Căn cứ pháp lý
Vấn đề hoàn thuế thu nhập cá nhân (TNCN) và quyết toán thuế TNCN hiện được điều chỉnh bởi Nghị định 253/2026/NĐ-CP. Văn bản này quy định cụ thể phạm vi thu nhập chịu thuế, trách nhiệm quyết toán của tổ chức chi trả thu nhập và của cá nhân cư trú, cùng nguyên tắc xử lý phần chênh lệch giữa số thuế đã tạm nộp trong năm và số thuế thực tế phải nộp sau khi quyết toán. Đây là cơ sở để cá nhân nộp thuế xác định mình có thuộc diện được hoàn thuế hay không.
Minh họa: Doanh nghiệp & hộ kinh doanh — Ảnh: Donald Trung Quoc Don (Chữ Hán: 徵國單) - Wi · CC BY-SA 4.0
Những trường hợp cá nhân được hoàn thuế TNCN
Căn cứ Nghị định 253/2026/NĐ-CP, cá nhân nộp thuế được xem xét hoàn lại một phần hoặc toàn bộ số thuế TNCN đã nộp trong các tình huống sau:
- Tổng số thuế đã tạm nộp hoặc đã bị khấu trừ trong kỳ tính thuế cao hơn số thuế thực tế phải nộp sau khi quyết toán; phần chênh lệch dôi ra được hoàn trả cho người nộp thuế.
- Cá nhân tuy đã phát sinh số thuế nộp trong năm, nhưng khi tổng hợp lại, thu nhập tính thuế của cả năm chưa đạt đến ngưỡng phải chịu thuế theo quy định; trường hợp này, số thuế đã nộp được xem xét hoàn trả toàn bộ.
- Một số tình huống đặc thù khác, không thuộc hai nhóm trên, do cơ quan quản lý thuế có thẩm quyền xem xét và quyết định hoàn thuế dựa trên hồ sơ, chứng từ cụ thể của từng người nộp thuế.
Điểm chung của các trường hợp nêu trên là số tiền đã nộp vào ngân sách nhà nước vượt quá nghĩa vụ thuế thực sự phát sinh của cá nhân, nên phần vượt đó cần được hoàn trả nhằm bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người nộp thuế.
Trách nhiệm quyết toán thuế TNCN theo Điều 51
Điều 51 Nghị định 253/2026/NĐ-CP đặt ra nghĩa vụ quyết toán thuế theo năm đối với hai nhóm chủ thể: tổ chức, cá nhân trả thu nhập, và cá nhân cư trú có phát sinh thu nhập từ tiền lương, tiền công. Việc quyết toán theo năm giúp xác định chính xác tổng số thuế phải nộp của cả năm, từ đó làm căn cứ xác định có phát sinh số thuế nộp thừa — thuộc diện được hoàn — hay số thuế còn thiếu phải nộp bổ sung.
Quy định cũng nêu rõ một số trường hợp được loại trừ khỏi nghĩa vụ quyết toán trực tiếp, nghĩa là không phải mọi cá nhân có thu nhập từ tiền lương, tiền công đều bắt buộc tự mình đứng ra quyết toán trong mọi hoàn cảnh.
Đáng chú ý, cá nhân có thể lựa chọn ủy quyền cho tổ chức chi trả thu nhập thực hiện quyết toán thay mình, thay vì tự kê khai trực tiếp với cơ quan thuế, nếu đáp ứng các điều kiện mà quy định đặt ra cho hình thức ủy quyền này. Cách làm này phổ biến với người lao động chỉ có một nguồn thu nhập ổn định tại nơi làm việc chính trong suốt năm tính thuế.
Xác định thu nhập chịu thuế TNCN
Để biết mình có thuộc diện được hoàn thuế hay không, người nộp thuế trước tiên cần xác định đúng phạm vi thu nhập chịu thuế của bản thân. Điều 6 Nghị định 253/2026/NĐ-CP quy định khung thu nhập chịu thuế TNCN, dẫn chiếu cụ thể đến các loại thu nhập được liệt kê từ Điều 7 đến Điều 16 của cùng nghị định.
Những khoản thu nhập nằm trong phạm vi dẫn chiếu này sẽ được tổng hợp để tính ra tổng thu nhập chịu thuế của cả năm, làm cơ sở đối chiếu với số thuế đã tạm nộp hoặc đã khấu trừ. Riêng các khoản thu nhập thuộc diện được miễn thuế theo quy định thì không được tính vào thu nhập chịu thuế, và do đó cũng không phát sinh nghĩa vụ nộp thuế đối với phần thu nhập này. Việc bóc tách rõ khoản nào chịu thuế, khoản nào được miễn có ý nghĩa quan trọng, vì sai sót ở bước này có thể dẫn đến xác định sai số thuế phải hoàn.
Trình tự thực hiện hoàn thuế TNCN
Việc đề nghị hoàn thuế TNCN thường được cá nhân, hoặc tổ chức được ủy quyền quyết toán thay, thực hiện theo các bước cơ bản sau:
- Rà soát, đối chiếu để xác định bản thân có thuộc một trong các trường hợp được hoàn thuế đã nêu ở phần trên hay không.
- Tập hợp đầy đủ hồ sơ, chứng từ chứng minh số thuế đã nộp trong kỳ và thu nhập chịu thuế thực tế phát sinh, bao gồm các tài liệu do tổ chức chi trả thu nhập cung cấp.
- Nộp hồ sơ đề nghị hoàn thuế đến cơ quan thuế quản lý trực tiếp hoặc cơ quan thuế có thẩm quyền theo quy định.
- Trường hợp trong năm có thu nhập phát sinh từ nhiều nguồn khác nhau, cá nhân cần thực hiện quyết toán tổng hợp toàn bộ thu nhập trước khi đề nghị hoàn thuế, để bảo đảm số liệu kê khai phản ánh đúng tổng nghĩa vụ thuế của cả năm.
Một số điểm cần lưu ý
Quá trình đề nghị hoàn thuế TNCN có thể kéo dài nếu hồ sơ chưa đầy đủ hoặc dữ liệu thu nhập từ các nguồn chưa được đối chiếu thống nhất giữa các bên chi trả. Vì vậy, người nộp thuế nên chủ động lưu giữ chứng từ khấu trừ thuế, hợp đồng lao động và các giấy tờ liên quan trong suốt năm tính thuế, thay vì chỉ tập hợp vào thời điểm quyết toán.
Đối với cá nhân có nhiều nguồn thu nhập, nên chủ động tổng hợp sớm để tránh nhầm lẫn giữa số thuế đã khấu trừ tại từng nơi chi trả với tổng nghĩa vụ thuế thực tế của cả năm. Ngoài ra, do quy định về thuế có thể được sửa đổi, bổ sung theo từng thời kỳ, người nộp thuế nên cập nhật thường xuyên để áp dụng đúng căn cứ pháp lý hiện hành, tránh trường hợp chuẩn bị hồ sơ dựa trên những quy định đã hết hiệu lực.
Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn cụ thể cho từng trường hợp, vui lòng liên hệ với Luật An Dân Việt hoặc cơ quan có thẩm quyền.
