng làm việc tại nhà trong kỳ cách ly, công ty nên thực hiện trả lương đầy đủ theo thỏa thuận như thời gian làm việc bình thường. Việc này không chỉ bảo đảm quyền lợi chính đáng của người lao động mà còn giúp tránh những rắc rối và tranh cãi có thể xảy ra sau này, do người lao động vẫn đang hoàn thành công việc được giao.
Tất cả những thỏa thuận liên quan đến mức lương trong kỳ cách ly phải được lập thành tài liệu bằng văn bản để có giá trị pháp lý, và cần được lưu giữ một cách cẩn thận để phục vụ cho mục đích chứng minh nếu có tranh chấp.
Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn cụ thể cho từng trường hợp, vui lòng liên hệ với Luật An Dân Việt hoặc cơ quan có thẩm quyền.
