Luật sư giải đáp về giảm trừ gia cảnh trong thuế TNCN

Cơ sở pháp lý

1. Luật Thuế thu nhập cá nhân số 04/2007/QH12 ngày 21/11/2007, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 26/2012/QH13 (quy định nguyên tắc giảm trừ gia cảnh đối với người nộp thuế và người phụ thuộc).

2. Nghị quyết số 954/2020/UBTVQH14 ngày 02/6/2020 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh của thuế thu nhập cá nhân — mức đang áp dụng hiện hành: 11 triệu đồng/tháng cho bản thân người nộp thuế và 4,4 triệu đồng/tháng cho mỗi người phụ thuộc, có hiệu lực từ kỳ tính thuế từ ngày 01/7/2020.

3. Thông tư số 111/2013/TT-BTC ngày 15/8/2013 của Bộ Tài chính hướng dẫn thực hiện Luật Thuế thu nhập cá nhân, trong đó Điều 9 quy định chi tiết về các khoản giảm trừ, bao gồm điều kiện xác định người phụ thuộc.

4. Thông tư hợp nhất số 04/VBHN-BTC ngày 05/02/2015 của Bộ Tài chính (văn bản hợp nhất hướng dẫn về thuế thu nhập cá nhân, tiếp tục quy định điều kiện người phụ thuộc tại Khoản 1 Điều 9).

5. Thông tư số 92/2015/TT-BTC ngày 15/6/2015 của Bộ Tài chính sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 111/2013/TT-BTC liên quan đến đăng ký người phụ thuộc.

Nội dung chi tiết

Giảm trừ gia cảnh là khoản được trừ vào thu nhập chịu thuế trước khi tính thuế thu nhập cá nhân (TNCN) đối với thu nhập từ tiền lương, tiền công, gồm hai phần: giảm trừ cho bản thân người nộp thuế và giảm trừ cho từng người phụ thuộc mà người nộp thuế đang trực tiếp nuôi dưỡng. Hiện nay, mức giảm trừ được áp dụng theo Nghị quyết số 954/2020/UBTVQH14, cụ thể 11 triệu đồng/tháng cho bản thân và 4,4 triệu đồng/tháng cho mỗi người phụ thuộc.

Minh họa: Doanh nghiệp & hộ kinh doanh — Ảnh: edwinchuen · CC BY 2.0

Câu hỏi đặt ra trong thực tế là: người nộp thuế đang nuôi các em ruột ở nhiều độ tuổi khác nhau (một em học đại học, một em học cấp 3 trên 15 tuổi, một em nhỏ học lớp 4) cùng hỗ trợ cha mẹ làm nông có thu nhập không ổn định, thì những thành viên nào được tính là người phụ thuộc để giảm trừ gia cảnh.

Với người phụ thuộc trong độ tuổi lao động (anh ruột, chị ruột, em ruột): theo Khoản 1 Điều 9 Thông tư hợp nhất số 04/VBHN-BTC, người phụ thuộc phải đáp ứng đồng thời các điều kiện: bị khuyết tật, không có khả năng lao động và không có thu nhập hoặc có thu nhập bình quân tháng trong năm từ tất cả các nguồn thu nhập không vượt quá 1.000.000 đồng. Như vậy, chỉ riêng việc đang đi học không tự động làm phát sinh quyền giảm trừ nếu người đó thuộc độ tuổi lao động.

Với người phụ thuộc ngoài độ tuổi lao động (anh ruột, chị ruột, em ruột): người phụ thuộc phải là người không nơi nương tựa, đang được người nộp thuế trực tiếp nuôi dưỡng và không có thu nhập hoặc có thu nhập bình quân tháng trong năm từ tất cả các nguồn thu nhập không vượt quá 1.000.000 đồng.

Áp dụng vào tình huống nêu trên: các em trong độ tuổi lao động (em học đại học, em học cấp 3 trên 15 tuổi) chỉ được tính là người phụ thuộc nếu đáp ứng đủ điều kiện khuyết tật, không có khả năng lao động và thu nhập không vượt mức quy định; em nhỏ ngoài độ tuổi lao động sẽ được tính là người phụ thuộc nếu không có thu nhập, không nơi nương tựa và được người nộp thuế trực tiếp nuôi dưỡng.

Điều kiện "trực tiếp nuôi dưỡng" là yếu tố quan trọng: người nộp thuế phải chứng minh mình đang thực tế nuôi dưỡng người phụ thuộc, ví dụ thông qua mối quan hệ gia đình, nơi cư trú và việc chi trả cho sinh hoạt, học tập của người đó trong năm tính thuế.

Quy trình thực hiện

1. Xác định từng thành viên dự kiến đăng ký người phụ thuộc thuộc nhóm trong độ tuổi lao động hay ngoài độ tuổi lao động để đối chiếu đúng điều kiện tương ứng.
2. Kiểm tra tình trạng thu nhập của từng người: thu nhập bình quân tháng trong năm từ tất cả các nguồn không vượt quá 1.000.000 đồng; đối với người trong độ tuổi lao động còn phải đáp ứng điều kiện bị khuyết tật, không có khả năng lao động.
3. Xác định người phụ thuộc ngoài độ tuổi lao động có thuộc diện không nơi nương tựa và được người nộp thuế trực tiếp nuôi dưỡng hay không.
4. Chuẩn bị giấy tờ chứng minh quan hệ nuôi dưỡng gồm giấy khai sinh, sổ hộ khẩu hoặc xác nhận của chính quyền địa phương, giấy tờ chứng minh tình trạng thu nhập, khuyết tật, mất khả năng lao động (nếu có).
5. Đăng ký người phụ thuộc với cơ quan thuế theo quy định, qua tổ chức trả thu nhập hoặc trực tiếp theo hướng dẫn của cơ quan thuế, trước khi thực hiện khấu trừ và quyết toán thuế.
6. Theo dõi việc xác nhận hồ sơ đăng ký người phụ thuộc và áp dụng giảm trừ khi tổ chức trả thu nhập khấu trừ thuế hàng tháng cũng như khi quyết toán thuế năm.

Lưu ý quan trọng

Đối với người phụ thuộc là anh, chị, em ruột, việc đang đi học không tự động đủ điều kiện giảm trừ: người trong độ tuổi lao động phải bị khuyết tật, không có khả năng lao động và thu nhập không vượt quá 1.000.000 đồng/tháng bình quân; người ngoài độ tuổi lao động phải không nơi nương tựa, được người nộp thuế trực tiếp nuôi dưỡng và không có thu nhập hoặc thu nhập không vượt mức quy định.

Mức thu nhập 1.000.000 đồng được xác định bình quân tháng trong năm từ tất cả các nguồn thu nhập, không phải mức thu nhập của từng tháng riêng lẻ; người nộp thuế cần lưu giữ tài liệu chứng minh thu nhập của người phụ thuộc trong cả năm.

Điều kiện "trực tiếp nuôi dưỡng" phải được chứng minh bằng giấy tờ và thực tế; nếu không đăng ký kịp thời hoặc hồ sơ không đầy đủ, quyền giảm trừ có thể không được áp dụng cho những tháng trước thời điểm đăng ký theo hướng dẫn của cơ quan thuế.

Kê khai người phụ thuộc không đủ điều kiện hoặc khai không trung thực có thể bị cơ quan thuế kiểm tra, truy thu số thuế còn thiếu và xử phạt vi phạm hành chính về thuế; vì vậy cần đối chiếu kỹ điều kiện của từng người trước khi đăng ký.

Mức giảm trừ gia cảnh đã được điều chỉnh theo thời gian; trước khi áp dụng cho kỳ tính thuế hiện tại, người nộp thuế nên cập nhật văn bản mới nhất và hướng dẫn của cơ quan thuế, hoặc tham vấn tổ chức tư vấn thuế, luật sư cho trường hợp cụ thể.

Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn cụ thể cho từng trường hợp, vui lòng liên hệ với Luật An Dân Việt hoặc cơ quan có thẩm quyền.